Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Law-making and the Budget

తెలుగులో వివరణ

Parliament · Part 3 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How an ordinary bill becomes law, the President's assent and the kinds of veto, Money Bills and financial bills, how the Budget is passed, and the three funds of the Union.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

ఇంతవరకు పార్లమెంట్‌లో ఎవరు కూర్చుంటారు, సభలు ఎలా నడుస్తాయో చూశాం. ఇప్పుడు పార్లమెంట్ చేసే రెండు ముఖ్యమైన పనులు: చట్టాలు చేయడం, దేశ డబ్బుపై అదుపు. చట్టం లేకుండా ఏ పన్నూ వేయకూడదు (265), చట్టం ప్రకారం తప్ప సంఘటిత నిధి నుంచి ఒక్క రూపాయి కూడా తీయకూడదు (266(3)) — అంటే ఇంటి బీరువా తాళం పార్లమెంట్ చేతిలో ఉంటుంది. బిల్లు అంటే ఒక చట్టానికి ప్రతిపాదన. నాలుగు రకాలు: సాధారణ బిల్లు (ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు, 107), ద్రవ్య బిల్లు (109, 110), ఆర్థిక బిల్లు (117), రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు (368). మంత్రి తెస్తే ప్రభుత్వ బిల్లు; ఇతర సభ్యుడు తెస్తే ప్రైవేట్ సభ్యుని బిల్లు. (→ English: Parliament · हिन्दी: संसद)

In exam EnglishParts 1 and 2 described who sits in Parliament and how the Houses run. This part covers Parliament's two central powers: making laws and controlling public money. Article 265 says no tax may be levied or collected except by authority of law, and Article 266(3) says no money may leave the Consolidated Fund of India except in accordance with law, so Parliament guards both taxing and spending. The Constitution treats four kinds of bills differently: ordinary bills (Article 107), Money Bills (Articles 109 and 110), financial bills (Article 117) and Constitution Amendment Bills (Article 368). A bill moved by a minister is a government bill; one moved by any other member is a private member's bill.

సాధారణ బిల్లు ప్రతి సభలో మూడు దశలు (పఠనాలు) దాటాలి. మొదటి పఠనం: ప్రవేశపెట్టడానికి అనుమతి కోరడం, తర్వాత గెజెట్‌లో ప్రచురణ — సాధారణంగా చర్చ ఉండదు. రెండో పఠనం అసలైనది: ముందు బిల్లు సూత్రాలపై చర్చ; వెంటనే పరిశీలించాలా, ఆ సభ సెలెక్ట్ కమిటీకి లేదా రెండు సభల సంయుక్త కమిటీకి పంపాలా, ప్రజాభిప్రాయం కోసం పంపాలా అని నిర్ణయం; తర్వాత ఒక్కో క్లాజును చూసి సవరణలపై ఓటింగ్. మూడో పఠనం: మొత్తం బిల్లును ఆమోదించాలా వద్దా అన్నదే, చిన్న పద సవరణలకే అవకాశం. తర్వాత రెండో సభ — ఆమోదించవచ్చు, సవరించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు, లేదా పట్టించుకోకపోవచ్చు. రెండు సభలూ ఒప్పుకుంటేనే బిల్లు ఆమోదం (107(2)). ఒప్పుకోకపోతే రాష్ట్రపతి సంయుక్త సమావేశం పిలవవచ్చు (108). ఇంటి ప్లాన్‌ను ముందు మొత్తంగా చూసి, తర్వాత గదిగదికీ మార్పులు చేసి, చివరికి ఓకే చెప్పినట్టు. సమావేశాల ముగింపు (ప్రొరోగేషన్) బిల్లును చంపదు; లోక్‌సభ రద్దు చంపవచ్చు. (→ English: joint sitting · हिन्दी: संयुक्त बैठक)

In exam EnglishAn ordinary bill passes through three readings in each House. At the first reading the member seeks leave to introduce it, and it is then published in the Gazette of India, usually without debate. The second reading matters most: the House first discusses the bill's principles and decides whether to consider it at once, send it to a select committee of that House or a joint committee of both Houses, or circulate it for public opinion; it then takes the bill clause by clause and votes on amendments. At the third reading the House only passes or rejects the bill as a whole, allowing only formal or verbal amendments. The other House may then pass it, amend it, reject it, or not take it up. Under Article 107(2) a bill is passed only when both Houses agree to it. If they cannot agree, the President may summon a joint sitting under Article 108. Prorogation does not kill a pending bill, but dissolution of the Lok Sabha can (Article 107(3) to (5)).

రెండు సభలూ ఆమోదించిన బిల్లు రాష్ట్రపతి దగ్గరకు వెళ్తుంది (111). రాష్ట్రపతి ఆమోదం ఇస్తే చట్టం; ఆమోదం నిలిపేస్తే బిల్లు ముగుస్తుంది; ద్రవ్య బిల్లు కాని బిల్లును 'మళ్ళీ ఆలోచించండి' అని సందేశంతో వెనక్కి పంపవచ్చు. సభలు మళ్ళీ ఆమోదిస్తే (సవరణలతో లేదా లేకుండా) ఇక ఆమోదం ఆపలేరు. వీటిని 'వీటో' అంటారు, రాజ్యాంగంలో ఆ పదం లేదు. ఆమోదం ఆపడం — సంపూర్ణ వీటో. వెనక్కి పంపడం — తాత్కాలిక వీటో; సాధారణ మెజారిటీతోనే దాటవచ్చు, అమెరికాలో లాగా మూడింట రెండు అక్కర్లేదు. సమయ పరిమితి లేనందున బిల్లును అలాగే పక్కన పెట్టడం — పాకెట్ వీటో; 1986 పోస్టాఫీస్ సవరణ బిల్లుపై జైల్ సింగ్ ఇలా చేశారు. ఉత్తరం జేబులో పెట్టుకుని మర్చిపోయినట్టు! ద్రవ్య బిల్లును వెనక్కి పంపలేరు. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు ఆమోదం తప్పనిసరి — 24వ సవరణ (1971). (→ English: President · हिन्दी: राष्ट्रपति)

In exam EnglishA bill passed by both Houses goes to the President under Article 111. The President may give assent, and the bill becomes an Act; withhold assent, and the bill ends; or, except for a Money Bill, return it with a message asking the Houses to reconsider it. If the Houses pass it again, with or without amendments, assent cannot be withheld. These choices are commonly called vetoes, though the Constitution does not use the word. Withholding assent is an absolute veto. Returning a bill is a suspensive veto, overridden by a simple majority, unlike the two-thirds majority needed in the United States Congress. Because Article 111 sets no time limit, the President can also simply keep a bill pending, which is called a pocket veto; President Zail Singh did this with the Indian Post Office (Amendment) Bill, 1986. A Money Bill cannot be returned. A Constitution Amendment Bill must receive assent, a rule added to Article 368 by the 24th Amendment (1971).

ద్రవ్య బిల్లు అంటే ఏమిటో 110(1) చెబుతుంది: బిల్లులో కేవలం డబ్బు విషయాలే ఉండాలి — పన్ను వేయడం, తీసేయడం, మార్చడం; ప్రభుత్వం అప్పు తీసుకోవడం, హామీ ఇవ్వడం; సంఘటిత నిధి, ఆగంతుక నిధి భద్రత, వాటిలో డబ్బు వేయడం, తీయడం; సంఘటిత నిధి నుంచి డబ్బు కేటాయించడం; ఏదైనా ఖర్చును ఆ నిధిపై 'చార్జ్డ్' అని ప్రకటించడం; ప్రజా ఖాతా డబ్బు, లెక్కల ఆడిట్; వీటికి సంబంధించిన చిన్న విషయాలు. 'కేవలం' అనే పదమే కీలకం — ఒక్క వేరే విషయం కలిస్తే అది ద్రవ్య బిల్లు కాదు. జరిమానాలు, లైసెన్స్ ఫీజులు, స్థానిక సంస్థల పన్నులు ఉన్నంత మాత్రాన ద్రవ్య బిల్లు కాదు (110(2)). ద్రవ్య బిల్లా కాదా అన్న సందేహం వస్తే స్పీకర్ చెప్పిందే తుది మాట (110(3)); రాజ్యసభకు, రాష్ట్రపతికి పంపేటప్పుడు స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ రాస్తారు (110(4)). (→ English: Money Bill · हिन्दी: धन विधेयक)

In exam EnglishA Money Bill is defined in Article 110(1): a bill that contains only provisions on all or any of these matters: imposing, abolishing, remitting, altering or regulating any tax; government borrowing or guarantees; the custody of the Consolidated Fund or the Contingency Fund of India and payments into or out of them; appropriating money from the Consolidated Fund; declaring expenditure to be charged on that Fund or increasing it; receiving money into the Consolidated Fund or the Public Account, or the audit of Union or State accounts; and incidental matters. The word 'only' is the key. Under Article 110(2), a bill is not a Money Bill merely because it provides for fines or penalties, fees for licences or services, or local taxes. If a question arises whether a bill is a Money Bill, the decision of the Speaker is final (Article 110(3)), and the Speaker endorses a certificate on it when it goes to the Rajya Sabha and the President (Article 110(4)).

ద్రవ్య బిల్లు పన్నులు, ఖర్చులు నిర్ణయిస్తుంది కాబట్టి ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకున్న లోక్‌సభదే చివరి మాట. ఇది లోక్‌సభలో మాత్రమే, రాష్ట్రపతి సిఫార్సుతో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టాలి (109(1), 117(1)). లోక్‌సభ ఆమోదించాక రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో తిరిగి పంపాలి; అది కేవలం సూచనలే చేయగలదు, వాటిని లోక్‌సభ ఒప్పుకోవచ్చు, కాదనవచ్చు. 14 రోజుల్లో పంపకపోతే లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే రెండు సభలూ ఆమోదించినట్టు (109(5)). అంటే రాజ్యసభ గరిష్ఠంగా 14 రోజులు ఆపగలదు, సవరించలేదు, తిరస్కరించలేదు; సంయుక్త సమావేశం అవసరమే రాదు. స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ రాజ్యసభను పక్కన పెడుతుంది కాబట్టి కోర్టుల్లో వివాదం వచ్చింది: పుట్టస్వామి కేసు (2018)లో మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు ద్రవ్య బిల్లుగా ఆమోదించిన ఆధార్ చట్టం 2016ను సమర్థించారు, ఒక న్యాయమూర్తి విభేదించారు. రోజర్ మాథ్యూ కేసు (2019)లో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం ఆ వాదనపై సందేహం వ్యక్తం చేసి, పెద్ద ధర్మాసనానికి పంపింది. (→ English: Money Bill · हिन्दी: धन विधेयक)

In exam EnglishBecause a Money Bill decides taxes and spending, the elected House has the last word. It can be introduced only in the Lok Sabha and only on the President's recommendation (Articles 109(1) and 117(1)). The Rajya Sabha must return it within 14 days with any recommendations, which the Lok Sabha may accept or reject; if it is not returned in time, it is deemed passed by both Houses in the form the Lok Sabha passed it (Article 109(5)). So the Rajya Sabha can delay a Money Bill by 14 days at most, cannot amend or reject it, and no joint sitting is ever needed. This route has been challenged in court. In K.S. Puttaswamy v. Union of India (2018) the Supreme Court majority upheld the Aadhaar Act, 2016, which had been passed as a Money Bill, with one judge dissenting on this point; in Rojer Mathew v. South Indian Bank (2019) a five-judge bench doubted this reasoning and referred the scope of Article 110 to a larger bench.

డబ్బుతో సంబంధం ఉన్నా ద్రవ్య బిల్లు కాని బిల్లును ఆర్థిక బిల్లు అంటారు (117). రెండు రకాలు. మొదటిది (117(1)): ద్రవ్య బిల్లు విషయాలతో పాటు ఇతర విషయాలూ ఉంటాయి — అంటే 'కేవలం' డబ్బు కాదు. ద్రవ్య బిల్లు లాగే లోక్‌సభలో మాత్రమే, రాష్ట్రపతి సిఫార్సుతో ప్రవేశపెట్టాలి; ఆ తర్వాత సాధారణ బిల్లు లాగే — రాజ్యసభ సవరించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు, పీటముడి పడితే సంయుక్త సమావేశం. రెండోది (117(3)): ద్రవ్య బిల్లు విషయమేమీ ఉండదు కానీ చట్టమైతే సంఘటిత నిధి నుంచి ఖర్చవుతుంది. ఏ సభలోనైనా సిఫార్సు లేకుండా ప్రవేశపెట్టవచ్చు, కానీ రాష్ట్రపతి 'పరిశీలించండి' అని సిఫార్సు చేయకుండా ఏ సభా ఆమోదించలేదు. పండ్లన్నీ ఆహారమే, కానీ ఆహారమంతా పండ్లు కాదు — అలాగే డబ్బు బిల్లులన్నీ ద్రవ్య బిల్లులు కావు. స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ ద్రవ్య బిల్లుకే. (→ English: financial bill · हिन्दी: वित्त विधेयक)

In exam EnglishArticle 117 deals with bills that involve money but are not Money Bills; such a bill is called a financial bill. Under Article 117(1), a bill containing some Money Bill matters along with other provisions, and so not 'only' about money, can be introduced only in the Lok Sabha and only on the President's recommendation, but is otherwise treated as an ordinary bill: the Rajya Sabha may amend or reject it, and a deadlock can go to a joint sitting. Under Article 117(3), a bill with no Money Bill matter that would involve spending from the Consolidated Fund may be introduced in either House without a recommendation, but neither House may pass it unless the President has recommended to that House that it be considered. Not every bill about money is a Money Bill, and only a Money Bill carries the Speaker's certificate.
Four routes for a bill
Ordinary billMoney Bill (Art 110)Financial bill (Art 117(1))Financial bill (Art 117(3))
Where introducedEither HouseLok Sabha onlyLok Sabha onlyEither House
President's recommendationNot neededNeeded to introduceNeeded to introduceNeeded before a House considers it
Rajya Sabha's powerMay amend or rejectRecommendations only, within 14 daysMay amend or rejectMay amend or reject
Joint sittingPossibleNot possiblePossiblePossible
President may return itYes, onceNoYes, onceYes, once

రాజ్యాంగంలో 'బడ్జెట్' అనే పదమే లేదు. 112వ అధికరణం ప్రకారం ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరానికి ప్రభుత్వ అంచనా ఆదాయ వ్యయాల వార్షిక ఆర్థిక నివేదికను రాష్ట్రపతి రెండు సభల ముందు ఉంచుతారు. అందులో సంఘటిత నిధిపై 'చార్జ్ చేసిన' ఖర్చు, ఇతర ఖర్చు వేర్వేరుగా; రెవెన్యూ ఖాతా ఖర్చు వేరుగా చూపాలి. చార్జ్డ్ ఖర్చు (112(3)): రాష్ట్రపతి జీతభత్యాలు; రాజ్యసభ చైర్మన్, డిప్యూటీ చైర్మన్, లోక్‌సభ స్పీకర్, డిప్యూటీ స్పీకర్ జీతాలు; ప్రభుత్వ అప్పుల వడ్డీ వగైరా; సుప్రీంకోర్టు జడ్జీల జీతాలు, పింఛన్లు, హైకోర్టు జడ్జీల పింఛన్లు; కాగ్ జీతం; కోర్టు తీర్పుల చెల్లింపులు. వీటిపై చర్చ ఉంటుంది కానీ ఓటింగ్ ఉండదు (113) — ఇంటి అద్దె, కరెంటు బిల్లు లాంటివి, ఏటా ఓటేసి నిర్ణయించేవి కావు; అలా ఈ పదవులు రాజకీయ ఒత్తిడికి దూరంగా ఉంటాయి. మిగతా ఖర్చు గ్రాంట్ల డిమాండ్లుగా లోక్‌సభ ముందుకు; లోక్‌సభ ఒప్పుకోవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు, తగ్గించవచ్చు — పెంచలేదు. రాజ్యసభకు డిమాండ్లపై ఓటు లేదు. రాష్ట్రపతి సిఫార్సు లేకుండా డిమాండ్ రాదు. (→ English: annual financial statement · हिन्दी: वार्षिक वित्तीय विवरण)

In exam EnglishThe Constitution never uses the word 'budget'. Article 112 requires an annual financial statement of the Union's estimated receipts and expenditure to be laid before both Houses every financial year, showing separately the expenditure charged on the Consolidated Fund and other expenditure, and revenue expenditure apart from other expenditure. Charged expenditure (Article 112(3)) includes the emoluments of the President; the salaries of the Chairman and Deputy Chairman of the Rajya Sabha and the Speaker and Deputy Speaker of the Lok Sabha; debt charges; the salaries, allowances and pensions of Supreme Court judges and the pensions of High Court judges; the salary of the Comptroller and Auditor-General; and sums due under court judgments. Under Article 113 it may be discussed but is not voted on, which shields these offices from political pressure. Other expenditure goes to the Lok Sabha as demands for grants, made only on the President's recommendation; the Lok Sabha may assent to, refuse or reduce a demand but not increase it, and the Rajya Sabha does not vote on demands.

2017 నుంచి కేంద్ర బడ్జెట్ ఫిబ్రవరి 1న వస్తోంది; అదే ఏడాది రైల్వే బడ్జెట్‌ను దానిలో కలిపారు. దశలు: ముందు రెండు సభల్లో మొత్తం బడ్జెట్‌పై సాధారణ చర్చ. తర్వాత కొన్ని వారాలు సభ వాయిదా — ఆ సమయంలో స్టాండింగ్ కమిటీలు ప్రతి మంత్రిత్వ శాఖ డిమాండ్లను పరిశీలిస్తాయి. తర్వాత లోక్‌సభలో డిమాండ్లపై ఓటింగ్; కోత తీర్మానాలు: విధాన కోత — డిమాండ్‌ను ఒక్క రూపాయికి తగ్గించమనడం (విధానం నచ్చలేదు అని); పొదుపు కోత — నిర్దిష్ట మొత్తం తగ్గించమనడం; టోకెన్ కోత — వంద రూపాయలు తగ్గించమనడం (ఒక ఫిర్యాదు చెప్పడానికి). చివరి రోజు చర్చించనివన్నీ కలిపి ఒకేసారి ఓటింగ్ — దీన్ని గిలెటిన్ అంటారు, పరీక్ష చివరి నిమిషంలో మిగిలిన ప్రశ్నలన్నీ ఒకేసారి గుర్తుపెట్టినట్టు. తర్వాత ద్రవ్య వినిమయ బిల్లు (114) — సంఘటిత నిధి నుంచి డబ్బు తీయడానికి అనుమతి; గ్రాంట్ మొత్తాన్ని, ప్రయోజనాన్ని మార్చే సవరణ కుదరదు. చివరగా ఫైనాన్స్ బిల్లు పన్ను ప్రతిపాదనలను అమలు చేస్తుంది; 1931 చట్టం ప్రకారం కొత్త పన్ను వెంటనే వసూలు చేయవచ్చు, కానీ 75 రోజుల్లో ఫైనాన్స్ బిల్లు చట్టం కావాలి. (→ English: Appropriation Bill · हिन्दी: विनियोग विधेयक)

In exam EnglishSince 2017 the Union Budget has been presented on 1 February, and the Railway Budget was merged into it that year. After a general discussion in both Houses, the House adjourns for some weeks while departmentally related standing committees examine each ministry's demands for grants. The Lok Sabha then votes on the demands, and members may move cut motions: a policy cut (reduce the demand to one rupee, disapproving the policy), an economy cut (reduce it by a specified amount) or a token cut (reduce it by one hundred rupees, to air a grievance). On the last allotted day the Speaker puts all remaining demands to the vote together, discussed or not; this is the guillotine. Then the Appropriation Bill (Article 114) authorises withdrawal from the Consolidated Fund of the voted grants and charged expenditure; no amendment may vary the amount or purpose of a grant. Finally the Finance Bill gives effect to the tax proposals. Under the Provisional Collection of Taxes Act, 1931, new tax rates can be collected at once, but this lapses unless the Finance Bill is enacted within 75 days of its introduction.

బడ్జెట్ అన్నీ ముందే ఊహించలేదు, అందుకే 115, 116 అధికరణాలు వెసులుబాటు ఇస్తాయి. 115: అనుబంధ గ్రాంట్ — ఈ ఏడాది ఒక పనికి ఇచ్చిన డబ్బు సరిపోనప్పుడు; అదనపు గ్రాంట్ — బడ్జెట్‌లో అనుకోని కొత్త పని మధ్యలో వచ్చినప్పుడు; అధిక గ్రాంట్ — ఇచ్చిన దానికంటే ఎక్కువ ఖర్చు అయిపోయినప్పుడు. అధిక గ్రాంట్లు ప్రజా పద్దుల సంఘం పరిశీలించాకే లోక్‌సభకు వస్తాయి. 116: ఓట్ ఆన్ అకౌంట్ — పూర్తి బడ్జెట్ ఆమోదం అయ్యే వరకు ఏడాదిలో కొంత భాగానికి ముందస్తు గ్రాంట్, ఎన్నికల సంవత్సరంలో సాధారణం; ఓట్ ఆఫ్ క్రెడిట్ — ఊహించని అవసరం, దాని పరిమాణం లేదా స్వభావం వల్ల వివరాలు ఇవ్వలేనప్పుడు, ఖాళీ చెక్కు లాంటిది; అసాధారణ గ్రాంట్ — ఏ ఆర్థిక సంవత్సరపు సాధారణ సేవలోనూ భాగం కాని పనికి. పెళ్ళి బడ్జెట్ వేసుకున్నా అనుకోని ఖర్చులు వస్తాయి కదా — అలాంటిదే. ఇవన్నిటికీ కూడా సంఘటిత నిధి నుంచి డబ్బు తీయడానికి చట్టం కావాలి. (→ English: vote on account · हिन्दी: लेखानुदान)

In exam EnglishArticles 115 and 116 provide for what the Budget cannot foresee. Under Article 115, a supplementary grant tops up an amount that proves insufficient for a service in the current year; an additional grant covers a new service not contemplated in the Budget; and an excess grant covers money already spent beyond the grant for that year, which by practice comes to the Lok Sabha only after the Public Accounts Committee has examined it. Under Article 116, a vote on account is a grant in advance for part of a financial year while the full Budget is still being voted, common in an election year; a vote of credit meets an unexpected demand whose size or indefinite character prevents the usual details, rather like a blank cheque; and an exceptional grant is for a purpose that forms no part of the current service of any financial year. Each still needs a law authorising withdrawal from the Consolidated Fund.

కేంద్రం డబ్బు మూడు ఖాతాల్లో ఉంటుంది. భారత సంఘటిత నిధి (266(1)): ప్రభుత్వానికి వచ్చే అన్ని ఆదాయాలు, తీసుకునే అప్పులు, తిరిగి వచ్చే అప్పు చెల్లింపులు — ఇది ప్రధాన బీరువా; పార్లమెంట్ చట్టం లేకుండా ఒక్క పైసా తీయలేరు. భారత ప్రజా ఖాతా (266(2)): ప్రావిడెంట్ ఫండ్, చిన్న పొదుపులు, కోర్టు డిపాజిట్లు లాంటి మిగతా డబ్బు — ఇది ఎక్కువగా ఇతరుల డబ్బు, ప్రభుత్వం దగ్గర దాచి ఉంచినది; అందుకే పార్లమెంట్ కేటాయింపు లేకుండానే ప్రభుత్వ చర్యతో చెల్లింపులు. బ్యాంకు దగ్గర మన డిపాజిట్ లాంటిది. భారత ఆగంతుక నిధి (267): 1950 చట్టంతో ఏర్పాటు; రాష్ట్రపతి అధీనంలో ఉండే ముందస్తు నిధి — అనుకోని ఖర్చు వెంటనే చేయడానికి, తర్వాత పార్లమెంట్ ఆమోదం; ఖర్చైన మొత్తం సంఘటిత నిధి నుంచి తిరిగి నింపుతారు. ఇంట్లో అత్యవసరాల కోసం వేరుగా పెట్టిన డబ్బులాంటిది. ప్రతి రాష్ట్రానికీ ఇలాంటి మూడు ఖాతాలు ఉంటాయి. (→ English: Consolidated Fund of India · हिन्दी: भारत की संचित निधि)

In exam EnglishThree accounts hold the Union's money. The Consolidated Fund of India (Article 266(1)) receives all the Union's revenues, the loans it raises and loan repayments it receives; nothing can leave it without a law of Parliament. The Public Account of India (Article 266(2)) receives all other public money, such as provident fund deposits, small savings and judicial deposits; since the government holds this money largely for others, payments from it are made by executive action without appropriation by Parliament. The Contingency Fund of India (Article 267), set up by the Contingency Fund of India Act, 1950, is an imprest at the disposal of the President, so that unforeseen expenditure can be met at once, pending authorisation by Parliament; the amount is later made good from the Consolidated Fund. Each State has its own Consolidated Fund, Public Account and Contingency Fund under the same articles.

ఇదంతా ఒకే సూత్రం: డబ్బు సంచి ప్రజలు ఎన్నుకున్న సభ చేతిలో. గ్రాంట్ల డిమాండ్లపై ఓటు లోక్‌సభకే; ద్రవ్య బిల్లు అక్కడే మొదలవుతుంది, రాజ్యసభ ఆపలేదు; లోక్‌సభలో బడ్జెట్ ఆమోదించుకోలేని ప్రభుత్వం పాలించలేదు — అందుకే డబ్బుపై అదుపు సామూహిక బాధ్యత (75(3))తో ముడిపడి ఉంది. రాజ్యసభ కూడా బడ్జెట్‌ను, ప్రతి బిల్లును చర్చిస్తుంది; సాధారణ బిల్లులు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లులపై సమాన భాగస్వామి. రాష్ట్రపతి ఆమోదంతోనే చట్టం పూర్తవుతుంది, కానీ పరిమితులతో: సాధారణ బిల్లును ఒక్కసారే వెనక్కి పంపగలరు, ద్రవ్య బిల్లును అసలు పంపలేరు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుకు ఆమోదం తప్పదు. డబ్బు మంజూరు చేశాక కూడా పార్లమెంట్ కన్ను వేసే ఉంటుంది — ఆ డబ్బు ఎలా ఖర్చయిందో కమిటీలు, ముఖ్యంగా కాగ్ నివేదికలతో పనిచేసే ప్రజా పద్దుల సంఘం చూస్తాయి (నాలుగో భాగం). (→ English: Lok Sabha · हिन्दी: लोक सभा)

In exam EnglishThe pieces fit one principle: the elected House controls the purse. The Lok Sabha alone votes on demands for grants, a Money Bill starts there and cannot be blocked by the Rajya Sabha, and a government that cannot pass its Budget in the Lok Sabha cannot govern, which ties financial control to collective responsibility under Article 75(3). The Rajya Sabha still debates the Budget and every bill, and is an equal partner on ordinary bills and Constitution Amendment Bills. The President's assent completes every law, within limits: an ordinary bill can be returned only once, a Money Bill not at all, and a Constitution Amendment Bill must receive assent. Part 4 explains how committees, especially the Public Accounts Committee using the Comptroller and Auditor-General's reports, check how the money was spent.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Consider the following statements about a Money Bill:
1. It can be introduced only in the Lok Sabha.
2. The Rajya Sabha may return it with amendments within 14 days.
3. If a question arises whether a bill is a Money Bill, the decision of the Speaker of the Lok Sabha is final.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Statements 1 and 3 follow Articles 109(1) and 110(3). Statement 2 is wrong: the Rajya Sabha can only make recommendations, not amendments, and the Lok Sabha may accept or reject them. So '1 only' leaves out a correct statement, and any option containing 2 is wrong.

Q2. Which one of the following is NOT charged on the Consolidated Fund of India?

  1. Salaries and allowances of judges of the Supreme Court
  2. Pensions of judges of High Courts
  3. Salaries and allowances of judges of High Courts
  4. Emoluments and allowances of the President
Show answer

Answer: C. Salaries and allowances of judges of High Courts

Article 112(3) charges the salaries of Supreme Court judges, the pensions of High Court judges and the President's emoluments on the Consolidated Fund of India. The salaries of High Court judges are charged on the Consolidated Fund of the State (Article 202(3)), so that is the one not charged on the Union's Fund.

Q3. The 'pocket veto' of the President of India is possible because

  1. Article 111 expressly gives the President this power
  2. the Constitution fixes no time limit within which the President must act on a bill
  3. the President may return a Money Bill for reconsideration
  4. a bill returned once may be returned again
Show answer

Answer: B. the Constitution fixes no time limit within which the President must act on a bill

Article 111 does not mention any veto by name and sets no time limit, so the President can simply keep a bill pending, as President Zail Singh did with the Indian Post Office (Amendment) Bill, 1986. A Money Bill cannot be returned, and a bill passed again after being returned must receive assent, so the other options are wrong.

Q4. Match List I (cut motion) with List II (what it proposes):
List I
A. Policy cut
B. Economy cut
C. Token cut
List II
1. Reduce the demand by one hundred rupees
2. Reduce the demand to one rupee
3. Reduce the demand by a specified amount
Select the correct answer using the code given below.

  1. A-2, B-3, C-1
  2. A-1, B-3, C-2
  3. A-2, B-1, C-3
  4. A-3, B-2, C-1
Show answer

Answer: A. A-2, B-3, C-1

A policy cut reduces the demand to one rupee to show disapproval of the policy; an economy cut reduces it by a specified amount; a token cut reduces it by one hundred rupees to air a specific grievance. The other codes swap the policy and token cuts or misplace the economy cut.

Q5. Consider the following statements about a bill that would involve expenditure from the Consolidated Fund of India but contains none of the matters listed in Article 110 (Article 117(3)):
1. It may be introduced in the Rajya Sabha.
2. It cannot be introduced without the recommendation of the President.
3. Neither House can pass it unless the President has recommended its consideration to that House.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: C. 1 and 3 only

An Article 117(3) bill may begin in either House and needs no recommendation for introduction, so statement 2 is wrong; the recommendation is needed only before a House considers and passes it, so statement 3 is correct. '1 only' misses statement 3, and options with statement 2 are wrong.

Q6. Which one of the following is credited to the Public Account of India rather than to the Consolidated Fund of India?

  1. Income tax collected by the Union
  2. Money raised by the issue of treasury bills
  3. Provident fund deposits
  4. Money received in repayment of loans given by the Union
Show answer

Answer: C. Provident fund deposits

Article 266(1) sends all revenues (such as income tax), all loans raised (such as treasury bills) and all repayments of loans to the Consolidated Fund. Other public money that the government holds, such as provident fund deposits, goes to the Public Account under Article 266(2).

Q7. A grant made by the Lok Sabha in advance for part of a financial year, pending the completion of the voting on the Budget, is called

  1. a vote of credit
  2. an exceptional grant
  3. a supplementary grant
  4. a vote on account
Show answer

Answer: D. a vote on account

Article 116(1)(a) provides for a vote on account. A vote of credit meets an unexpected demand that cannot be described in the usual detail; an exceptional grant is for a purpose outside the current service of any year; a supplementary grant (Article 115) tops up an insufficient grant during the year.

Q8. Consider the following statements about an ordinary bill:
1. A bill pending in the Rajya Sabha that has not been passed by the Lok Sabha lapses when the Lok Sabha is dissolved.
2. The bill is considered clause by clause at the second reading.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Article 107(4) says such a bill does not lapse on dissolution, so statement 1 is wrong. Clause-by-clause consideration and voting on amendments happen at the second reading, so statement 2 is correct. Options with statement 1 are wrong, and 'neither' ignores statement 2.

← Part 2All partsNext: Part 4 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources