English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

The Later Vedic period

தமிழில் விளக்கம்

The Vedic age · Part 2 / 2 · Fact-checked on 8 November 2026 · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

The Sama, Yajur and Atharva Vedas, Brahmanas, Aranyakas, Upanishads and Vedangas; the move east into the Ganga-Yamuna doab and Videha; Painted Grey Ware and iron; janapadas, kings and the rajasuya, ashvamedha and vajapeya; ratnins and weaker assemblies; plough farming and rice; varna by birth, gotra and the three debts; the ashramas and women; Prajapati, priestly ritual and Upanishadic ideas; and how the Early and Later Vedic periods and the Harappan world compare.

Each idea is explained first in Tamil (தமிழ்), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Tamil and revise it in English.

சுமார் கி.மு. 1000 முதல் 600 வரையிலான காலத்தைப் பிற்கால வேத காலம் என்பர். ஏழு நதிகளின் நிலத்தில் மாடு மேய்த்த சிறு குலங்கள் இப்போது கிழக்கே கங்கைச் சமவெளிக்குச் செல்கின்றன, இரும்பைப் பயன்படுத்துகின்றன, காட்டை அழித்து நெல் விளைவிக்கின்றன, ஒரே இடத்தில் நிலைக்கின்றன. ஊர் ஊராக அலைந்த மேய்ப்பர் குடும்பம் ஒரு நிலம் வாங்கி வீடு கட்டுவது போல நினையுங்கள். குலத் தலைவன் அரசன் ஆகிறான்; சமூகம் வர்ணம் என்ற இறுகிய அமைப்பாக மாறுகிறது. வர்ணம் தீட்டிய சாம்பல் நிற மட்பாண்டம் மூலமும் இக்காலத்தை அறிகிறோம். (→ English: Later Vedic period · varna · Painted Grey Ware · हिन्दी: उत्तर वैदिक काल · वर्ण · चित्रित धूसर मृद्भांड)

In exam EnglishAround 1000 BCE the Vedic world begins to change so much that historians treat the next four centuries, roughly 1000 to 600 BCE, as a separate stage: the Later Vedic period. Part 1 described small cattle-keeping tribes in the land of the seven rivers. In this part those people move east into the Ganga plain, take up iron, clear forest, grow rice and settle in villages that stay put. Tribes turn into territories, chiefs into kings who perform grand sacrifices, and the loose social groups of the Rig Veda harden into the varna order. Archaeology now adds a pottery tradition, Painted Grey Ware, that matches the area the texts describe. The part ends by comparing the two Vedic stages and the Vedic world with the Harappan one.

இக்காலத்தில் மற்ற மூன்று வேதங்கள் தோன்றின; ஒவ்வொன்றும் வேள்வியில் ஒவ்வொரு வேலைக்கு. சாம வேதம் பாடல் நூல் — ரிக் வேத மந்திரங்களுக்கே ராகம் அமைத்தனர்; திருமணத்தில் புரோகிதர் மந்திரம் சொல்ல, அருகே ஒருவர் பாடுவது போல. யஜுர் வேதத்தில் வேள்வி செய்யும்போது சொல்லும் வாக்கியங்கள் உள்ளன; சுக்ல யஜுர் அவற்றை விளக்கத்திலிருந்து தனியாக வைக்கிறது, கிருஷ்ண யஜுர் கலந்து சொல்கிறது. அதர்வ வேதம் வேறு: காய்ச்சல், பாம்பு, பகைவனிடமிருந்து காக்கும் மந்திரங்கள், நல்ல விளைச்சலுக்கான வேண்டுதல்கள் — சாதாரண வீட்டு நம்பிக்கைகள். (→ English: Sama Veda · Yajur Veda · Atharva Veda · हिन्दी: सामवेद · यजुर्वेद · अथर्ववेद)

In exam EnglishThree more Vedas belong to this period, and each served a different job at the sacrifice. The Sama Veda is a book of chants: almost all its verses are taken from the Rig Veda and set to melody for the singing priest. The Yajur Veda holds the formulas spoken while the ritual is actually performed. It comes in two branches: the Shukla or White Yajur Veda keeps the formulas apart from their explanation, while the Krishna or Black Yajur Veda mixes the two. The Atharva Veda is different in spirit. It is full of charms and spells against illness, snakes, enemies and bad luck, and prayers for love, harvest and long life, so it shows the beliefs of ordinary households rather than only priestly ritual.

ஒவ்வொரு வேதத்தைச் சுற்றியும் உரைநடை அடுக்குகள் வளர்ந்தன — ஒரு பாடநூலுக்குக் கையேடு, பின் குறிப்புகள், கடைசியில் சாரம் வந்தது போல. பிராமணங்கள் வேள்வியை எப்படி, ஏன் செய்வது என்று சொல்கின்றன; ஆரண்யகங்கள் காட்டில் அமைதியாகப் படித்தவை; கடைசி அடுக்கு உபநிடதம் — இங்கே தத்துவம் தொடங்குகிறது, அதனால் 'வேதாந்தம்'. நம் தேசிய முழக்கம் 'சத்யமேவ ஜயதே' முண்டக உபநிடதத்திலிருந்து வந்தது. வேதம் கற்க உதவியாக ஆறு வேதாங்கங்கள் — உச்சரிப்பு, சடங்கு விதிகள், இலக்கணம், சொற்பொருள், யாப்பு, சோதிடம். (→ English: Brahmanas · Aranyakas · Upanishad · Vedangas · हिन्दी: ब्राह्मण · आरण्यक · उपनिषद · वेदांग)

In exam EnglishAround each Veda grew layers of prose. The Brahmanas explain the meaning and correct steps of each ritual and tell the stories behind them; the Aitareya Brahmana is attached to the Rig Veda and the long Shatapatha Brahmana to the White Yajur Veda. The Aranyakas, 'forest books', were studied in the quiet of the forest and move from ritual towards reflection. The last layer, the Upanishad texts, turns to philosophy, which is why they are called Vedanta, 'the end of the Veda'. India's national motto, Satyameva Jayate, comes from the Mundaka Upanishad. Later came six Vedangas, aids for studying the Vedas: Shiksha (phonetics), Kalpa (ritual rules), Vyakarana (grammar), Nirukta (meaning of words), Chhandas (metre) and Jyotisha (astronomy and the calendar). Traditions also name Upavedas on practical arts such as medicine (Ayurveda), war (Dhanurveda) and music (Gandharvaveda).

Layers of Vedic literature
Layer	Nature	Example
Samhita	Hymns, chants and formulas	Rig, Sama, Yajur, Atharva
Brahmana	Prose on ritual and its meaning	Aitareya, Shatapatha
Aranyaka	Forest texts; ritual to reflection	Studied in the forest
Upanishad	Philosophy: atman, brahman, karma	Brihadaranyaka, Chandogya, Mundaka
Vedanga	Six aids to Vedic study	Shiksha to Jyotisha

இப்போது வேத வாழ்வின் மையம் பஞ்சாபிலிருந்து கங்கை-யமுனை தோஆபுக்கு — இரு நதிகளுக்கு இடையிலான வளமான நிலத்துக்கு — நகர்கிறது. குரு, பாஞ்சால மக்கள் முன்னணியில்; இன்னும் கிழக்கே கோசலம், காசி, விதேகம். சதபத பிராமணத்தில் ஒரு கதை: விதேக மாதவன் அக்னியைப் பின்தொடர்ந்து கிழக்கே செல்கிறான்; அக்னி சதாநீரா (கண்டக்) நதியருகே நிற்கிறது, அதற்கப்பால் விதேகத்தில் குடியேறுகின்றனர். புதிய ஊர் அமைக்கும் முன் முட்புதரை எரித்து நிலத்தைச் சமன் செய்வது போல — அக்னி வழிகாட்டியும், காட்டை எரிக்கும் கருவியும். (→ English: Ganga-Yamuna doab · Kuru-Panchala · Videha · हिन्दी: गंगा-यमुना दोआब · कुरु-पांचाल · विदेह)

In exam EnglishThe centre of Vedic life now shifts from the Punjab to the Ganga-Yamuna doab, the fertile land between the two rivers. The Kurus and Panchalas become the leading peoples here. Further east lie Kosala, Kashi and Videha. A story in the Shatapatha Brahmana pictures this spread: Videgha Mathava follows the sacred fire, Agni, as it burns its way eastwards across the land until it stops at the river Sadanira, usually identified with the Gandak, and his people then settle beyond it in Videha. The tale is a memory of clearing and settling new country, with fire as both a sacred guide and the practical means of burning forest. The Ganga and Yamuna, barely named in the Rig Veda, now become the core of the Vedic map.

அகழ்வாய்வும் இதையே சொல்கிறது. மேல் கங்கைச் சமவெளியில் சுமார் கி.மு. 1000–600 கால ஊர்களில் வர்ணம் தீட்டிய சாம்பல் நிற மட்பாண்டம் கிடைக்கிறது — சாம்பல் நிறப் பானைகளில் கருப்புக் கோடுகள், புள்ளிகள், வட்டங்கள். ஹஸ்தினாபூர் (பி. பி. லால் அகழ்வு), அத்ரஞ்சிகேரா, அஹிச்சத்ராவில் கிடைத்தன. இப்பானைகள் கிடைக்கும் பகுதி நூல்களின் குரு-பாஞ்சாலப் பகுதியோடு பொருந்துகிறது; ஆனால் பானை பேசாது — அவர்களின் மொழியைச் சொல்லாது. இரும்பு அம்பு முனைகள், ஈட்டிகள் கிடைக்கின்றன; நூல்கள் 'கருப்பு உலோகம்' (சியாம அயஸ்) என்கின்றன. முதலில் ஆயுதங்களுக்கு, பின் மெல்ல வேளாண்மைக்கு. (→ English: Painted Grey Ware · iron · हिन्दी: चित्रित धूसर मृद्भांड · लोहा)

In exam EnglishArchaeology supports this picture. In the upper Ganga plain and the Ghaggar region, many sites of roughly 1000 to 600 BCE yield Painted Grey Ware, a fine grey pottery with simple black designs such as lines, dots and circles. It was found at Hastinapur, excavated by B. B. Lal in the early 1950s, and at sites like Atranjikhera and Ahichchhatra. The area of this pottery broadly matches the Kuru-Panchala land of the texts, which is why it is linked with Later Vedic people, though a pot cannot tell us what language its makers spoke. Iron objects such as arrowheads, spearheads and some tools appear at these sites, and the texts begin to speak of 'black metal', shyama or krishna ayas. Iron was used first mainly for weapons; its wider use in farming came gradually.

நிலையான வேளாண்மை அரசியலை மாற்றியது. ஒரே நிலத்தில் வாழ்ந்த குலம் அந்த மண்ணோடு தன் அடையாளத்தை இணைத்தது — ஜனபதம் என்றால் 'குலம் கால் பதித்த இடம்', அதாவது ஒரு பகுதி. அரசன் வலுப்பெற்றான்; பதவி தந்தையிடமிருந்து மகனுக்கு. தன் வலிமையைக் காட்டப் பெரிய வேள்விகள்: ராஜசூயம் (முடிசூட்டல்), அசுவமேதம் (குதிரை ஓராண்டு சுற்றிய நிலமெல்லாம் அரசனுடையது — 'இந்தக் காளை நடந்த தூரம் வரை என் நிலம்' என்பது போல), வாஜபேயம் (தேர்ப் பந்தயம், அரசனே வெல்ல வேண்டும்). இவ்வேள்விகளால் புரோகிதரின் முக்கியத்துவமும் தானமும் பெருகின. (→ English: janapada · rajasuya · ashvamedha · vajapeya · हिन्दी: जनपद · राजसूय · अश्वमेध · वाजपेय)

In exam EnglishSettled farming changed politics. A tribe that now lived on one stretch of land began to identify with it, and the word janapada, literally 'the place where the tribe has set its foot', came to mean a territory. Kingship grew stronger and, in many places, passed from father to son. Kings took grand titles such as samrat and staged costly sacrifices to show their power. The rajasuya was the royal consecration, giving the king supreme authority. In the ashvamedha a horse was set free to roam for a year with an armed escort, and every region it passed through unchallenged was claimed by the king; it was then sacrificed. The vajapeya included a chariot race that the king was made to win, renewing his strength. These rites made the priest indispensable to royal power, and they cost the king large gifts of cattle, gold and land to the priests.

Later Vedic royal sacrifices
Sacrifice	What happened	Purpose
Rajasuya	Royal consecration; king visits the ratnins	Supreme authority
Ashvamedha	Horse roams a year, then sacrificed	Claim over lands it crossed
Vajapeya	Chariot race won by the king	Renewal of royal strength

அரசனைச் சுற்றி அதிகாரிகள் குழு உருவானது — அவர்களை 'ரத்தினிகள்' (ரத்தினங்கள்) என்பர். ராஜசூயத்தின்போது அரசன் ஒவ்வொரு ரத்தினியின் வீட்டுக்கும் காணிக்கையோடு செல்வான் — தேர்தலுக்கு முன் தலைவர் முக்கியஸ்தர்களின் வீடுகளுக்குச் செல்வது போல. புரோகிதர், சேனானி, கிராமணி, சங்கிரகீதா (கருவூலம்), பாகதுகன் (அரசன் பங்கு வசூல்). அதே நேரம் சபை, சமிதி வலுவிழந்தன; விதத்தம் மறைந்தது; பெண்கள் சபையில் அமர்வது நின்றது. விருப்பத்துடன் கொடுத்த பலி இப்போது கட்டாயச் செலுத்தல் — சுமை பெரும்பாலும் வைசியர் மீது. (→ English: ratnins · sabha · samiti · bali · हिन्दी: रत्निन · सभा · समिति · बलि)

In exam EnglishThe king also gathered a circle of officers. Texts call them ratnins, 'jewels', and during the rajasuya the king visited each of their homes with offerings, a sign that he needed their support. The list includes the purohita, the senani or commander, the gramani or village headman, the sangrahitri or treasurer and the bhagadugha, who collected the king's share. At the same time the old assemblies lost ground. The vidatha disappears from view; the sabha and samiti still exist, but they no longer check the king as before, the sabha becomes more like a royal court, and women no longer sit in it. Bali, once a voluntary gift, turns into a regular payment, and the burden falls mainly on the Vaishyas, the farmers and herders.

பொருளாதாரம் முழுமையாக வேளாண்மை நோக்கித் திரும்பியது. பல எருதுகள் இழுக்கும் கனமான ஏர்கள்; பயிர்கள் பெருகின — வாற்கோதுமை, நெல் (விரீஹி), கோதுமை, பருப்பு, எள். ஈரமான கிழக்கு நிலங்களில் நெல் முக்கிய உணவு. மாடுகள் மதிப்பானவைதான், ஆனால் இப்போது நிலமே செல்வம் — நம் ஊரில் மாடு உள்ளவனை விட ஏக்கர் உள்ளவன் பெரியவன் என்பது போல. கொல்லர், குயவர், தச்சர், நெசவாளர், தேர் செய்பவர்; சில தொழில் குழுக்கள் சேர்ந்து செயல்பட்டன. இன்னும் நாணயம் இல்லை — நிஷ்கம், சதமானம் தங்க மதிப்பின் அளவு; கிருஷ்ணலம் சிறு விதை எடை. (→ English: rice (vrihi) · nishka · shatamana · krishnala · हिन्दी: व्रीहि · निष्क · शतमान · कृष्णल)

In exam EnglishThe economy turned decisively towards farming. Ploughing is described in detail in the later texts, with heavy ploughs drawn by teams of oxen, and the list of crops grows: barley still, but now also rice, called vrihi, wheat, pulses and sesame. Rice suited the wetter lands to the east and became the staple there. Cattle remained precious, but land was now the basis of wealth. Specialist crafts multiplied: smiths, potters, carpenters, weavers and makers of chariots appear in the texts, and some groups of traders and artisans begin to act together, hinting at the guilds of later times. Exchange still had no coins. The nishka, now joined by the shatamana, served as a measure of gold value, and the krishnala, a small berry used as a weight, measured small quantities. Hastinapur and Kaushambi grew larger towards the end of the period.

சமூகத்தில் ஏற்றத்தாழ்வு கூடியது. ரிக் வேதத்தில் ஒருமுறை மட்டுமே வந்த நான்கு பிரிவு வர்ணம் அமைப்பு இப்போது அன்றாட வாழ்வை வழிநடத்தியது: பிராமணர், சத்திரியர், வைசியர், அடிமட்டத்தில் சூத்திரர். முதல் மூவருக்கும் உபநயனம் — 'இருபிறப்பாளர்'; சூத்திரருக்கு இல்லை. பிறப்பால் இடம், திருமணம், சேர்ந்து உண்பதில் கட்டுப்பாடுகள். கோத்திரம் என்றால் முதலில் 'மாட்டுத் தொழுவம்', பின் ஒரே மூதாதையரின் வழி; ஒரே கோத்திரத்தில் திருமணம் கூடாது — இன்றும் வரன் பார்க்கும்போது 'கோத்திரம் என்ன?' என்று கேட்பது இதனால்தான். மூன்று கடன்கள்: தேவர்களுக்கு (வேள்வி), ரிஷிகளுக்கு (வேதக் கல்வி), முன்னோர்களுக்கு (மக்கட்பேறு). (→ English: varna · gotra · three debts · हिन्दी: वर्ण · गोत्र · तीन ऋण)

In exam EnglishSociety became more unequal. The four-fold varna order, mentioned only once in the late Purusha Sukta of the Rig Veda, now shapes daily life: Brahmanas as priests and teachers, Kshatriyas as rulers and warriors, Vaishyas as farmers, herders and traders who paid tribute, and Shudras, placed at the bottom and expected to serve the other three. The first three were 'twice-born' through the upanayana, the sacred-thread initiation, from which Shudras were excluded. Membership was increasingly fixed by birth, and rules on marriage and on sharing food grew stricter. The gotra also took shape. The word first meant a cow-pen, then came to mean a line of descent from a common ancestor, and marriage within the same gotra was forbidden. Texts also speak of three debts every man owed: to the gods, repaid by sacrifice; to the seers, by studying the Veda; and to the ancestors, by having sons.

இருபிறப்பாளனின் வாழ்க்கையைப் படிநிலைகளாகப் பிரித்தனர் — ஒவ்வொன்றும் ஒரு ஆசிரமம். பிற்கால வேத நூல்களுக்கு மூன்று தெரியும்: பிரம்மச்சரியம் (குருவிடம் கல்வி), கிருகஸ்தம் (திருமணம், சம்பாத்தியம், வேள்வி), வானப்பிரஸ்தம் (முதுமையில் காட்டை நோக்கி). நான்காவது சன்னியாசம் பின்னரே நிலைத்தது. பள்ளி, வேலை-குடும்பம், ஓய்வு என்பது போல நினையுங்கள். பிறப்பு முதல் இறப்பு வரை சம்ஸ்காரங்கள் (பின்னர் பதினாறு). பெண்களின் இடம் குறைந்தது; ஆனாலும் பிருகதாரண்யக உபநிடதத்தில் கார்கி யாக்ஞவல்கியரைப் பொது விவாதத்தில் கேள்வி கேட்கிறாள், மைத்ரேயி அழியாமை பற்றிப் பேசுகிறாள். (→ English: ashrama · samskara · Gargi · Maitreyi · हिन्दी: आश्रम · संस्कार · गार्गी · मैत्रेयी)

In exam EnglishThe ideal life of a twice-born man was now divided into stages, each an ashrama. The Later Vedic texts know three: brahmacharya, as a celibate student living with a teacher; grihastha, as a householder who marries, earns, performs sacrifices and supports others; and vanaprastha, partial withdrawal to the forest in later years. The fourth stage, sannyasa, full renunciation, became established only after this period. Life was also marked by samskaras, rites of passage from birth to death, later counted as sixteen. Women's place narrowed compared with the Rig Vedic age: they lost their seat in the sabha. There were notable exceptions. In the Brihadaranyaka Upanishad, Gargi Vachaknavi questions the sage Yajnavalkya in open debate, and Maitreyi, his wife, discusses with him what makes a person immortal.

சமயம் ஒரே நேரத்தில் இரு திசைகளில் சென்றது. ஒருபுறம் வேள்வி மிகப் பெரியதாக, சிக்கலானதாக ஆனது — பிரஜாபதி முதன்மைக் கடவுள், விஷ்ணு, ருத்திரன் முக்கியத்துவம் பெற்றனர், இந்திரன்-அக்னி இடம் குறைந்தது. நான்கு வகைப் புரோகிதர்கள்: ஹோதா, உத்காதா, அத்வர்யு, பிரம்மா — பெரிய கல்யாணத்துக்குச் சமையல்காரர், பரிமாறுபவர், மேற்பார்வையாளர் எல்லாரும் வேண்டும் என்பது போல. மறுபுறம் உபநிடதம் சிந்தனையாளர்கள் 'இச்சடங்குகளின் பின்னால் என்ன?' என்று கேட்டனர்: ஆத்மனும் பிரம்மனும் ஒன்றே — 'தத் த்வம் அஸி'. கர்மம், மறுபிறப்பு, ஞானத்தால் மோட்சம். விதேக அரசன் ஜனகன் போன்ற அரசர்களும் இவ்விவாதத்தில் முன்னின்றனர். (→ English: yajna · Upanishad · atman · brahman · moksha · हिन्दी: यज्ञ · उपनिषद · आत्मन् · ब्रह्म · मोक्ष)

In exam EnglishReligion moved in two directions at once. On one side, the yajna grew enormous and technical. Prajapati, the creator, rose to the top of the pantheon, Vishnu and Rudra gained importance, and Indra and Agni lost some of their earlier standing. A full sacrifice could need four kinds of priest: the hotri reciting Rig Vedic hymns, the udgatri singing the Sama chants, the adhvaryu performing the actions with Yajur formulas, and the brahman watching over the whole. On the other side, the Upanishad thinkers asked what lies behind all ritual. They taught that the self, atman, is one with brahman, the ultimate reality, summed up in the Chandogya Upanishad's 'tat tvam asi', 'that you are'. They developed the ideas of karma, rebirth and liberation, moksha, through knowledge rather than sacrifice; rulers took part too: King Janaka of Videha hosted and joined such debates.

இரு வேதப் படிநிலைகளையும் அருகருகே வைத்தால் ஒரே கதை — அலைந்தவர்கள் நிலைகொள்வது. முற்காலம்: வடமேற்கில் மாடு மேய்ப்பவர், சபைகளுக்குப் பதில் சொல்லும் குலத் தலைவர், இயற்கைக் கடவுள்கள். பிற்காலம்: தோஆப் உழவர், இரும்பு, பகுதி அரசர்கள், இறுகிய வர்ணம்-கோத்திரம், பெரிய வேள்விகள், அதே நேரம் அவற்றைக் கேள்வி கேட்ட உபநிடதங்கள். ஹரப்பாவுடன் ஒப்பீடு: அவர்களுக்குத் திட்டமிட்ட நகரங்கள், சாக்கடைகள், எழுத்து; வேத உலகம் கிராமியம், அறிவு வாய்மொழி; இரும்பும் குதிரைத் தேரும் வேத நூல்களில் முக்கியம். இக்கேள்விகளும் புதிய அரசுகளும் மகாஜனபதங்கள், புத்தர், மகாவீரர் காலத்துக்கு இட்டுச் செல்கின்றன. (→ English: Early Vedic · Later Vedic · Harappan civilisation · हिन्दी: पूर्व वैदिक · उत्तर वैदिक · हड़प्पा सभ्यता)

In exam EnglishPut side by side, the two Vedic stages tell one story of settling down. The Rig Vedic people were mobile herders in the northwest, led by tribal chiefs who answered to assemblies, with flexible social roles and gods of nature worshipped with simple offerings. The Later Vedic people were farmers of the Ganga-Yamuna doab and beyond, with iron, territorial kings, rigid varna and gotra rules, priest-heavy ritual and, at the same time, the first deep questioning of ritual. Against the Harappans: they built planned cities with drains and a script, while the Vedic world was rural and its knowledge oral; iron and the horse-drawn spoked chariot are prominent in Vedic texts but not in the Harappan record. The questions raised by the Upanishads, and the new kingdoms and towns of the Ganga plain, lead straight into the age of the Mahajanapadas, the Buddha and Mahavira.

Early Vedic and Later Vedic compared
Aspect	Early Vedic (c. 1500–1000 BCE)	Later Vedic (c. 1000–600 BCE)
Region	Sapta Sindhu (Punjab)	Ganga-Yamuna doab and the east
Economy	Pastoral; cattle as wealth; barley	Settled farming; rice, wheat; iron
Polity	Tribal chief; strong assemblies	Territorial king; assemblies weaken
Bali	Voluntary	Regular payment
Society	Varna loose, not by birth	Varna by birth; gotra
Women	In assemblies; hymn composers	Narrower role; Gargi, Maitreyi as exceptions
Gods	Indra, Agni, Varuna	Prajapati, Vishnu, Rudra
Main texts	Rig Veda	Other Vedas, Brahmanas, Upanishads

Exam traps

Of the four Vedas only the Rig Veda is Early Vedic; the Sama, Yajur and Atharva Vedas and all the Brahmanas, Aranyakas and Upanishads are Later Vedic.
Sama Veda = melodies for singing, mostly reusing Rig Vedic verses; Yajur Veda = ritual formulas, in prose and verse; Atharva Veda = charms, spells and folk belief.
Satyameva Jayate comes from the Mundaka Upanishad, not from the Rig Veda; 'tat tvam asi' comes from the Chandogya Upanishad.
Painted Grey Ware is the pottery of the Later Vedic doab (Hastinapur, Atranjikhera, Ahichchhatra); Black and Red Ware and Northern Black Polished Ware are different traditions.
In the Later Vedic period the sabha and samiti did not vanish, they lost power; the vidatha is the one that drops out of view.
The ashvamedha is about a horse roaming to claim territory, the vajapeya about a chariot race, and the rajasuya about consecration; do not swap them.
The Later Vedic texts know three ashramas; sannyasa as the fourth was established later.
Gotra exogamy: marriage inside one's own gotra was forbidden, not encouraged.

Recap

Later Vedic period c. 1000–600 BCE: from the Punjab to the Ganga-Yamuna doab and on to Kosala, Kashi and Videha.
Texts: Sama (chants), Yajur (Shukla and Krishna; formulas), Atharva (charms); Brahmanas, Aranyakas, Upanishads; six Vedangas.
Shatapatha Brahmana: Videgha Mathava follows Agni east to the Sadanira (Gandak).
Painted Grey Ware (Hastinapur, Atranjikhera, Ahichchhatra) and iron, 'shyama ayas', used first for weapons.
Jana becomes janapada; kings take titles and perform rajasuya, ashvamedha and vajapeya; ratnins serve the king.
Vidatha disappears, sabha and samiti weaken, women leave the sabha; bali becomes a regular payment, mostly from Vaishyas.
Economy: plough farming, rice (vrihi), wheat; crafts multiply; nishka, shatamana, krishnala; no coins yet.
Society: four varnas fixed by birth, upanayana for the twice-born, gotra exogamy, three debts; three ashramas.
Religion: Prajapati, Vishnu, Rudra rise; four priests; Upanishads teach atman-brahman, karma, rebirth, moksha.

Practice questions

Q1. Which one of the Vedas is chiefly a collection of charms and spells for everyday needs such as healing and protection?

Rig Veda
Sama Veda
Yajur Veda
Atharva Veda

Show answer

Answer: D. Atharva Veda

Answer (d). The Atharva Veda gathers charms against illness, snakes and enemies and prayers for daily welfare. The Rig Veda (a) is hymns of praise; the Sama Veda (b) sets verses to melody; the Yajur Veda (c) holds the formulas used while performing ritual.

Q2. The national motto 'Satyameva Jayate' is taken from which text?

Rig Veda
Mundaka Upanishad
Chandogya Upanishad
Shatapatha Brahmana

Show answer

Answer: B. Mundaka Upanishad

Answer (b). The phrase is from the Mundaka Upanishad. It is not from the Rig Veda (a); the Chandogya Upanishad (c) is the source of 'tat tvam asi'; the Shatapatha Brahmana (d) is a ritual text that tells the story of Videgha Mathava.

Q3. Consider the following statements about Painted Grey Ware:
1. It is associated with the Later Vedic period in the upper Ganga plain.
2. It has been found at Hastinapur and Atranjikhera.
3. It is the characteristic pottery of the mature Harappan cities.
Which of the statements given above are correct?

1 only
1 and 2 only
2 and 3 only
1, 2 and 3

Show answer

Answer: B. 1 and 2 only

Answer (b). Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: Painted Grey Ware belongs to roughly 1000–600 BCE, long after the Harappan cities. Option (a) leaves out statement 2, and options (c) and (d) include the false statement 3.

Q4. Match the sacrifice with its main feature:
A. Rajasuya 1. A horse roams for a year
B. Ashvamedha 2. A chariot race won by the king
C. Vajapeya 3. Royal consecration
Select the correct code:

A-3, B-1, C-2
A-1, B-3, C-2
A-2, B-1, C-3
A-3, B-2, C-1

Show answer

Answer: A. A-3, B-1, C-2

Answer (a). The rajasuya is the consecration, the ashvamedha involves the roaming horse and the vajapeya the chariot race. Option (b) gives the horse to the rajasuya, (c) gives the chariot race to the rajasuya, and (d) swaps the horse and the chariot race.

Q5. Consider the following statements about the Later Vedic period:
1. The vidatha disappears from the record.
2. Women continued to attend the sabha as in the Rig Vedic age.
3. Bali became a regular payment rather than a voluntary gift.
Which of the statements given above are correct?

1 and 2 only
1 and 3 only
2 and 3 only
1, 2 and 3

Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Answer (b). Statements 1 and 3 are correct. Statement 2 is wrong: women lost their place in the sabha in this period. Options (a), (c) and (d) all include statement 2.

Q6. Which one of the following pairs of Vedanga and its subject is NOT correctly matched?

Shiksha : phonetics
Chhandas : metre
Nirukta : astronomy
Kalpa : ritual rules

Show answer

Answer: C. Nirukta : astronomy

Answer (c). Nirukta deals with the meaning and origin of words; astronomy and the calendar belong to Jyotisha. Shiksha (a) is phonetics, Chhandas (b) is metre and Kalpa (d) gives ritual rules, so those pairs are correct.

Q7. In the Later Vedic texts, the debt owed to the seers (rishis) was repaid by

performing sacrifices
studying the Veda
having sons
giving land to the king

Show answer

Answer: B. studying the Veda

Answer (b). The debt to the seers was repaid through Vedic study. Sacrifice (a) repays the debt to the gods and having sons (c) the debt to the ancestors; giving land to the king (d) is not one of the three debts.

Q8. Consider the following statements about the Upanishads:
1. They teach that atman is one with brahman.
2. They place liberation through knowledge above the performance of sacrifice.
3. In the Brihadaranyaka Upanishad, Gargi debates with Yajnavalkya.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
1 and 2 only
2 and 3 only
1, 2 and 3

Show answer

Answer: D. 1, 2 and 3

Answer (d). All three statements are correct: the Upanishads identify atman with brahman, prefer knowledge to ritual as the path to moksha, and the Brihadaranyaka shows Gargi questioning Yajnavalkya. Options (a), (b) and (c) each leave out at least one true statement.

← Part 1 All parts Quick recap →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources

Ministry of Culture, Indira Gandhi National Centre for the Arts: Vedic Heritage Portal (texts, structure and recitation of the Rig Veda and the other Samhitas) — https://vedicheritage.gov.in
Archaeological Survey of India: Indian Archaeology – A Review and excavation reports on Painted Grey Ware sites (Hastinapur, Atranjikhera, Ahichchhatra) — https://asi.nic.in