Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Panchayati Raj

తెలుగులో వివరణ

State and local government · Part 2 / 2 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How panchayats grew from Article 40 and the Balwant Rai Mehta, Ashok Mehta, G.V.K. Rao and L.M. Singhvi committees to the 73rd Amendment; Part IX article by article (Gram Sabha, three tiers, reservation, elections and the State Election Commission, powers, finance and the State Finance Commission); the areas left out by Article 243M; and PESA, 1996.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

మొదటి భాగం రాష్ట్రం దగ్గర ఆగింది. ఇప్పుడు ఊరి దాకా: పంచాయతీ రాజ్ అంటే గ్రామానికి సొంత ఎన్నికైన ప్రభుత్వం. అనుచ్ఛేదం 40 — రాజ్య విధాన ఆదేశిక సూత్రాలలో ఒకటి — గ్రామ పంచాయతీలను ఏర్పాటు చేసి అధికారాలు ఇవ్వమంటుంది; కానీ ఆదేశిక సూత్రం కాబట్టి కోర్టు ద్వారా అమలు చేయించలేం. అందుకే పంచాయతీ ఉంటుందా, ఎన్నిక ఎప్పుడు, డబ్బు ఎంత — అన్నీ రాష్ట్రం దయ మీద; చాలా ఊళ్ళలో ఏళ్ళ తరబడి ఎన్నికలే లేవు. ఇంటి పెద్ద ఇష్టమైనప్పుడే పిల్లలకు పాకెట్ మనీ ఇచ్చినట్లు. 1992 నాటి 73వ సవరణ పంచాయతీలకు రాజ్యాంగంలోనే చోటు ఇచ్చి ఆ పరిస్థితి మార్చింది. ఈ భాగంలో: చరిత్ర, గ్రామసభ, మూడు అంచెలు, రిజర్వేషన్, ఎన్నికలు, అధికారాలు-నిధులు, మినహాయింపులు, పెసా. (→ English: Panchayati Raj, Directive Principles of State Policy · हिन्दी: पंचायती राज, राज्य की नीति के निदेशक तत्व)

In exam EnglishPart 1 stopped at the State. This part goes one level lower, to the village, where Panchayati Raj gives rural India its own elected government. Article 40, one of the Directive Principles of State Policy, asks the State to organise village panchayats and give them the powers they need to work as units of self-government, yet as a Directive Principle it could not be enforced in court. Whether panchayats existed, how often they were elected and what money they had depended on each State's goodwill, and many went years without elections. The 73rd Amendment changed that in 1992 by giving panchayats a place in the Constitution itself. This part traces that history, then Part IX article by article, ending with PESA for tribal areas.

73వ సవరణ దాకా దారి కమిటీల గుండా సాగింది. 1952 సమాజ అభివృద్ధి కార్యక్రమం పైనుంచి నడిపించబడింది, ప్రజల పాత్ర తక్కువ. బల్వంతరాయ్ మెహతా కమిటీ (1957): 'ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణ' — గ్రామ పంచాయతీ, బ్లాక్ స్థాయిలో పంచాయతీ సమితి, జిల్లా పరిషత్ అనే మూడు అంచెలు. రాజస్థాన్ మొదట — నాగౌర్ జిల్లాలో 2 అక్టోబర్ 1959; వెంటనే ఆంధ్రప్రదేశ్. తర్వాత ఉత్సాహం తగ్గింది; అశోక్ మెహతా కమిటీ (1978) జిల్లా, మండల పంచాయతీ అనే రెండు అంచెలు సూచించింది — మన రాష్ట్రంలో వినిపించే 'మండలం' మాటలాంటిదే. జి.వి.కె. రావు (1985): జిల్లా ప్రణాళికకు ప్రధాన యూనిట్; ఎల్.ఎం. సింఘ్వీ (1986): రాజ్యాంగ హోదా కావాలి. 1989 నాటి 64వ సవరణ బిల్లు రాజ్యసభలో ఓడింది. చివరికి 73వ సవరణ 1992, అమలు 24 ఏప్రిల్ 1993 — ఈ రోజే జాతీయ పంచాయతీ రాజ్ దినం. (→ English: Panchayati Raj · हिन्दी: पंचायती राज)

In exam EnglishThe road to the 73rd Amendment ran through a series of committees. The Community Development Programme of 1952 was run from above and drew in few villagers. The Balwant Rai Mehta Committee, reporting in 1957, diagnosed that weakness and recommended 'democratic decentralisation' through three linked tiers: village panchayat, panchayat samiti at the block and zila parishad at the district. Rajasthan was the first State to act, launching the system in Nagaur district on 2 October 1959, and Andhra Pradesh soon followed. As enthusiasm faded, the Ashok Mehta Committee (report 1978) suggested a two-tier model built around the district and a mandal panchayat for a cluster of villages. The G.V.K. Rao Committee (1985) made the district the main unit of planning, and the L.M. Singhvi Committee (1986) sought constitutional status for panchayats. The 64th Amendment Bill of 1989 tried to give them that status but failed in the Rajya Sabha. The idea finally became the 73rd Amendment Act, 1992, which came into force on 24 April 1993; that date is now marked as National Panchayati Raj Day.
Committees on Panchayati Raj
Committee (year)Main recommendation
Balwant Rai Mehta (1957)Three tiers (village, block, district); 'democratic decentralisation'
Ashok Mehta (report 1978)Two tiers: district and mandal panchayat
G.V.K. Rao (1985)District as the main unit of planning and development
L.M. Singhvi (1986)Constitutional status for panchayats

73వ సవరణ రాజ్యాంగంలో తొమ్మిదో భాగం (243–243O), 29 అంశాలతో పదకొండవ షెడ్యూల్ చేర్చింది. ఇది దేశమంతా ఒకే రూపం, రాష్ట్రానికి స్వేచ్ఛ — రెండింటి మధ్య ఒప్పందం. తప్పనిసరి: గ్రామ, జిల్లా స్థాయిలో పంచాయతీలు, అన్ని సీట్లకు ప్రత్యక్ష ఎన్నిక, ఎస్సీ, ఎస్టీ, మహిళలకు రిజర్వేషన్, ఐదేళ్ళ పదవీకాలం, రాష్ట్ర ఎన్నికల, ఆర్థిక సంఘాలు, గ్రామసభ. ఐచ్ఛికం (రాష్ట్ర ఇష్టం): ఎంత అధికారం, ఏ పనులు, ఏ పన్నులు, బీసీ రిజర్వేషన్, ఎంపీ-ఎమ్మెల్యేలకు పై అంచెల్లో స్థానం. ఇల్లు కట్టే ప్లాన్‌లో పునాది, గోడలు తప్పనిసరి, లోపలి అలంకరణ యజమాని ఇష్టం లాంటిది — అందుకే దేశమంతా పంచాయతీలు ఒకేలా కనిపించినా అసలు అధికారం రాష్ట్రాన్ని బట్టి మారుతుంది. (→ English: Eleventh Schedule · हिन्दी: ग्यारहवीं अनुसूची)

In exam EnglishThe 73rd Amendment added Part IX, Articles 243 to 243O, and a new Eleventh Schedule listing 29 matters that States may hand over to panchayats. Its design is a bargain between national uniformity and State choice. Some provisions are compulsory: every State must have panchayats at the village and district levels, hold direct elections to all seats, reserve seats for Scheduled Castes, Scheduled Tribes and women, give panchayats a fixed five-year term, set up a State Election Commission and a State Finance Commission, and recognise the Gram Sabha. Other provisions are voluntary and left to the State legislature: how much power and which functions to devolve, what taxes panchayats may levy, whether to reserve seats for backward classes, and whether MPs and MLAs sit in the higher tiers. That split, set out in the table below, is why panchayats look broadly alike across India yet differ greatly in what they actually control.
73rd Amendment: compulsory and voluntary provisions
Compulsory for every StateLeft to the State
Gram Sabha in each village (Article 243A)Powers of the Gram Sabha
Three tiers; intermediate tier optional below 20 lakh population (Article 243B)How the village panchayat chairperson is elected
Direct election to all seats (Article 243C)Seats for MPs and MLAs in the higher tiers
Reservation for SCs, STs and at least one-third for women (Article 243D)Reservation for backward classes
Five-year term; election within six months of dissolution (Article 243E)Which Eleventh Schedule matters to devolve (Article 243G)
State Election Commission and State Finance Commission (Articles 243K, 243I)Taxes and grants for panchayats (Article 243H)

పునాదిలో ఉన్నది ఎన్నికైన సంస్థ కాదు, గ్రామసభ. 243A: పంచాయతీ పరిధిలోని ఊరి ఓటర్ల జాబితాలో పేరున్న అందరూ కలిసి గ్రామసభ; దానికి రాష్ట్ర చట్టం ఇచ్చే అధికారాలు ఉంటాయి. అంటే ఊరిలో ఓటున్న ప్రతి పెద్దవారూ సభ్యులే. ఎందుకు ముఖ్యం? ఎన్నికైనవాళ్ళు ప్రజలకు దూరమవ్వొచ్చు; గ్రామసభలో సర్పంచ్‌ను ప్రశ్నించవచ్చు, లెక్కలు చూడవచ్చు, పథకాల లబ్ధిదారులను ఎంచవచ్చు — అపార్ట్‌మెంట్ వాసులంతా కూర్చొని కమిటీని లెక్క అడిగినట్లు. కానీ 243A సొంతంగా అధికారాలు చెప్పదు; అంతా రాష్ట్ర చట్టంపైనే. గ్రామ పంచాయతీ వేరు — అది ఎన్నికైన కార్యనిర్వాహక సంస్థ. పెసా చట్టం గిరిజన ప్రాంతాల్లో గ్రామసభకు ఇంకా ఎక్కువ బలం ఇస్తుంది. (→ English: Gram Sabha · हिन्दी: ग्राम सभा)

In exam EnglishAt the base of the structure is not an elected body at all but the Gram Sabha. Article 243A defines it as the body of all persons registered in the electoral rolls of a village within the area of a panchayat, and lets it exercise the powers and perform the functions that the State legislature gives it by law. In other words, every adult voter of the village is a member. It matters because elected representatives can drift away from voters; a Gram Sabha meeting is where villagers can question the sarpanch, review accounts and choose who should benefit from schemes. Its strength, however, depends entirely on State law, since Article 243A itself names no specific powers. Do not confuse it with the gram panchayat, which is the elected executive body of the village. The tribal-area law PESA, met at the end of this part, gives the Gram Sabha much stronger powers.

243B: మూడు అంచెలు — గ్రామ, మధ్య (సాధారణంగా మండలం/బ్లాక్), జిల్లా పంచాయతీ. జనాభా 20 లక్షలు దాటని రాష్ట్రంలో మధ్య అంచె అవసరం లేదు. 243C: పంచాయతీ సీట్లన్నీ ప్రత్యక్ష ఎన్నికతో; జనాభాకు-సీట్లకు నిష్పత్తి రాష్ట్రమంతా వీలైనంత ఒకటే. అధ్యక్షుల ఎన్నిక: గ్రామ సర్పంచ్ ఎలా ఎన్నిక కావాలో రాష్ట్ర చట్టం నిర్ణయిస్తుంది (చాలా రాష్ట్రాల్లో నేరుగా); మధ్య, జిల్లా స్థాయిల అధ్యక్షులను మాత్రం ఎన్నికైన సభ్యులే తమలో నుంచి ఎన్నుకోవాలి. ఎంపీ, ఎమ్మెల్యేలకు పై అంచెల్లో చోటు ఇవ్వవచ్చు. క్లాస్‌లో ఇరవై మంది ఎన్నికైన ప్రతినిధులు తమలో ఒకరిని లీడర్‌గా ఎంచుకున్నట్లు — సమితి అధ్యక్షుడు ఆ ఇరవై మందిలో ఒకరే. (→ English: Panchayati Raj · हिन्दी: पंचायती राज)

In exam EnglishArticle 243B sets up three tiers: panchayats at the village, intermediate (usually block) and district levels. A State whose population does not exceed 20 lakh need not have the intermediate tier, which is why some small States work with two tiers. Under Article 243C all seats in a panchayat are filled by direct election from territorial constituencies, and the ratio between a panchayat area's population and its number of seats should, as far as practicable, be the same throughout the State. Chairpersons are chosen differently at different levels: the State law decides how the head of a village panchayat is elected (many States choose the sarpanch directly), while the chairpersons of intermediate and district panchayats must be elected by and from the elected members. A State may also give MPs, MLAs and chairpersons of lower panchayats a place in the higher tiers.

243D: పంచాయతీల్లో ఎస్సీ, ఎస్టీలకు జనాభా నిష్పత్తిలో సీట్లు. మొత్తం సీట్లలో కనీసం మూడో వంతు మహిళలకు — ఎస్సీ, ఎస్టీ సీట్లలో కూడా; రిజర్వ్ సీట్లు వంతుల వారీగా మారుతాయి. అధ్యక్ష పదవులకూ ఇదే పద్ధతి. చాలా రాష్ట్రాలు సొంత చట్టాలతో మహిళల వాటా సగానికి పెంచాయి. వెనుకబడిన తరగతులు రిజర్వేషన్ రాష్ట్ర ఇష్టం. కె. కృష్ణమూర్తి (2010): ఇవి చెల్లుతాయి, కానీ రాజకీయ వెనుకబాటు, సామాజిక-విద్యా వెనుకబాటు వేరు; లోతైన అధ్యయనం కావాలి; సాధారణంగా 50 శాతం మించకూడదు. వికాస్ గవళి (2021): 'మూడు పరీక్షలు' — ప్రత్యేక కమిషన్ అధ్యయనం, దాని ఆధారంగా శాతం, మొత్తం 50 శాతం లోపు. ఆటలో అందరికీ బ్యాటింగ్ అవకాశం వచ్చేలా వంతులు పెట్టినట్లు రిజర్వేషన్ రొటేషన్. (→ English: backward classes · हिन्दी: पिछड़े वर्ग)

In exam EnglishSeats are reserved for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in proportion to their share of the panchayat area's population. Not less than one-third of all seats, counting those reserved for Scheduled Castes and Scheduled Tribes, must be reserved for women, and reserved seats rotate among constituencies. The offices of chairpersons at each level are reserved in the same way, under State law. Many States have since raised the share for women to one-half by their own laws. Reservation for backward classes is left to the State (Article 243D(6)). In K. Krishna Murthy v. Union of India (2010) the Supreme Court upheld these provisions but held that political backwardness differs from social and educational backwardness, needs a rigorous inquiry, and should not ordinarily push reservations past 50 per cent. Vikas Kishanrao Gawali v. State of Maharashtra (2021) set a 'triple test': a dedicated commission, a proportion based on its findings, and the 50 per cent cap.

1992కు ముందు రాష్ట్రాలు పంచాయతీ ఎన్నికలను వాయిదా వేస్తూ పోయేవి. 243E: మొదటి సమావేశం నుంచి ఐదేళ్ళ పదవీకాలం; గడువు ముగిసేలోపు ఎన్నిక, ముందే రద్దైతే ఆరు నెలల్లో; ఆ కొత్త పంచాయతీ మిగిలిన కాలమే ఉంటుంది. 243F: రాష్ట్ర శాసనసభకు అనర్హుడైతే ఇక్కడా అనర్హుడు — కానీ 21 నిండితే 25 లోపు వయసు అడ్డు కాదు. ఎన్నికలు నిర్వహించేది భారత ఎన్నికల సంఘం కాదు, రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (243K); కమిషనర్‌ను గవర్నర్ నియమిస్తారు, తొలగింపు మాత్రం హైకోర్టు న్యాయమూర్తిలాగే, సేవా షరతులు తగ్గించకూడదు. క్రికెట్ అంపైర్‌ను ఒక జట్టు ఇష్టం వచ్చినట్లు మార్చలేనట్లు. 243O: ఎన్నిక మధ్యలో కోర్టులు జోక్యం చేసుకోవు; సవాలు ఎన్నికల పిటిషన్ ద్వారానే. (→ English: State Election Commission · हिन्दी: राज्य निर्वाचन आयोग)

In exam EnglishBefore 1992 a State could simply postpone panchayat elections. Article 243E closes that door: every panchayat has a five-year term from its first meeting, and elections must be completed before the term ends or, if the panchayat is dissolved early, within six months of dissolution; a panchayat formed after an early dissolution serves only the rest of the original term. Under Article 243F a person is disqualified if disqualified for the State legislature under any law, except that being under 25 is no bar once the person has reached 21. Elections are run not by the Election Commission of India but by a State Election Commission (Article 243K), headed by a State Election Commissioner whom the Governor appoints. The Commissioner can be removed only in the manner and on the grounds that apply to a High Court judge, and the conditions of service cannot be varied to the Commissioner's disadvantage. Under Article 243O, laws on delimitation and allotment of seats cannot be questioned, and a panchayat election can be challenged only through an election petition.

డబ్బూ పనీ లేని ఎన్నికలు ఖాళీ డబ్బాలాంటివి. 243G–243J అధికారాలు, నిధుల గురించి — కానీ ఎక్కువగా 'ఇవ్వవచ్చు' అనే భాషలో. 243G: స్వపరిపాలన సంస్థలుగా పనిచేసే అధికారాలు, ఆర్థికాభివృద్ధి-సామాజిక న్యాయం ప్రణాళికలు — పదకొండవ షెడ్యూల్‌లోని 29 అంశాల్లాంటివాటిపై: వ్యవసాయం, చిన్న నీటిపారుదల, తాగునీరు, గ్రామ రోడ్లు, పేదరిక నిర్మూలన, ప్రాథమిక-మాధ్యమిక బడులు, ఆరోగ్యం-పారిశుద్ధ్యం, మహిళా-శిశు అభివృద్ధి, రేషన్. 243H: పన్నులు, రుసుములు వసూలు, గ్రాంట్లు. ప్రతి ఐదేళ్ళకు గవర్నర్ రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం (243I) నియమిస్తారు; దాని సిఫార్సుల ఆధారంగా కేంద్ర ఆర్థిక సంఘం కూడా సహాయ చర్యలు సూచిస్తుంది (280(3)(bb)). ఆడిట్ రాష్ట్ర చట్టం ప్రకారం (243J). (→ English: Eleventh Schedule, State Finance Commission, Finance Commission · हिन्दी: ग्यारहवीं अनुसूची, राज्य वित्त आयोग, वित्त आयोग)

In exam EnglishArticles 243G to 243J deal with powers and finance, mostly by enabling rather than commanding. Under Article 243G the State legislature may give panchayats the powers they need to function as institutions of self-government, including preparing and carrying out plans for economic development and social justice on matters such as those in the Eleventh Schedule. Its 29 entries include agriculture, minor irrigation, drinking water, rural roads, poverty alleviation, primary and secondary schools, health and sanitation, women and child development and the public distribution system. Article 243H lets the State authorise panchayats to levy and collect taxes, duties, tolls and fees, assign them State taxes, and give them grants. Every five years the Governor must appoint a State Finance Commission (Article 243I) to review panchayat finances and recommend how State revenues should be shared with them; the Union Finance Commission then suggests measures to strengthen a State's Consolidated Fund to support its panchayats, using those recommendations (Article 280(3)(bb)). Article 243J leaves the audit of panchayat accounts to State law.

తొమ్మిదో భాగం అన్నిచోట్లా వర్తించదు. 243M: ఐదు, ఆరు షెడ్యూళ్ళ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతం, గిరిజన ప్రాంతాలు; నాగాలాండ్, మేఘాలయ, మిజోరం; జిల్లా కౌన్సిళ్ళు ఉన్న మణిపుర్ కొండ ప్రాంతాలు; డార్జిలింగ్ గోర్ఖా హిల్ కౌన్సిల్ ఉన్న కొండ ప్రాంతాలు — వీటికి మినహాయింపు. ఎందుకు? అక్కడ ఇప్పటికే సంప్రదాయ గ్రామ పెద్దల సభలు, స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లా కౌన్సిళ్ళు ఉన్నాయి; ఒకే రకం పంచాయతీని రుద్దితే ఆ ఆచారాలు దెబ్బతినవచ్చు — సొంత పద్ధతిలో బాగా నడుస్తున్న ఇంటిపై పక్కింటి నియమాలు రుద్దినట్లు. కానీ ఇది శాశ్వతం కాదు: 243M(4)(b) ప్రకారం పార్లమెంట్ చట్టంతో మార్పులతో విస్తరించవచ్చు, అది 368 సవరణ కాదు. 1996లో ఐదో షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు అదే జరిగింది. (→ English: Scheduled Area · हिन्दी: अनुसूचित क्षेत्र)

In exam EnglishPart IX does not apply everywhere. Article 243M keeps out the Scheduled Area and tribal areas covered by the Fifth and Sixth Schedules, the States of Nagaland, Meghalaya and Mizoram, the hill areas of Manipur that have district councils, and the hill areas of Darjeeling district for which the Darjeeling Gorkha Hill Council exists. Why? Many of these regions already had their own institutions, such as traditional village councils or the autonomous district councils of the Sixth Schedule, and imposing a uniform elected panchayat could have overridden customs the Constitution elsewhere promises to protect. The exclusion was not meant to be permanent. Article 243M(4)(b) lets Parliament extend Part IX to the Scheduled and tribal areas by law, with whatever exceptions and modifications it specifies, and such a law is not treated as an amendment of the Constitution under Article 368. Parliament used exactly this power for the Fifth Schedule areas in 1996.

ఆ విస్తరణే 1996 పెసా చట్టం (పంచాయతీల విస్తరణ — షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు). దిలీప్ సింగ్ భూరియా కమిటీ సిఫార్సుల తర్వాత వచ్చింది; ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ సహా పది రాష్ట్రాల ఐదో షెడ్యూల్ ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది. ఇక్కడ అధికార కేంద్రం ఎన్నికైన పంచాయతీ కాదు, గ్రామసభ. ఆచార చట్టాలు, సంప్రదాయాలు, ఉమ్మడి వనరుల పాత పద్ధతులను గౌరవించాలి. గ్రామసభ ప్రణాళికలను ఆమోదిస్తుంది, లబ్ధిదారులను ఎంచుతుంది; భూసేకరణ, పునరావాసం ముందు దాన్ని సంప్రదించాలి; చిన్న ఖనిజాల లీజులకు దాని సిఫార్సు కావాలి; చిన్న అటవీ ఉత్పత్తులపై యాజమాన్యం, మద్యం అమ్మకం, భూమి పరాయీకరణ, సంతలు, వడ్డీ వ్యాపారంపై అధికారం. అడవి బిడ్డల ఇంటి నిర్ణయం ఇంటివాళ్ళే తీసుకోవాలన్నట్లు. ప్రతి స్థాయిలో కనీసం సగం సీట్లు, అన్ని అధ్యక్ష పదవులు ఎస్టీలకు. (→ English: Gram Sabha · हिन्दी: ग्राम सभा)

In exam EnglishThat extension is the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996, usually called PESA. It followed the recommendations of a committee chaired by Dilip Singh Bhuria and applies to the Fifth Schedule areas of ten States: Andhra Pradesh, Chhattisgarh, Gujarat, Himachal Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Maharashtra, Odisha, Rajasthan and Telangana. PESA makes the Gram Sabha, not the elected panchayat, the centre of power. State laws for these areas must respect customary law, social and religious practices and traditional management of community resources. Every Gram Sabha is competent to safeguard its people's traditions, cultural identity and community resources, and must approve plans and select beneficiaries. It, or the panchayat at the right level, must be consulted before land is acquired for development projects and before people are resettled; must recommend grants of prospecting licences or mining leases for minor minerals; and is given ownership of minor forest produce and powers over the sale of intoxicants, land alienation, village markets and money-lending. At least half the seats at every level are reserved for Scheduled Tribes, and every chairperson's post is reserved for them.

మొత్తంగా: 73వ సవరణ పంచాయతీ రాజ్ చట్రాన్ని రాజ్యాంగంలో స్థిరం చేసింది, లోపల ఏం పెట్టాలో రాష్ట్రాలకు వదిలింది. స్థిరమైనవి: గ్రామసభ, మూడు అంచెలు, స్వతంత్ర రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ద్వారా ప్రతి ఐదేళ్ళకు ఎన్నికలు, ఎస్సీ-ఎస్టీ-మహిళలకు సీట్లు, అధ్యక్ష పదవుల రిజర్వేషన్, రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం. మారేవి: 29 అంశాల్లో ఏవి నిజంగా ఇస్తారు, ఎంత డబ్బు, ఎంత సిబ్బంది — అందుకే రాష్ట్రానికీ రాష్ట్రానికీ పంచాయతీ బలం వేరు. గిన్నె అందరికీ ఒకటే, అందులో వడ్డించేది ఇంటివారి చేతిలో. పెసా మరో దారి చూపుతుంది — గిరిజన ప్రాంతాల్లో అసలు అధికారం గ్రామసభకే. తర్వాత భాగం: 74వ సవరణ పురపాలికలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, ప్రత్యేక నిబంధనలు. (→ English: Panchayati Raj · हिन्दी: पंचायती राज)

In exam EnglishThe 73rd Amendment guaranteed the frame of Panchayati Raj but left its content to the States. The frame is fixed: a Gram Sabha, three tiers, direct elections every five years run by an independent State Election Commission, reserved seats and chairpersons' posts for Scheduled Castes, Scheduled Tribes and women, and a State Finance Commission. The content (which of the 29 Eleventh Schedule matters panchayats actually handle, what money and staff they get) depends on State law, which is why the strength of panchayats varies so much from one State to another. PESA goes further, handing real authority to the Gram Sabha in tribal areas. Part 3 completes the chapter with the urban counterpart, the 74th Amendment on municipalities, and then Union Territories and the special provisions for certain States.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The Panchayati Raj system on the Balwant Rai Mehta pattern was first launched in which district?

  1. Nagaur, Rajasthan
  2. Anantapur, Andhra Pradesh
  3. Pune, Maharashtra
  4. Kheda, Gujarat
Show answer

Answer: A. Nagaur, Rajasthan

Rajasthan launched the system in Nagaur district on 2 October 1959. Andhra Pradesh followed Rajasthan, so it was not first; Maharashtra and Gujarat adopted the system later and were not the starting point.

Q2. Consider the following statements:
1. The Balwant Rai Mehta Committee recommended a three-tier system of panchayats.
2. The Ashok Mehta Committee recommended a two-tier system.
3. The 64th Constitution Amendment Bill on panchayats was passed by both Houses of Parliament in 1989.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 1 and 2 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 2 only

Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: the 64th Amendment Bill failed in the Rajya Sabha, and constitutional status came only with the 73rd Amendment in 1992. '1 only' leaves out the correct statement 2, and the options containing 3 are wrong.

Q3. What is the minimum age for a person to be chosen as a member of a panchayat under Article 243F?

  1. 18 years
  2. 21 years
  3. 25 years
  4. 30 years
Show answer

Answer: B. 21 years

Article 243F says a person shall not be disqualified on the ground of being under 25 if he has attained 21, so the minimum is 21. Eighteen is the voting age, not the age to be a member; 25 is the minimum for the Legislative Assembly; 30 is for the Legislative Council and the Rajya Sabha.

Q4. Consider the following statements about the State Election Commission:
1. The State Election Commissioner is appointed by the Governor.
2. The State Election Commissioner holds office during the pleasure of the Governor.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 follows Article 243K(1). Statement 2 is wrong: Article 243K(2) says the Commissioner can be removed only in the manner and on the grounds that apply to a High Court judge, so there is no tenure at the Governor's pleasure. Hence '2 only' and 'both' are wrong, and 'neither' ignores the correct statement 1.

Q5. Under Article 243B, panchayats at the intermediate level need not be constituted in a State whose population does not exceed:

  1. 10 lakh
  2. 20 lakh
  3. 25 lakh
  4. 50 lakh
Show answer

Answer: B. 20 lakh

Article 243B(2) sets the threshold at twenty lakh. The figures of 10, 25 and 50 lakh do not appear in Part IX.

Q6. Match List I (Article) with List II (subject):
List I
A. Article 243A
B. Article 243D
C. Article 243I
D. Article 243K
List II
1. State Finance Commission
2. Gram Sabha
3. State Election Commission
4. Reservation of seats
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-2, B-4, C-1, D-3
  2. A-2, B-4, C-3, D-1
  3. A-4, B-2, C-1, D-3
  4. A-1, B-3, C-2, D-4
Show answer

Answer: A. A-2, B-4, C-1, D-3

Article 243A is the Gram Sabha, 243D reservation, 243I the State Finance Commission and 243K the State Election Commission. The second code swaps the two commissions; the third swaps the Gram Sabha and reservation; the fourth matches none correctly.

Q7. Consider the following statements about the Panchayats (Extension to the Scheduled Areas) Act, 1996:
1. It applies to the tribal areas of the Sixth Schedule.
2. At least one-half of the seats in panchayats at every level are reserved for Scheduled Tribes.
3. It gives the Gram Sabha ownership of minor forest produce.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 2 and 3 only

Statements 2 and 3 are correct. Statement 1 is wrong: PESA extends Part IX to the Fifth Schedule (Scheduled) Areas of ten States; Sixth Schedule areas have autonomous district councils instead. '3 only' leaves out the correct statement 2, and the options with 1 are wrong.

Q8. Under Article 243M, Part IX of the Constitution does NOT apply to which one of the following States?

  1. Tripura
  2. Nagaland
  3. Sikkim
  4. Assam
Show answer

Answer: B. Nagaland

Article 243M(2) excludes the States of Nagaland, Meghalaya and Mizoram as a whole. Tripura and Assam are not excluded as States; only their Sixth Schedule tribal areas fall outside Part IX. Sikkim is not mentioned in Article 243M, so Part IX applies there.

← Part 1All partsQuick recap →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources