Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Composition, membership and anti-defection

తెలుగులో వివరణ

Parliament · Part 1 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How the Lok Sabha and Rajya Sabha are made up, how long they last, who can become a member, and how a member loses the seat: vacation, disqualification, conviction and the Tenth Schedule.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

మన దేశంలో ప్రభుత్వం శాసనసభ నుంచే ఏర్పడుతుంది; లోక్‌సభ నమ్మకం ఉన్నంత వరకే అధికారంలో ఉంటుంది. 79వ అధికరణ ప్రకారం పార్లమెంట్ అంటే మూడు భాగాలు: రాష్ట్రపతి, రాజ్యసభ, లోక్‌సభ. రాష్ట్రపతి ఏ సభలోనూ సభ్యులు కారు, సభల్లో కూర్చోరు; అయినా ఆయన ఆమోదం లేకుండా ఏ బిల్లూ చట్టం కాదు, సభలను పిలవడం, సమావేశాలు ముగించడం, లోక్‌సభను రద్దు చేయడం ఆయనే చేస్తారు. ఇంటి యజమాని రోజూ ఇంట్లో లేకపోయినా తాళం చెవి ఆయన దగ్గరే ఉన్నట్లు అనుకోండి. ఈ నిబంధనలు భాగం V, అధ్యాయం IIలో (అధికరణలు 79–122) ఉన్నాయి. ఈ భాగంలో: ఏ సభలో ఎవరు, ఎంత కాలం, ఎవరు సభ్యులు కావచ్చు, సీటు ఎలా పోతుంది — ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టంతో సహా. (→ English: Parliament · हिन्दी: संसद)

In exam EnglishIndia follows the parliamentary system: the government is drawn from the legislature and stays in office only while it keeps the confidence of the Lok Sabha. Article 79 says there shall be a Parliament for the Union consisting of the President and two Houses, the Council of States (Rajya Sabha) and the House of the People (Lok Sabha). The President is not a member of either House and does not sit in them, yet is a part of Parliament: no bill becomes law without the President's assent, and the President summons and prorogues the Houses and dissolves the Lok Sabha. The provisions on Parliament are in Part V, Chapter II of the Constitution (Articles 79 to 122). This part explains who sits in each House and for how long, who may become a member, and how a member loses the seat, including under the anti-defection law.

రాజ్యసభలో గరిష్ఠంగా 250 మంది (80వ అధికరణ). వీరిలో 12 మందిని రాష్ట్రపతి నామినేట్ చేస్తారు — సాహిత్యం, విజ్ఞానం, కళ, సమాజసేవల్లో ప్రత్యేక అనుభవం ఉన్నవారు. మిగతా 238 వరకు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రతినిధులు. ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి రాజ్యసభ సభ్యుడిని ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోరు; అక్కడి ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యేలు 'ఒకే బదిలీ ఓటు' పద్ధతిలో ఎన్నుకుంటారు. సీట్లు జనాభా ప్రకారం: పెద్ద రాష్ట్రం ఉత్తరప్రదేశ్‌కు ఎక్కువ, చిన్న రాష్ట్రాలకు తక్కువ — అమెరికా సెనేట్‌లో ప్రతి రాష్ట్రానికి రెండు సీట్లు, మన దగ్గర అలా కాదు. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో శాసనసభ ఉన్నవి (దిల్లీ, పుదుచ్చేరి, జమ్మూ-కశ్మీర్) మాత్రమే సభ్యులను పంపుతాయి. నిపుణులు ఉండటం వల్ల చట్టాలను మరోసారి జాగ్రత్తగా చూసే సభ ఇది. (→ English: Rajya Sabha · हिन्दी: राज्य सभा)

In exam EnglishArticle 80 fixes the Rajya Sabha at not more than 250 members: 12 nominated by the President from persons with special knowledge or practical experience in literature, science, art and social service, and not more than 238 representatives of the States and the Union Territories. A State's representatives are elected by the elected members of its Legislative Assembly, by proportional representation through the single transferable vote. The Fourth Schedule allots seats to each State broadly by population, so a large State such as Uttar Pradesh has many more seats than a small one; this is unlike the United States Senate, where every state has two. Representatives of Union Territories are chosen as Parliament provides by law, and in practice only Union Territories with a legislature (Delhi, Puducherry, and Jammu and Kashmir) send members. Because nominated members bring expertise rather than party strength, the House is meant to add a second, more considered look at laws.

లోక్‌సభను ప్రజలే నేరుగా ఎన్నుకుంటారు — 18 ఏళ్ళు నిండిన ప్రతి పౌరుడికీ ఓటు, అదే సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు (326వ అధికరణ). 81వ అధికరణ: రాష్ట్రాల నుంచి గరిష్ఠంగా 530, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుంచి గరిష్ఠంగా 20 మంది. ప్రతి రాష్ట్రానికి జనాభాకు తగినట్లు సీట్లు, అన్ని రాష్ట్రాల్లో నిష్పత్తి వీలైనంత సమానంగా. ఆంగ్లో-ఇండియన్ వర్గం నుంచి ఇద్దరిని నామినేట్ చేసే 331వ అధికరణ పద్ధతిని 104వ సవరణ (2019) జనవరి 2020 నుంచి ఆపేసింది. ప్రతి జనగణన తర్వాత సీట్ల పునర్విభజన (82వ అధికరణ). కానీ జనాభా తగ్గించుకున్న రాష్ట్రాలు నష్టపోకూడదని 42వ సవరణ (1976) రాష్ట్రాల సీట్లను 1971 జనగణన మీద నిలిపివేసింది; 84వ సవరణ (2001) దీన్ని 2026 తర్వాతి తొలి జనగణన వరకు పొడిగించింది. ఎస్సీ, ఎస్టీలకు జనాభా నిష్పత్తిలో రిజర్వ్ సీట్లు (330వ అధికరణ). (→ English: universal adult franchise · हिन्दी: सार्वभौम वयस्क मताधिकार)

In exam EnglishThe Lok Sabha is chosen by direct election on the basis of universal adult franchise (Article 326). Article 81 allows not more than 530 members from territorial constituencies in the States and not more than 20 from the Union Territories. Seats are allotted to States so that the ratio between seats and population is, as far as practicable, the same for every State. Article 331 once let the President nominate up to two members of the Anglo-Indian community; the 104th Amendment (2019) ended this from January 2020. Article 82 provides for readjusting seats and constituencies after each census. However, so that States which controlled population growth would not lose seats, the 42nd Amendment (1976) froze the allocation of seats among States on the basis of the 1971 census, and the 84th Amendment (2001) extended the freeze until the first census taken after 2026. Seats are reserved for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in proportion to their population under Article 330.

రాజ్యసభ ఎప్పుడూ రద్దు కాదు — పాఠశాలలో ప్రతి ఏడాది కొంతమంది విద్యార్థులు వెళ్ళి కొత్తవారు వచ్చినా పాఠశాల నడుస్తూనే ఉన్నట్లు. ప్రతి రెండేళ్ళకు మూడో వంతు సభ్యులు పదవీ విరమణ చేస్తారు; ఒక్కో సభ్యుడి ఆరేళ్ళ పదవీకాలం రాజ్యాంగంలో కాదు, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1951లో ఉంది. లోక్‌సభ మొదటి సమావేశం నుంచి ఐదేళ్ళు; అంతకుముందే రాష్ట్రపతి రద్దు చేయవచ్చు (85వ అధికరణ). అత్యవసర పరిస్థితి ప్రకటన అమల్లో ఉంటే పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా ఒక్కోసారి ఒక ఏడాది చొప్పున పొడిగించవచ్చు; ప్రకటన ముగిశాక ఆరు నెలలకు మించి కాదు. 42వ సవరణ (1976) ఆరేళ్ళు చేసింది, 44వ సవరణ (1978) మళ్ళీ ఐదేళ్ళు చేసింది. అర్హతలు (84వ అధికరణ): భారత పౌరుడు అయి ఉండాలి, మూడో షెడ్యూల్ రూపంలో ప్రమాణం చేయాలి, రాజ్యసభకు 30, లోక్‌సభకు 25 ఏళ్ళు నిండాలి. (→ English: Lok Sabha · हिन्दी: लोक सभा)

In exam EnglishArticle 83 sets the life of each House. The Rajya Sabha is a permanent body and is not dissolved; as nearly as possible one-third of its members retire every second year, and the six-year term of a member is fixed by the Representation of the People Act, 1951, not by the Constitution. The Lok Sabha continues for five years from the date of its first meeting, and the end of that period operates as its dissolution; the President may dissolve it earlier (Article 85). While a Proclamation of Emergency is in operation, Parliament may extend its term by law for not more than one year at a time, and not beyond six months after the Proclamation ceases. The 42nd Amendment (1976) had raised the term to six years; the 44th Amendment (1978) restored five. Article 84 sets the qualifications: a member must be a citizen of India, must make and subscribe before a person authorised by the Election Commission an oath or affirmation in the form set out in the Third Schedule, and must be at least 30 years old for the Rajya Sabha and 25 for the Lok Sabha.
Lok Sabha and Rajya Sabha compared
Lok SabhaRajya Sabha
Maximum strength550 (530 from States, 20 from Union Territories)250 (238 from States and Union Territories, 12 nominated)
How chosenDirect election by votersElected by elected MLAs (single transferable vote); 12 nominated by the President
Minimum age25 years30 years
Life of the House5 years unless dissolved earlierPermanent; one-third retire every second year
Member's termUntil the House is dissolved6 years (Representation of the People Act, 1951)
Presiding officerSpeaker, elected by the HouseChairman: the Vice-President, ex officio

రాజ్యాంగం చెప్పిన అర్హతలకు పార్లమెంట్ ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1951 ద్వారా మరికొన్ని జోడించింది: అభ్యర్థి ఏదో ఒక పార్లమెంట్ నియోజకవర్గంలో ఓటరుగా నమోదై ఉండాలి; ఎస్సీ/ఎస్టీ రిజర్వ్ సీటుకు ఆ వర్గం వారే పోటీ చేయాలి. రాజ్యసభ అభ్యర్థి తాను ప్రాతినిధ్యం వహించే రాష్ట్రంలోనే ఓటరు కావాలన్న షరతును 2003 సవరణ తీసేసింది; కుల్దీప్ నయ్యర్ కేసులో (2006) సుప్రీంకోర్టు దీన్ని సమర్థించింది. సీటు ఖాళీ కావడం (101వ అధికరణ): ఒకే వ్యక్తి రెండు సభల్లో ఉండలేరు; ఎంపీగా, ఎమ్మెల్యేగా రెండూ గెలిస్తే నిర్ణీత గడువులో రాష్ట్ర సీటు వదలకపోతే పార్లమెంట్ సీటు పోతుంది. రాజీనామా స్పీకర్ లేదా ఛైర్మన్‌కు రాతపూర్వకంగా; కానీ 33వ సవరణ (1974) తర్వాత అది ఇష్టపూర్వకమైనది, నిజమైనది అని నమ్మితేనే ఆమోదం — ఎవరో బెదిరించి రాయించిన రాజీనామా చెల్లదు. అనుమతి లేకుండా 60 రోజులు అన్ని సమావేశాలకు రాకపోతే సభ సీటును ఖాళీగా ప్రకటించవచ్చు. (→ English: vacation of seats · हिन्दी: स्थानों का रिक्त होना)

In exam EnglishParliament has added qualifications through the Representation of the People Act, 1951: a candidate must be registered as an elector for a parliamentary constituency, and a candidate for a seat reserved for Scheduled Castes or Scheduled Tribes must belong to that group. An amendment in 2003 removed the old requirement that a Rajya Sabha candidate be an elector in the State he or she represents, and the Supreme Court upheld the change in Kuldip Nayar v. Union of India (2006). Article 101 deals with vacation of seats. No person can be a member of both Houses, and a person elected to both Parliament and a State Legislature loses the seat in Parliament unless he or she resigns the State seat within the period fixed by the President's rules. A member may resign by writing to the Speaker or the Chairman, but since the 33rd Amendment (1974) the resignation is accepted only if the presiding officer is satisfied that it is voluntary and genuine. If a member is absent from all meetings for sixty days without permission, the House may declare the seat vacant.

అనర్హత కారణాలు (102వ అధికరణ): కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కింద లాభదాయక పదవి ఉంటే (పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా మినహాయించినవి తప్ప); కోర్టు మతిస్థిమితం లేదని ప్రకటిస్తే; దివాలా తీసి ఇంకా విడుదల కాకపోతే; భారత పౌరుడు కాకపోతే లేదా ఇష్టపూర్వకంగా విదేశీ పౌరసత్వం తీసుకుంటే; పార్లమెంట్ చట్టం అనర్హుడిగా చేస్తే. లాభదాయక పదవి నియమం ఎందుకు? ప్రభుత్వం దగ్గర జీతం, సౌకర్యాలు తీసుకునే ఎంపీ అదే ప్రభుత్వాన్ని గట్టిగా ప్రశ్నించలేకపోవచ్చు — యజమానిని ఉద్యోగి విమర్శించడం కష్టం కదా. చాలా పదవులకు 1959 చట్టం మినహాయింపు ఇచ్చింది. జయా బచ్చన్ కేసు (2006): డబ్బు నిజంగా తీసుకున్నారా అన్నది కాదు, ఆ పదవి లాభం ఇవ్వగలదా అన్నదే ముఖ్యం. అనర్హతపై సందేహం వస్తే రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు, కానీ ఎన్నికల సంఘం అభిప్రాయం తీసుకుని దాని ప్రకారమే (103). ప్రమాణం చేయకుండా లేదా అనర్హుడని తెలిసీ కూర్చుంటే రోజుకు ఐదు వందల రూపాయల జరిమానా (104). (→ English: office of profit · हिन्दी: लाभ का पद)

In exam EnglishArticle 102 lists the grounds of disqualification: holding an office of profit under the Government of India or a State government, other than an office that Parliament by law declares not to disqualify; being of unsound mind as declared by a competent court; being an undischarged insolvent; not being a citizen, or having voluntarily acquired the citizenship of a foreign State or acknowledged allegiance to one; and being disqualified by a law made by Parliament. The office-of-profit rule protects members' independence: a member who draws benefits from the government may hesitate to question it. Parliament has exempted many posts through the Parliament (Prevention of Disqualification) Act, 1959. In Jaya Bachchan v. Union of India (2006) the Supreme Court held that what matters is whether the office is capable of yielding a profit, not whether the member actually received money. Under Article 103, if a question arises whether a member has incurred one of these disqualifications, the President decides, but must first obtain the opinion of the Election Commission and act according to it. Article 104 imposes a penalty of five hundred rupees for each day a person sits or votes before taking the oath or while knowing that he or she is not qualified or is disqualified.

102వ అధికరణ కింద పార్లమెంట్ చేసిన ముఖ్య చట్టం ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1951. సెక్షన్ 8: ఏదైనా నేరంలో దోషిగా తేలి రెండేళ్ళు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జైలు శిక్ష పడితే, తీర్పు రోజు నుంచే అనర్హత, విడుదలైన తర్వాత ఇంకో ఆరేళ్ళు కూడా. ఇంతకుముందు సెక్షన్ 8(4) ప్రస్తుత సభ్యులను కాపాడేది — మూడు నెలల్లో అప్పీలు చేస్తే అప్పీలు తేలే వరకు సీటు ఉండేది. లిలీ థామస్ కేసులో (2013) సుప్రీంకోర్టు ఆ నిబంధనను కొట్టివేసింది: సాధారణ అభ్యర్థికి లేని రక్షణ సిట్టింగ్ సభ్యుడికి ఉండకూడదు. ఉదాహరణ: ఒక ఎంపీకి రెండేళ్ళ జైలు శిక్ష పడితే, తీర్పు రోజు నుంచే సీటు ఖాళీ — పై కోర్టు ఆ దోషి తీర్పునే నిలిపివేస్తే తప్ప. ఎన్నికల్లో అవినీతి పద్ధతులకు పాల్పడినవారు, ఎన్నికల ఖర్చు లెక్కలు సమర్పించనివారు కూడా ఈ చట్టం కింద అనర్హులవుతారు. (→ English: disqualification · हिन्दी: निरर्हता)

In exam EnglishThe main law made under Article 102(1)(e) is the Representation of the People Act, 1951. Under its Section 8, a person convicted of an offence and sentenced to imprisonment for two years or more incurs disqualification from the date of conviction and for a further six years after release. Section 8(4) used to protect sitting members: if they appealed within three months, the disqualification waited until the appeal was decided. In Lily Thomas v. Union of India (2013) the Supreme Court struck down Section 8(4), holding that Parliament could not give sitting members a protection that other candidates did not have. Suppose a sitting member of Parliament is convicted and sentenced to two years in jail: the seat now falls vacant from the date of conviction, unless an appellate court stays the conviction itself. The Act also disqualifies on other grounds, for example a person found guilty of a corrupt practice at an election, or one the Election Commission disqualifies for failing to lodge an account of election expenses.

పదవ షెడ్యూల్ — 52వ సవరణ (1985) ద్వారా వచ్చింది — పార్టీ ఫిరాయింపు చేసినవారి అనర్హత గురించి. 1960, 70ల్లో పదవుల కోసం సభ్యులు పార్టీలు మారి ప్రభుత్వాలను పదేపదే కూల్చారు; అందుకే ఏ పార్టీ టికెట్‌పై గెలిచారో ఆ పార్టీకే కట్టుబడి ఉండాలి. పార్టీ సభ్యుడు అనర్హుడయ్యేది: ఇష్టపూర్వకంగా పార్టీ సభ్యత్వం వదిలితే; లేదా పార్టీ ఆదేశానికి వ్యతిరేకంగా ముందస్తు అనుమతి లేకుండా ఓటు వేస్తే లేదా ఓటుకు దూరంగా ఉంటే — 15 రోజుల్లో పార్టీ క్షమించకపోతే. స్వతంత్ర సభ్యుడు ఎన్నిక తర్వాత ఏ పార్టీలో చేరినా అనర్హుడే. నామినేటెడ్ సభ్యుడు సీటు తీసుకున్న ఆరు నెలల్లో పార్టీలో చేరవచ్చు, తర్వాత చేరితే అనర్హత. అసలు పార్టీ మరో పార్టీలో విలీనమై, సభలోని ఆ పార్టీ సభ్యుల్లో కనీసం మూడింట రెండు వంతులు అంగీకరిస్తే అనర్హత లేదు. మొదట మూడో వంతు 'చీలిక'కు కూడా రక్షణ ఉండేది; విడతలవారీగా ఫిరాయింపులకు దాన్ని వాడుతున్నారని 91వ సవరణ (2003) తొలగించింది. (→ English: defection · हिन्दी: दल परिवर्तन)

In exam EnglishThe Tenth Schedule, added by the 52nd Amendment (1985), deals with disqualification on the ground of defection. Members changing sides for office in the 1960s and 1970s had repeatedly brought down governments, so the law ties a member to the party on whose ticket he or she was elected. A member belonging to a party is disqualified if he or she voluntarily gives up membership of that party, or votes or abstains in the House contrary to the party's direction without its prior permission, unless the party condones this within 15 days. An independent member is disqualified on joining a party after the election. A nominated member may join a party within six months of taking the seat, but is disqualified for joining after that. There is no disqualification where the original party merges with another and at least two-thirds of its members in the House agree to the merger. The Schedule originally also protected a 'split' by one-third of a legislature party; the 91st Amendment (2003) deleted that exception, because it was being used to engineer defections in instalments.

పార్టీ ఫిరాయింపు కేసును ఎవరు తేలుస్తారు? పదవ షెడ్యూల్ 6వ పేరా ప్రకారం సభాధ్యక్షుడు: లోక్‌సభలో స్పీకర్, రాజ్యసభలో ఛైర్మన్. కోర్టులు జోక్యం చేసుకోకూడదని 7వ పేరా చెప్పింది; కానీ కిహోటో హోలోహాన్ కేసులో (1992) సుప్రీంకోర్టు షెడ్యూల్‌ను సమర్థిస్తూ ఆ నిషేధాన్ని కొట్టివేసింది — స్పీకర్ ఇక్కడ ఒక ట్రైబ్యునల్‌లా పనిచేస్తారు, ఆయన నిర్ణయాన్ని కోర్టులో సవాలు చేయవచ్చు. క్రికెట్ అంపైర్ నిర్ణయాన్ని థర్డ్ అంపైర్ సమీక్షించినట్లు అనుకోండి. కీషమ్ మేఘచంద్ర సింగ్ కేసులో (2020) ఇలాంటి పిటిషన్లను సాధారణంగా మూడు నెలల్లో తేల్చాలని కోర్టు చెప్పింది. 91వ సవరణ: ఫిరాయింపుతో అనర్హుడైనవారు పదవీకాలం ముగిసే వరకు లేదా మళ్ళీ గెలిచే వరకు (ఏది ముందైతే అది) మంత్రి కాలేరు, జీతం వచ్చే రాజకీయ పదవి తీసుకోలేరు. మొత్తంగా సభ్యత్వానికి మూడు పొరలు: రాజ్యాంగం, ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం 1951, కోర్టుల వ్యాఖ్యానం. (→ English: Tenth Schedule · हिन्दी: दसवीं अनुसूची)

In exam EnglishWho decides a defection case? Paragraph 6 of the Tenth Schedule gives the decision to the presiding officer of the House: the Speaker in the Lok Sabha and the Chairman in the Rajya Sabha. Paragraph 7 tried to bar the courts altogether, but in Kihoto Hollohan v. Zachillhu (1992) the Supreme Court upheld the Schedule while striking down that bar: the presiding officer acts as a tribunal, and the decision is open to judicial review. In Keisham Meghachandra Singh (2020) the Court said such petitions should ordinarily be decided within three months. The 91st Amendment also provides that a member disqualified for defection cannot be appointed a minister (Article 75(1B)) or hold a remunerative political post (Article 361B) until the end of his or her term or until re-elected, whichever is earlier. Put together, membership of Parliament rests on three layers: the Constitution (Articles 84 and 101 to 104 and the Tenth Schedule), the Representation of the People Act, 1951, and the courts' reading of both.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Consider the following statements about the Rajya Sabha:
1. It is not subject to dissolution.
2. The six-year term of its members is laid down in the Constitution.
3. Members representing a State are elected by the elected members of that State's Legislative Assembly.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Statement 1 is correct (Article 83(1)). Statement 3 is correct (Article 80(4)). Statement 2 is wrong: the Constitution only says one-third retire every second year; the six-year term is fixed by the Representation of the People Act, 1951. So options with statement 2 are wrong.

Q2. A question arises whether a sitting member of the Lok Sabha holds an office of profit under the Government of India. Who decides it?

  1. The Speaker of the Lok Sabha
  2. The President, acting according to the opinion of the Election Commission
  3. The Supreme Court, under its original jurisdiction
  4. The Election Commission, without reference to anyone
Show answer

Answer: B. The President, acting according to the opinion of the Election Commission

Article 103: questions about disqualification under Article 102(1) go to the President, whose decision is final, but who must obtain and act on the Election Commission's opinion. The Speaker decides only defection cases under the Tenth Schedule; the Supreme Court has no original jurisdiction here; the Election Commission only gives an opinion.

Q3. Under the Tenth Schedule, which one of the following does NOT lead to disqualification?

  1. An independent member joins a political party after the election
  2. A nominated member joins a political party four months after taking the seat
  3. A party member votes against the party's direction without permission, and the party does not condone it
  4. A party member voluntarily gives up membership of the party
Show answer

Answer: B. A nominated member joins a political party four months after taking the seat

A nominated member may join a party within six months of taking the seat, so joining after four months is allowed. An independent member is disqualified on joining any party; voting against the party direction without permission, if not condoned within 15 days, and voluntarily giving up membership are both grounds of disqualification.

Q4. What did the Supreme Court hold in Kihoto Hollohan v. Zachillhu (1992)?

  1. The Tenth Schedule is wholly unconstitutional
  2. The presiding officer's decision on defection is subject to judicial review
  3. Defection cases must be decided by the Election Commission
  4. A one-third split of a legislature party is always protected
Show answer

Answer: B. The presiding officer's decision on defection is subject to judicial review

The Court upheld the Tenth Schedule but struck down paragraph 7, which barred the courts, so the Speaker's or Chairman's decision can be reviewed. The Schedule was not struck down as a whole; the Election Commission has no role in defection cases; and the split exception was later deleted by the 91st Amendment (2003), not made permanent.

Q5. Consider the following statements about the term of the Lok Sabha during a Proclamation of Emergency:
1. Parliament may extend it by law for not more than one year at a time.
2. The extension cannot continue beyond six months after the Proclamation has ceased to operate.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both follow the proviso to Article 83(2): extension by law, one year at a time, and in no case beyond six months after the Proclamation ceases. So '1 only', '2 only' and 'neither' are wrong.

Q6. Consider the following pairs:
1. 52nd Amendment (1985) — added the Tenth Schedule
2. 91st Amendment (2003) — deleted the one-third split exception
3. 84th Amendment (2001) — ended the nomination of Anglo-Indians to the Lok Sabha
4. 33rd Amendment (1974) — resignation accepted only if voluntary and genuine
How many of the pairs given above are correctly matched?

  1. Only one
  2. Only two
  3. Only three
  4. All four
Show answer

Answer: C. Only three

Pairs 1, 2 and 4 are correct. Pair 3 is wrong: the 84th Amendment extended the freeze on seat allocation to the first census after 2026; Anglo-Indian nomination was ended by the 104th Amendment (2019). So only three pairs match.

Q7. In Lily Thomas v. Union of India (2013), the Supreme Court struck down which provision?

  1. Section 8(4) of the Representation of the People Act, 1951
  2. Paragraph 7 of the Tenth Schedule
  3. Article 331 of the Constitution
  4. Section 3 of the Representation of the People Act, 1951 on domicile
Show answer

Answer: A. Section 8(4) of the Representation of the People Act, 1951

Section 8(4) let convicted sitting members keep their seats while an appeal filed within three months was pending; the Court struck it down. Paragraph 7 was struck down in Kihoto Hollohan (1992); Article 331's nomination ended by the 104th Amendment; and the 2003 change to the domicile rule was upheld, not struck down, in Kuldip Nayar (2006).

Q8. The allocation of Lok Sabha seats among the States is at present based on which census?

  1. 1951
  2. 1971
  3. 2001
  4. 2011
Show answer

Answer: B. 1971

The 42nd Amendment (1976) froze the allocation on the 1971 census, and the 84th Amendment (2001) extended the freeze until the first census taken after 2026. The 1951 census was used only at the start; 2001 and 2011 have not been used to reallocate seats among States.

All partsNext: Part 2 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources