English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Composition, membership and anti-defection

മലയാളത്തിൽ വിശദീകരണം

Parliament · Part 1 / 4 · Fact-checked on 15 October 2026 · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How the Lok Sabha and Rajya Sabha are made up, how long they last, who can become a member, and how a member loses the seat: vacation, disqualification, conviction and the Tenth Schedule.

Each idea is explained first in Malayalam (മലയാളം), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Malayalam and revise it in English.

നമ്മുടെ നാട്ടിൽ സർക്കാർ നിയമനിർമ്മാണസഭയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്; ലോക്സഭയുടെ വിശ്വാസം ഉള്ളിടത്തോളം മാത്രമേ അധികാരത്തിൽ തുടരൂ. അനുച്ഛേദം 79 പ്രകാരം പാർലമെന്റ് എന്നാൽ മൂന്ന് ഭാഗങ്ങൾ: രാഷ്ട്രപതി, രാജ്യസഭ, ലോക്സഭ. രാഷ്ട്രപതി ഒരു സഭയിലും അംഗമല്ല, സഭകളിൽ ഇരിക്കുന്നുമില്ല; എങ്കിലും രാഷ്ട്രപതിയുടെ അനുമതിയില്ലാതെ ഒരു ബില്ലും നിയമമാകില്ല, സഭകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടുന്നതും സമ്മേളനം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതും ലോക്സഭ പിരിച്ചുവിടുന്നതും രാഷ്ട്രപതിയാണ്. വീട്ടുടമ എന്നും വീട്ടിലില്ലെങ്കിലും താക്കോൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയിലാണെന്ന് കരുതുക. ഈ വ്യവസ്ഥകൾ ഭാഗം V, അധ്യായം II-ൽ (അനുച്ഛേദം 79–122) ആണ്. ഈ ഭാഗത്തിൽ: ഏത് സഭയിൽ ആര്, എത്ര കാലം, ആർക്ക് അംഗമാകാം, സീറ്റ് എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെടും — കൂറുമാറ്റ നിരോധന നിയമം ഉൾപ്പെടെ. (→ English: Parliament · हिन्दी: संसद)

In exam EnglishIndia follows the parliamentary system: the government is drawn from the legislature and stays in office only while it keeps the confidence of the Lok Sabha. Article 79 says there shall be a Parliament for the Union consisting of the President and two Houses, the Council of States (Rajya Sabha) and the House of the People (Lok Sabha). The President is not a member of either House and does not sit in them, yet is a part of Parliament: no bill becomes law without the President's assent, and the President summons and prorogues the Houses and dissolves the Lok Sabha. The provisions on Parliament are in Part V, Chapter II of the Constitution (Articles 79 to 122). This part explains who sits in each House and for how long, who may become a member, and how a member loses the seat, including under the anti-defection law.

രാജ്യസഭയിൽ പരമാവധി 250 പേർ (അനുച്ഛേദം 80). ഇതിൽ 12 പേരെ രാഷ്ട്രപതി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്നു — സാഹിത്യം, ശാസ്ത്രം, കല, സാമൂഹ്യസേവനം എന്നിവയിൽ പ്രത്യേക അനുഭവമുള്ളവർ. ബാക്കി 238 വരെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളുടെയും പ്രതിനിധികൾ. കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗത്തെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല; തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട എംഎൽഎമാർ 'ഒറ്റ കൈമാറ്റ വോട്ട്' രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. സീറ്റുകൾ ജനസംഖ്യ അനുസരിച്ച്: വലിയ സംസ്ഥാനമായ ഉത്തർപ്രദേശിന് കൂടുതൽ, ചെറിയവയ്ക്ക് കുറവ് — അമേരിക്കൻ സെനറ്റിൽ ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും രണ്ട്, നമ്മുടേത് അങ്ങനെയല്ല. നിയമസഭയുള്ള കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ (ഡൽഹി, പുതുച്ചേരി, ജമ്മു-കശ്മീർ) മാത്രമേ അംഗങ്ങളെ അയക്കുന്നുള്ളൂ. വിദഗ്ധർ ഉള്ളതിനാൽ നിയമങ്ങളെ ഒന്നുകൂടി ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുന്ന സഭയാണിത്. (→ English: Rajya Sabha · हिन्दी: राज्य सभा)

In exam EnglishArticle 80 fixes the Rajya Sabha at not more than 250 members: 12 nominated by the President from persons with special knowledge or practical experience in literature, science, art and social service, and not more than 238 representatives of the States and the Union Territories. A State's representatives are elected by the elected members of its Legislative Assembly, by proportional representation through the single transferable vote. The Fourth Schedule allots seats to each State broadly by population, so a large State such as Uttar Pradesh has many more seats than a small one; this is unlike the United States Senate, where every state has two. Representatives of Union Territories are chosen as Parliament provides by law, and in practice only Union Territories with a legislature (Delhi, Puducherry, and Jammu and Kashmir) send members. Because nominated members bring expertise rather than party strength, the House is meant to add a second, more considered look at laws.

ലോക്സഭയെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു — ഇതാണ് സാർവത്രിക പ്രായപൂർത്തി വോട്ടവകാശം (അനുച്ഛേദം 326). അനുച്ഛേദം 81: സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് പരമാവധി 530, കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് പരമാവധി 20. ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും ജനസംഖ്യയ്ക്ക് ആനുപാതികമായി സീറ്റുകൾ, എല്ലായിടത്തും അനുപാതം കഴിയുന്നത്ര തുല്യമായി. ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ സമുദായത്തിൽ നിന്ന് രണ്ടുപേരെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്ന അനുച്ഛേദം 331 രീതി 104-ാം ഭേദഗതി (2019) ജനുവരി 2020 മുതൽ നിർത്തി. ഓരോ സെൻസസിനു ശേഷവും സീറ്റുകളുടെ പുനഃക്രമീകരണം (അനുച്ഛേദം 82). എന്നാൽ ജനസംഖ്യ നിയന്ത്രിച്ച കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് സീറ്റ് നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ 42-ാം ഭേദഗതി (1976) സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സീറ്റുകൾ 1971 സെൻസസ് അടിസ്ഥാനത്തിൽ മരവിപ്പിച്ചു; 84-ാം ഭേദഗതി (2001) ഇത് 2026-നു ശേഷമുള്ള ആദ്യ സെൻസസ് വരെ നീട്ടി. പട്ടികജാതി, പട്ടികവർഗക്കാർക്ക് ജനസംഖ്യാനുപാതത്തിൽ സംവരണ സീറ്റുകൾ (അനുച്ഛേദം 330). (→ English: universal adult franchise · हिन्दी: सार्वभौम वयस्क मताधिकार)

In exam EnglishThe Lok Sabha is chosen by direct election on the basis of universal adult franchise (Article 326). Article 81 allows not more than 530 members from territorial constituencies in the States and not more than 20 from the Union Territories. Seats are allotted to States so that the ratio between seats and population is, as far as practicable, the same for every State. Article 331 once let the President nominate up to two members of the Anglo-Indian community; the 104th Amendment (2019) ended this from January 2020. Article 82 provides for readjusting seats and constituencies after each census. However, so that States which controlled population growth would not lose seats, the 42nd Amendment (1976) froze the allocation of seats among States on the basis of the 1971 census, and the 84th Amendment (2001) extended the freeze until the first census taken after 2026. Seats are reserved for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in proportion to their population under Article 330.

രാജ്യസഭ ഒരിക്കലും പിരിച്ചുവിടപ്പെടുന്നില്ല — സ്കൂളിൽ എല്ലാ വർഷവും കുറച്ചു കുട്ടികൾ പോയി പുതിയവർ വന്നാലും സ്കൂൾ തുടരുന്നതുപോലെ. രണ്ടു വർഷം കൂടുമ്പോൾ മൂന്നിലൊന്ന് അംഗങ്ങൾ വിരമിക്കുന്നു; ഒരാളുടെ ആറു വർഷ കാലാവധി ഭരണഘടനയിലല്ല, ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം 1951-ലാണ്. ലോക്സഭ ആദ്യ സമ്മേളനം മുതൽ അഞ്ചു വർഷം; അതിനു മുമ്പേ രാഷ്ട്രപതിക്ക് പിരിച്ചുവിടാം (അനുച്ഛേദം 85). അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപനം നിലവിലുണ്ടെങ്കിൽ പാർലമെന്റിന് നിയമം വഴി ഓരോ തവണയും ഒരു വർഷം വരെ നീട്ടാം; പ്രഖ്യാപനം അവസാനിച്ച് ആറു മാസത്തിനപ്പുറം പാടില്ല. 42-ാം ഭേദഗതി (1976) ആറു വർഷമാക്കി, 44-ാം ഭേദഗതി (1978) വീണ്ടും അഞ്ചാക്കി. യോഗ്യതകൾ (അനുച്ഛേദം 84): ഇന്ത്യൻ പൗരൻ ആയിരിക്കണം, മൂന്നാം പട്ടികയിലെ രൂപത്തിൽ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യണം, രാജ്യസഭയ്ക്ക് 30, ലോക്സഭയ്ക്ക് 25 വയസ്സ് തികയണം. (→ English: Lok Sabha · हिन्दी: लोक सभा)

In exam EnglishArticle 83 sets the life of each House. The Rajya Sabha is a permanent body and is not dissolved; as nearly as possible one-third of its members retire every second year, and the six-year term of a member is fixed by the Representation of the People Act, 1951, not by the Constitution. The Lok Sabha continues for five years from the date of its first meeting, and the end of that period operates as its dissolution; the President may dissolve it earlier (Article 85). While a Proclamation of Emergency is in operation, Parliament may extend its term by law for not more than one year at a time, and not beyond six months after the Proclamation ceases. The 42nd Amendment (1976) had raised the term to six years; the 44th Amendment (1978) restored five. Article 84 sets the qualifications: a member must be a citizen of India, must make and subscribe before a person authorised by the Election Commission an oath or affirmation in the form set out in the Third Schedule, and must be at least 30 years old for the Rajya Sabha and 25 for the Lok Sabha.

Lok Sabha and Rajya Sabha compared
	Lok Sabha	Rajya Sabha
Maximum strength	550 (530 from States, 20 from Union Territories)	250 (238 from States and Union Territories, 12 nominated)
How chosen	Direct election by voters	Elected by elected MLAs (single transferable vote); 12 nominated by the President
Minimum age	25 years	30 years
Life of the House	5 years unless dissolved earlier	Permanent; one-third retire every second year
Member's term	Until the House is dissolved	6 years (Representation of the People Act, 1951)
Presiding officer	Speaker, elected by the House	Chairman: the Vice-President, ex officio

ഭരണഘടന പറയുന്ന യോഗ്യതകൾക്കു പുറമേ പാർലമെന്റ് ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം 1951 വഴി ചിലത് കൂട്ടിച്ചേർത്തു: സ്ഥാനാർത്ഥി ഏതെങ്കിലും ഒരു പാർലമെന്റ് മണ്ഡലത്തിൽ വോട്ടറായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരിക്കണം; പട്ടികജാതി/പട്ടികവർഗ സംവരണ സീറ്റിൽ ആ വിഭാഗക്കാർ മാത്രം. രാജ്യസഭാ സ്ഥാനാർത്ഥി താൻ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനത്തെ വോട്ടറായിരിക്കണം എന്ന വ്യവസ്ഥ 2003-ലെ ഭേദഗതി നീക്കി; കുൽദീപ് നയ്യാർ കേസിൽ (2006) സുപ്രീം കോടതി ഇത് ശരിവച്ചു. സീറ്റ് ഒഴിയൽ (അനുച്ഛേദം 101): ഒരാൾക്ക് രണ്ട് സഭകളിലും അംഗമാകാനാവില്ല; എംപിയായും എംഎൽഎയായും ജയിച്ചാൽ നിശ്ചിത സമയത്തിനകം സംസ്ഥാന സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ പാർലമെന്റ് സീറ്റ് പോകും. രാജി സ്പീക്കർക്കോ ചെയർമാനോ എഴുതി നൽകണം; 33-ാം ഭേദഗതിക്കു (1974) ശേഷം അത് സ്വമേധയാ ഉള്ളതും യഥാർത്ഥവുമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ മാത്രം സ്വീകരിക്കും — ഭീഷണിപ്പെടുത്തി എഴുതിച്ച രാജി നിലനിൽക്കില്ല. അനുവാദമില്ലാതെ 60 ദിവസം എല്ലാ യോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിന്നാൽ സഭയ്ക്ക് സീറ്റ് ഒഴിവായി പ്രഖ്യാപിക്കാം. (→ English: vacation of seats · हिन्दी: स्थानों का रिक्त होना)

In exam EnglishParliament has added qualifications through the Representation of the People Act, 1951: a candidate must be registered as an elector for a parliamentary constituency, and a candidate for a seat reserved for Scheduled Castes or Scheduled Tribes must belong to that group. An amendment in 2003 removed the old requirement that a Rajya Sabha candidate be an elector in the State he or she represents, and the Supreme Court upheld the change in Kuldip Nayar v. Union of India (2006). Article 101 deals with vacation of seats. No person can be a member of both Houses, and a person elected to both Parliament and a State Legislature loses the seat in Parliament unless he or she resigns the State seat within the period fixed by the President's rules. A member may resign by writing to the Speaker or the Chairman, but since the 33rd Amendment (1974) the resignation is accepted only if the presiding officer is satisfied that it is voluntary and genuine. If a member is absent from all meetings for sixty days without permission, the House may declare the seat vacant.

അയോഗ്യതയ്ക്കുള്ള കാരണങ്ങൾ (അനുച്ഛേദം 102): കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരിനു കീഴിൽ ആദായകരമായ പദവി വഹിച്ചാൽ (പാർലമെന്റ് നിയമം വഴി ഒഴിവാക്കിയവ ഒഴികെ); കോടതി മാനസികനില ശരിയല്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ; പാപ്പരായി ഇതുവരെ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിൽ; ഇന്ത്യൻ പൗരൻ അല്ലെങ്കിൽ സ്വമേധയാ വിദേശ പൗരത്വം നേടിയാൽ; പാർലമെന്റ് നിയമം അയോഗ്യനാക്കിയാൽ. ആദായകരമായ പദവി നിയമം എന്തിന്? സർക്കാരിൽ നിന്ന് ശമ്പളവും സൗകര്യങ്ങളും വാങ്ങുന്ന എംപിക്ക് അതേ സർക്കാരിനെ ശക്തമായി ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മടി തോന്നാം — മുതലാളിയെ ജീവനക്കാരൻ വിമർശിക്കാൻ പ്രയാസമല്ലേ. പല പദവികൾക്കും 1959-ലെ നിയമം ഇളവ് നൽകി. ജയാ ബച്ചൻ കേസ് (2006): പണം ശരിക്കും വാങ്ങിയോ എന്നതല്ല, ആ പദവിക്ക് ആദായം നൽകാനാകുമോ എന്നതാണ് പ്രധാനം. സംശയമുണ്ടായാൽ രാഷ്ട്രപതി തീരുമാനിക്കും, പക്ഷേ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ അഭിപ്രായം വാങ്ങി അതനുസരിച്ച് മാത്രം (അനുച്ഛേദം 103). സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാതെയോ അയോഗ്യനാണെന്നറിഞ്ഞിട്ടും സഭയിലിരുന്നാൽ ദിവസം അഞ്ഞൂറ് രൂപ പിഴ (അനുച്ഛേദം 104). (→ English: office of profit · हिन्दी: लाभ का पद)

In exam EnglishArticle 102 lists the grounds of disqualification: holding an office of profit under the Government of India or a State government, other than an office that Parliament by law declares not to disqualify; being of unsound mind as declared by a competent court; being an undischarged insolvent; not being a citizen, or having voluntarily acquired the citizenship of a foreign State or acknowledged allegiance to one; and being disqualified by a law made by Parliament. The office-of-profit rule protects members' independence: a member who draws benefits from the government may hesitate to question it. Parliament has exempted many posts through the Parliament (Prevention of Disqualification) Act, 1959. In Jaya Bachchan v. Union of India (2006) the Supreme Court held that what matters is whether the office is capable of yielding a profit, not whether the member actually received money. Under Article 103, if a question arises whether a member has incurred one of these disqualifications, the President decides, but must first obtain the opinion of the Election Commission and act according to it. Article 104 imposes a penalty of five hundred rupees for each day a person sits or votes before taking the oath or while knowing that he or she is not qualified or is disqualified.

അനുച്ഛേദം 102 പ്രകാരം പാർലമെന്റ് ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന നിയമം ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം 1951. വകുപ്പ് 8: ഏതെങ്കിലും കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട് രണ്ടു വർഷമോ അതിലധികമോ തടവ് ലഭിച്ചാൽ, വിധി ദിവസം മുതൽ അയോഗ്യത, ജയിൽ മോചനത്തിനു ശേഷം ആറു വർഷം കൂടി. മുമ്പ് വകുപ്പ് 8(4) നിലവിലെ അംഗങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു — മൂന്നു മാസത്തിനകം അപ്പീൽ നൽകിയാൽ തീർപ്പാകും വരെ സീറ്റ് തുടരും. ലില്ലി തോമസ് കേസിൽ (2013) സുപ്രീം കോടതി അത് റദ്ദാക്കി: സാധാരണ സ്ഥാനാർത്ഥിക്ക് ഇല്ലാത്ത സംരക്ഷണം സിറ്റിംഗ് അംഗത്തിന് പാടില്ല. ഉദാഹരണം: ഒരു എംപിക്ക് രണ്ടു വർഷം തടവ് വിധിച്ചാൽ, വിധി ദിവസം മുതൽ സീറ്റ് ഒഴിവ് — മേൽക്കോടതി ആ ശിക്ഷാവിധി തന്നെ സ്റ്റേ ചെയ്താൽ ഒഴികെ. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അഴിമതി കാട്ടിയവരും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചെലവ് കണക്ക് സമർപ്പിക്കാത്തവരും ഈ നിയമപ്രകാരം അയോഗ്യരാകും. (→ English: disqualification · हिन्दी: निरर्हता)

In exam EnglishThe main law made under Article 102(1)(e) is the Representation of the People Act, 1951. Under its Section 8, a person convicted of an offence and sentenced to imprisonment for two years or more incurs disqualification from the date of conviction and for a further six years after release. Section 8(4) used to protect sitting members: if they appealed within three months, the disqualification waited until the appeal was decided. In Lily Thomas v. Union of India (2013) the Supreme Court struck down Section 8(4), holding that Parliament could not give sitting members a protection that other candidates did not have. Suppose a sitting member of Parliament is convicted and sentenced to two years in jail: the seat now falls vacant from the date of conviction, unless an appellate court stays the conviction itself. The Act also disqualifies on other grounds, for example a person found guilty of a corrupt practice at an election, or one the Election Commission disqualifies for failing to lodge an account of election expenses.

പത്താം പട്ടിക — 52-ാം ഭേദഗതി (1985) വഴി വന്നത് — കൂറുമാറ്റം നടത്തുന്നവരുടെ അയോഗ്യതയെക്കുറിച്ചാണ്. 1960-70 കാലത്ത് പദവിക്കു വേണ്ടി അംഗങ്ങൾ കൂറുമാറി സർക്കാരുകളെ ആവർത്തിച്ച് വീഴ്ത്തി; അതിനാൽ ഏത് പാർട്ടി ടിക്കറ്റിൽ ജയിച്ചോ ആ പാർട്ടിയോട് ബന്ധിതനായിരിക്കണം. പാർട്ടി അംഗം അയോഗ്യനാകുന്നത്: സ്വമേധയാ പാർട്ടി അംഗത്വം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ; അല്ലെങ്കിൽ മുൻകൂർ അനുമതിയില്ലാതെ പാർട്ടി നിർദ്ദേശത്തിനു വിരുദ്ധമായി വോട്ട് ചെയ്താൽ അല്ലെങ്കിൽ വിട്ടുനിന്നാൽ — 15 ദിവസത്തിനകം പാർട്ടി മാപ്പാക്കിയില്ലെങ്കിൽ. സ്വതന്ത്ര അംഗം തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷം ഏതെങ്കിലും പാർട്ടിയിൽ ചേർന്നാൽ അയോഗ്യൻ. നാമനിർദ്ദേശിത അംഗത്തിന് സീറ്റ് ഏറ്റെടുത്ത് ആറു മാസത്തിനകം പാർട്ടിയിൽ ചേരാം, പിന്നീട് ചേർന്നാൽ അയോഗ്യത. മൂലപാർട്ടി മറ്റൊന്നിൽ ലയിക്കുകയും സഭയിലെ അതിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞത് മൂന്നിൽ രണ്ട് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്താൽ അയോഗ്യതയില്ല. ആദ്യം മൂന്നിലൊന്ന് 'പിളർപ്പി'നും സംരക്ഷണം ഉണ്ടായിരുന്നു; ഗഡുക്കളായി കൂറുമാറ്റം നടത്താൻ അത് ഉപയോഗിച്ചതിനാൽ 91-ാം ഭേദഗതി (2003) അത് നീക്കി. (→ English: defection · हिन्दी: दल परिवर्तन)

In exam EnglishThe Tenth Schedule, added by the 52nd Amendment (1985), deals with disqualification on the ground of defection. Members changing sides for office in the 1960s and 1970s had repeatedly brought down governments, so the law ties a member to the party on whose ticket he or she was elected. A member belonging to a party is disqualified if he or she voluntarily gives up membership of that party, or votes or abstains in the House contrary to the party's direction without its prior permission, unless the party condones this within 15 days. An independent member is disqualified on joining a party after the election. A nominated member may join a party within six months of taking the seat, but is disqualified for joining after that. There is no disqualification where the original party merges with another and at least two-thirds of its members in the House agree to the merger. The Schedule originally also protected a 'split' by one-third of a legislature party; the 91st Amendment (2003) deleted that exception, because it was being used to engineer defections in instalments.

കൂറുമാറ്റ കേസ് ആര് തീരുമാനിക്കും? പത്താം പട്ടികയിലെ 6-ാം ഖണ്ഡിക പ്രകാരം സഭാധ്യക്ഷൻ: ലോക്സഭയിൽ സ്പീക്കർ, രാജ്യസഭയിൽ ചെയർമാൻ. കോടതികൾ ഇടപെടരുതെന്ന് 7-ാം ഖണ്ഡിക പറഞ്ഞു; എന്നാൽ കിഹോട്ടോ ഹോളോഹാൻ കേസിൽ (1992) സുപ്രീം കോടതി പട്ടിക ശരിവച്ചുകൊണ്ട് ആ വിലക്ക് റദ്ദാക്കി — സ്പീക്കർ ഇവിടെ ഒരു ട്രൈബ്യൂണൽ പോലെയാണ്, ആ തീരുമാനം കോടതിയിൽ ചോദ്യം ചെയ്യാം. ക്രിക്കറ്റിൽ ഫീൽഡ് അമ്പയറുടെ തീരുമാനം തേർഡ് അമ്പയർ പരിശോധിക്കുന്നതുപോലെ. കെയ്ഷാം മേഘചന്ദ്ര സിംഗ് കേസിൽ (2020) ഇത്തരം ഹർജികൾ സാധാരണ മൂന്നു മാസത്തിനകം തീർപ്പാക്കണമെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. 91-ാം ഭേദഗതി: കൂറുമാറ്റത്തിന് അയോഗ്യനായ ആൾ കാലാവധി തീരും വരെയോ വീണ്ടും ജയിക്കും വരെയോ (ഏതാണോ ആദ്യം) മന്ത്രിയാകാനോ ശമ്പളമുള്ള രാഷ്ട്രീയ പദവി വഹിക്കാനോ പാടില്ല. ചുരുക്കത്തിൽ അംഗത്വത്തിന് മൂന്ന് അടരുകൾ: ഭരണഘടന, ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം 1951, കോടതികളുടെ വ്യാഖ്യാനം. (→ English: Tenth Schedule · हिन्दी: दसवीं अनुसूची)

In exam EnglishWho decides a defection case? Paragraph 6 of the Tenth Schedule gives the decision to the presiding officer of the House: the Speaker in the Lok Sabha and the Chairman in the Rajya Sabha. Paragraph 7 tried to bar the courts altogether, but in Kihoto Hollohan v. Zachillhu (1992) the Supreme Court upheld the Schedule while striking down that bar: the presiding officer acts as a tribunal, and the decision is open to judicial review. In Keisham Meghachandra Singh (2020) the Court said such petitions should ordinarily be decided within three months. The 91st Amendment also provides that a member disqualified for defection cannot be appointed a minister (Article 75(1B)) or hold a remunerative political post (Article 361B) until the end of his or her term or until re-elected, whichever is earlier. Put together, membership of Parliament rests on three layers: the Constitution (Articles 84 and 101 to 104 and the Tenth Schedule), the Representation of the People Act, 1951, and the courts' reading of both.

Exam traps

The President is a part of Parliament (Article 79) but not a member of either House.
The Constitution says one-third of the Rajya Sabha retires every second year; the six-year term of a member comes from the Representation of the People Act, 1951.
Minimum age: 25 for the Lok Sabha, 30 for the Rajya Sabha. Do not mix these up with 35 for the President.
Disqualification under Article 102(1) (office of profit and the like) is decided by the President on the binding opinion of the Election Commission (Article 103). Defection cases under the Tenth Schedule are decided by the Speaker or Chairman.
Only a merger agreed to by two-thirds of the members escapes the anti-defection law. The one-third 'split' exception was deleted by the 91st Amendment (2003).
A nominated member may join a party within six months of taking the seat; an independent member may never join one.
Lok Sabha seats among States are still based on the 1971 census (frozen until the first census after 2026 by the 84th Amendment), not on the 2011 census.

Recap

Article 79: Parliament = President + Rajya Sabha + Lok Sabha.
Rajya Sabha: not more than 250 (12 nominated); elected by elected MLAs by single transferable vote; permanent, one-third retire every two years.
Lok Sabha: not more than 530 + 20 by direct election; five-year term; seat allocation frozen on the 1971 census; Anglo-Indian nomination ended in 2020.
Qualifications (Article 84): citizen, oath, age 25 (Lok Sabha) or 30 (Rajya Sabha); more added by the Representation of the People Act, 1951.
Vacation of seats (Article 101): no double membership; resignation must be voluntary and genuine; sixty days' absence.
Disqualification (Article 102): office of profit, unsound mind, insolvency, foreign citizenship, law of Parliament; President decides on the Election Commission's opinion (Article 103).
Conviction with two years' imprisonment disqualifies; Lily Thomas (2013) removed the shield for sitting members.
Tenth Schedule (52nd Amendment, 1985): presiding officer decides, subject to judicial review (Kihoto Hollohan, 1992); merger needs two-thirds; split exception deleted (91st Amendment, 2003).

Practice questions

Q1. Consider the following statements about the Rajya Sabha:
1. It is not subject to dissolution.
2. The six-year term of its members is laid down in the Constitution.
3. Members representing a State are elected by the elected members of that State's Legislative Assembly.
Which of the statements given above are correct?

1 and 2 only
1 and 3 only
2 and 3 only
1, 2 and 3

Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Statement 1 is correct (Article 83(1)). Statement 3 is correct (Article 80(4)). Statement 2 is wrong: the Constitution only says one-third retire every second year; the six-year term is fixed by the Representation of the People Act, 1951. So options with statement 2 are wrong.

Q2. A question arises whether a sitting member of the Lok Sabha holds an office of profit under the Government of India. Who decides it?

The Speaker of the Lok Sabha
The President, acting according to the opinion of the Election Commission
The Supreme Court, under its original jurisdiction
The Election Commission, without reference to anyone

Show answer

Answer: B. The President, acting according to the opinion of the Election Commission

Article 103: questions about disqualification under Article 102(1) go to the President, whose decision is final, but who must obtain and act on the Election Commission's opinion. The Speaker decides only defection cases under the Tenth Schedule; the Supreme Court has no original jurisdiction here; the Election Commission only gives an opinion.

Q3. Under the Tenth Schedule, which one of the following does NOT lead to disqualification?

An independent member joins a political party after the election
A nominated member joins a political party four months after taking the seat
A party member votes against the party's direction without permission, and the party does not condone it
A party member voluntarily gives up membership of the party

Show answer

Answer: B. A nominated member joins a political party four months after taking the seat

A nominated member may join a party within six months of taking the seat, so joining after four months is allowed. An independent member is disqualified on joining any party; voting against the party direction without permission, if not condoned within 15 days, and voluntarily giving up membership are both grounds of disqualification.

Q4. What did the Supreme Court hold in Kihoto Hollohan v. Zachillhu (1992)?

The Tenth Schedule is wholly unconstitutional
The presiding officer's decision on defection is subject to judicial review
Defection cases must be decided by the Election Commission
A one-third split of a legislature party is always protected

Show answer

Answer: B. The presiding officer's decision on defection is subject to judicial review

The Court upheld the Tenth Schedule but struck down paragraph 7, which barred the courts, so the Speaker's or Chairman's decision can be reviewed. The Schedule was not struck down as a whole; the Election Commission has no role in defection cases; and the split exception was later deleted by the 91st Amendment (2003), not made permanent.

Q5. Consider the following statements about the term of the Lok Sabha during a Proclamation of Emergency:
1. Parliament may extend it by law for not more than one year at a time.
2. The extension cannot continue beyond six months after the Proclamation has ceased to operate.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both follow the proviso to Article 83(2): extension by law, one year at a time, and in no case beyond six months after the Proclamation ceases. So '1 only', '2 only' and 'neither' are wrong.

Q6. Consider the following pairs:
1. 52nd Amendment (1985) — added the Tenth Schedule
2. 91st Amendment (2003) — deleted the one-third split exception
3. 84th Amendment (2001) — ended the nomination of Anglo-Indians to the Lok Sabha
4. 33rd Amendment (1974) — resignation accepted only if voluntary and genuine
How many of the pairs given above are correctly matched?

Only one
Only two
Only three
All four

Show answer

Answer: C. Only three

Pairs 1, 2 and 4 are correct. Pair 3 is wrong: the 84th Amendment extended the freeze on seat allocation to the first census after 2026; Anglo-Indian nomination was ended by the 104th Amendment (2019). So only three pairs match.

Q7. In Lily Thomas v. Union of India (2013), the Supreme Court struck down which provision?

Section 8(4) of the Representation of the People Act, 1951
Paragraph 7 of the Tenth Schedule
Article 331 of the Constitution
Section 3 of the Representation of the People Act, 1951 on domicile

Show answer

Answer: A. Section 8(4) of the Representation of the People Act, 1951

Section 8(4) let convicted sitting members keep their seats while an appeal filed within three months was pending; the Court struck it down. Paragraph 7 was struck down in Kihoto Hollohan (1992); Article 331's nomination ended by the 104th Amendment; and the 2003 change to the domicile rule was upheld, not struck down, in Kuldip Nayar (2006).

Q8. The allocation of Lok Sabha seats among the States is at present based on which census?

1951
1971
2001
2011

Show answer

Answer: B. 1971

The 42nd Amendment (1976) froze the allocation on the 1971 census, and the 84th Amendment (2001) extended the freeze until the first census taken after 2026. The 1951 census was used only at the start; 2001 and 2011 have not been used to reallocate seats among States.

All parts Next: Part 2 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources

Constitution of India, Part V, Chapter II (Articles 79–104), Articles 326, 330, 331, 361B, 75(1B), Third, Fourth and Tenth Schedules — https://legislative.gov.in/constitution-of-india/
Constitution (Thirty-third Amendment) Act, 1974; (Forty-second) 1976; (Forty-fourth) 1978; (Fifty-second) 1985; (Eighty-fourth) 2001; (Ninety-first) 2003; (One Hundred and Fourth) 2019 — https://www.indiacode.nic.in
Representation of the People Act, 1951 (Sections 3, 4, 8, 10A, 154) and Representation of the People (Amendment) Act, 2003; Parliament (Prevention of Disqualification) Act, 1959 — https://www.indiacode.nic.in
Supreme Court of India: Kihoto Hollohan v. Zachillhu (1992); Kuldip Nayar v. Union of India (2006); Jaya Bachchan v. Union of India (2006); Lily Thomas v. Union of India (2013); Keisham Meghachandra Singh v. Speaker, Manipur Legislative Assembly (2020) — https://digiscr.sci.gov.in
Parliament of India (Lok Sabha and Rajya Sabha): composition and members' handbooks — https://sansad.in