Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Electoral system, the Representation of the People Acts, delimitation and reforms

తెలుగులో వివరణ

Elections · Part 1 / 1 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How India's elections are organised: the principles of Part XV, first-past-the-post and proportional representation, the Representation of the People Acts of 1950 and 1951, delimitation and reserved seats, disqualification and corrupt practices, election petitions, and reforms from EVMs and NOTA to candidate disclosure and the end of electoral bonds.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

మన సాధారణ ఎన్నికలు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కార్యక్రమం; వాటి నియమాలు మూడు అంతస్తుల భవనంలా ఉంటాయి. పైన రాజ్యాంగంలోని భాగం XV (ఆర్టికల్స్ 324 నుంచి 329) — ప్రాథమిక సూత్రాలు, ఎన్నికలను ఎన్నికల సంఘం చేతిలో పెట్టడం. మధ్యలో పార్లమెంట్ చేసిన రెండు చట్టాలు: ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1950 — సీట్లు, నియోజకవర్గాలు, ఓటర్ల జాబితాలు; ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951 — ఎవరు పోటీ చేయవచ్చు, పోలింగ్ ఎలా, వివాదాలు ఎలా తేలుతాయి. చుట్టూ సంఘం సొంత సూచనలు, ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి. క్రికెట్‌లో ICC నియమాలు, మ్యాచ్ నిబంధనలు, అంపైర్ సూచనలు ఉన్నట్లు. సంఘం ఎలా ఏర్పడుతుందో రాజ్యాంగ సంస్థల అధ్యాయంలో; ఇక్కడ అది నడిపే వ్యవస్థ, సంస్కరణలు. (→ English: Election Commission · हिन्दी: निर्वाचन आयोग)

In exam EnglishIndia's general elections are the largest exercise of their kind in the world, and the rules behind them come in three layers. At the top is Part XV of the Constitution, Articles 324 to 329, which states the basic principles and places elections under the Election Commission. Below it are two Acts of Parliament: the Representation of the People Act, 1950, which deals with seats, constituencies and voter lists, and the Representation of the People Act, 1951, which deals with who may stand, how polls are conducted and how disputes are settled. Around both sit the Commission's own instructions and the Model Code of Conduct. The Commission's composition is covered in the chapter on constitutional bodies; this chapter explains the system it runs and the reforms made to it.

భాగం XV చిన్నదే కానీ ముఖ్య సూత్రాలన్నీ ఇక్కడే. ఆర్టికల్ 324: పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికల పర్యవేక్షణ, నిర్దేశం, నియంత్రణ ఎన్నికల సంఘానిదే. ఆర్టికల్ 325: ప్రతి నియోజకవర్గానికి ఒకే ఓటర్ల జాబితా — మతం, జాతి, కులం, లింగం కారణంగా మాత్రమే ఎవరినీ తీసేయకూడదు, వేరే జాబితా చేయకూడదు; బ్రిటిష్ కాలపు ప్రత్యేక నియోజకగణాలు ఇలా ముగిశాయి. ఆర్టికల్ 326: లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలు సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కుపై. 327, 328: ఎన్నికలపై చట్టాలు పార్లమెంట్, దానికి లోబడి రాష్ట్రాలు చేయవచ్చు. 329: కోర్టులు మధ్యలో జోక్యం చేసుకోవు — నియోజకవర్గాల పునర్విభజన చట్టాలను కోర్టులో ప్రశ్నించలేరు; ఎన్నికను ఎన్నికల పిటిషన్ ద్వారానే సవాలు చేయాలి. ఆట మధ్యలో ప్రేక్షకులు పిచ్ మీదకు రాకూడదు, ఆట అయ్యాకే ఫిర్యాదు. (→ English: electoral roll · हिन्दी: निर्वाचक नामावली)

In exam EnglishPart XV is short but carries the core principles. Article 324 vests the superintendence, direction and control of elections to Parliament, the State legislatures and the offices of President and Vice-President in the Election Commission. Article 325 provides one general electoral roll for every territorial constituency and forbids leaving anyone out of it, or making a separate roll, on the ground only of religion, race, caste or sex; this ended the separate electorates of the colonial period. Article 326 bases elections to the Lok Sabha and the State Assemblies on universal adult franchise. Articles 327 and 328 let Parliament, and subject to it the State legislatures, make laws on elections. Article 329 keeps courts out of the process: laws on delimitation cannot be questioned in any court, and an election can be challenged only by an election petition.

మన దేశంలో రెండు ఓటింగ్ పద్ధతులు. లోక్‌సభ, అసెంబ్లీలకు ఒక్కో నియోజకవర్గానికి ఒక్క సభ్యుడు, 'ముందున్నవాడే గెలుపు' నియమం: ఎక్కువ ఓట్లు వచ్చినవారు గెలుస్తారు, మెజారిటీ రాకపోయినా. పరుగు పందెంలో ముందు గీత దాటినవాడే విజేత — మిగతా అందరి సమయం కలిపి ఎంతైనా సరే. ఇది ఓటర్లకు సులభం, ఫలితాలు స్పష్టంగా వస్తాయి; కానీ పార్టీకి వచ్చే సీట్ల శాతం, ఓట్ల శాతం చాలా తేడా ఉండవచ్చు. పరోక్ష ఎన్నికలకు ఒకే బదిలీ ఓటుతో దామాషా ప్రాతినిధ్యం: ప్రతి ఓటరు అభ్యర్థులకు 1, 2, 3 అని ప్రాధాన్య క్రమం ఇస్తారు; మిగులు లేదా తొలగించబడిన ఓట్లు తర్వాతి ప్రాధాన్యానికి వెళ్తాయి. రాజ్యసభ సభ్యులను ఎమ్మెల్యేలు ఇలా ఎన్నుకుంటారు; రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి కూడా ఇదే పద్ధతిలో, ఒక్కొక్కరు వేరే నిర్వాచక గణం ద్వారా. (→ English: electoral college · हिन्दी: निर्वाचकगण)

In exam EnglishIndia uses two voting systems. For the Lok Sabha and the State Legislative Assemblies it uses single-member constituencies and the first-past-the-post rule: the candidate with the most votes wins, even without a majority of the votes cast. The method is simple for voters and tends to produce clear results, but a party's share of seats can differ sharply from its share of votes. For indirect elections the Constitution uses proportional representation by means of the single transferable vote, in which each elector ranks the candidates in order of preference and surplus or eliminated votes pass to the next choice. Members of the Rajya Sabha are chosen this way by the elected members of the State Assemblies, and the President and Vice-President are elected by the same method, each by a different electoral college, as the table shows.
Who elects whom, and how
Office or HouseElectorsMethod
Lok SabhaVoters registered in each constituencyFirst-past-the-post, single-member seats
State Legislative AssemblyVoters registered in each constituencyFirst-past-the-post, single-member seats
Rajya SabhaElected members of each State Assembly (and of the UT legislatures that elect members)Proportional representation by single transferable vote
PresidentElected members of both Houses of Parliament and of the State Assemblies, including Delhi and PuducherryProportional representation by single transferable vote, secret ballot
Vice-PresidentAll members of both Houses of Parliament, elected and nominatedProportional representation by single transferable vote, secret ballot

ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1950 పోలింగ్ రోజు కంటే ముందే సిద్ధం కావాల్సిన యంత్రాంగం. లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ సీట్లను రాష్ట్రాలకు పంచుతుంది, పునర్విభజన ఉత్తర్వులను అమలు చేస్తుంది. ప్రతి రాష్ట్రంలో ప్రధాన ఎన్నికల అధికారి, ప్రతి నియోజకవర్గానికి ఓటర్ల నమోదు అధికారి — ఈయనే ఓటర్ల జాబితా తయారు చేసి సవరిస్తారు. పౌరుడై, అర్హత తేదీ నాటికి పద్దెనిమిదేళ్ళు నిండి, ఎక్కడ సాధారణంగా నివసిస్తున్నారో ఆ నియోజకవర్గంలో ఓటరుగా నమోదు కావచ్చు; ఒకటి కంటే ఎక్కువ చోట్ల కాదు. 2021 సవరణ నుంచి ఏడాదికి నాలుగు అర్హత తేదీలు: 1 జనవరి, 1 ఏప్రిల్, 1 జులై, 1 అక్టోబర్. అనుకోండి వరంగల్‌లో ఒక విద్యార్థినికి మే నెలలో పద్దెనిమిదేళ్ళు నిండాయి — వచ్చే జనవరి వరకు ఆగక్కర్లేదు, 1 జులై తేదీకి దరఖాస్తు చేయవచ్చు. (→ English: electoral roll · हिन्दी: निर्वाचक नामावली)

In exam EnglishThe Representation of the People Act, 1950 provides the machinery that must be ready before polling day. It allocates seats in the Lok Sabha and the Assemblies among the States and gives effect to delimitation orders. It provides for a Chief Electoral Officer in each State and an Electoral Registration Officer for each constituency, who prepares and revises the electoral roll. A person is entitled to be registered in the constituency where he is ordinarily resident if he is a citizen and has reached eighteen years on the qualifying date, and nobody may be registered in more than one constituency. Since a 2021 amendment there are four qualifying dates in a year, 1 January, 1 April, 1 July and 1 October. Suppose a student turns eighteen in May: she can apply to be enrolled against the 1 July date instead of waiting until the next January.

నియోజకవర్గాల పునర్విభజన అంటే ప్రతి రాష్ట్రానికి ఎన్ని సీట్లో నిర్ణయించడం, ప్రతి సీటుకు దాదాపు సమాన జనాభా ఉండేలా సరిహద్దులు గీయడం. ఆర్టికల్ 82, 170 ప్రకారం ప్రతి జనగణన తర్వాత సీట్లను సర్దుబాటు చేయాలి; ఈ పనిని పార్లమెంట్ పునర్విభజన చట్టాల కింద ఏర్పడే పునర్విభజన కమిషన్లకు ఇచ్చింది — 1952, 1963, 1973, 2002లో ఏర్పాటయ్యాయి. వాటి ఉత్తర్వులకు చట్టబలం ఉంది; ఆర్టికల్ 329 వల్ల కోర్టులో ప్రశ్నించలేరు. జనాభాను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలు నష్టపోకుండా 42వ సవరణ (1976) రాష్ట్రాల సీట్ల సంఖ్యను 1971 జనగణన ఆధారంగా స్తంభింపజేసింది; 84వ సవరణ (2001) దాన్ని 2026 తర్వాతి మొదటి జనగణన వరకు పొడిగించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రం కుటుంబ నియంత్రణ బాగా పాటిస్తే సీట్లు కోల్పోకూడదు కదా. అయినా రాష్ట్రాల లోపల సరిహద్దులను 87వ సవరణ (2003) అనుమతితో 2001 జనగణనపై మళ్ళీ గీశారు, మొత్తం సంఖ్య మారకుండా. (→ English: delimitation · हिन्दी: परिसीमन)

In exam Englishdelimitation means fixing the number of seats for each State and drawing constituency boundaries so that each seat has roughly the same population. Articles 82 and 170 require the seats to be readjusted after every census, and Parliament has given the task to Delimitation Commissions set up under Delimitation Acts; such commissions were constituted in 1952, 1963, 1973 and 2002. Their orders have the force of law and, because of Article 329, cannot be questioned in any court. To avoid penalising States that had controlled their population growth, the 42nd Amendment (1976) froze the number of seats for each State on the basis of the 1971 census, and the 84th Amendment (2001) extended the freeze until the first census taken after 2026. Boundaries within each State were still redrawn on the 2001 census, as the 87th Amendment (2003) allowed, without changing any State's total.

పునర్విభజనే ఏ నియోజకవర్గాలు రిజర్వ్ అవుతాయో కూడా నిర్ణయిస్తుంది. ఆర్టికల్ 330, 332: లోక్‌సభ, అసెంబ్లీల్లో షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగలకు జనాభా నిష్పత్తి ప్రకారం సీట్లు. రిజర్వ్ సీటులో ఆ వర్గం వారే పోటీ చేయగలరు, కానీ నియోజకవర్గంలోని ఓటర్లందరూ ఓటు వేస్తారు — ఇది ఉమ్మడి నియోజకగణం; ఆర్టికల్ 325 నిషేధించిన ప్రత్యేక నియోజకగణం దీనికి పూర్తిగా వేరు. ఊరి సర్పంచ్ రిజర్వ్ సీటైనా ఊరంతా ఓటేసినట్లే. రిజర్వేషన్ మొదట పదేళ్ళకే; చాలాసార్లు పొడిగించారు — 104వ సవరణ (2019) 2030 వరకు పొడిగించి, ఆంగ్లో-ఇండియన్ సభ్యుల నామినేషన్ ఆపింది. 106వ సవరణ (2023): లోక్‌సభ, అసెంబ్లీలు, ఢిల్లీ అసెంబ్లీలో మూడో వంతు సీట్లు మహిళలకు — ఆ తర్వాత జరిగే జనగణనపై మొదటి పునర్విభజన తర్వాత అమల్లోకి, పదిహేనేళ్ళ పాటు. (→ English: Lok Sabha · हिन्दी: लोक सभा)

In exam EnglishDelimitation also decides which constituencies are reserved. Articles 330 and 332 reserve seats for Scheduled Castes and Scheduled Tribes in the Lok Sabha and the State Assemblies, broadly in proportion to their share of the population. Only a member of the group can contest a reserved seat, but every voter in the constituency votes; this joint electorate is quite different from the separate electorates that Article 325 rules out. The reservation was originally meant to last ten years and has been extended several times; the 104th Amendment (2019) extended it to 2030 while ending the nomination of Anglo-Indian members. The 106th Amendment (2023) provides for reserving one-third of the seats for women in the Lok Sabha, the State Assemblies and the Delhi Assembly, to take effect after the first delimitation based on a census held after its commencement, and to last fifteen years.

ఎవరు పోటీ చేయవచ్చు, ఎవరు చేయకూడదు — ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951 చెబుతుంది. లోక్‌సభకు పోటీ చేయాలంటే ఏదో ఒక పార్లమెంట్ నియోజకవర్గంలో ఓటరై ఉండాలి; రిజర్వ్ సీటుకు ఆ వర్గం వారై ఉండాలి. కనీస వయసు రాజ్యాంగం చెబుతుంది: లోక్‌సభ, అసెంబ్లీకి 25, రాజ్యసభకు 30. సెక్షన్ 8 నేరాలకు అనర్హత: రెండేళ్ళు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జైలు శిక్ష పడితే శిక్ష పడిన రోజు నుంచి, విడుదలైన తర్వాత మరో ఆరేళ్ళు అనర్హత. సెక్షన్ 8(4) మూడు నెలల్లో అప్పీల్ చేసిన సిట్టింగ్ సభ్యులను కాపాడేది; లిల్లీ థామస్ కేసు (2013)లో సుప్రీంకోర్టు దాన్ని కొట్టేసింది — సామాన్యుడికి ఒక నియమం, ఎమ్మెల్యేకు మరొకటి ఉండకూడదు. ఒక అభ్యర్థి గరిష్ఠంగా రెండు నియోజకవర్గాల్లో పోటీ చేయవచ్చు; చెల్లిన ఓట్లలో ఆరో వంతు కంటే ఎక్కువ రాకపోతే డిపాజిట్ పోతుంది. (→ English: disqualification · हिन्दी: निरर्हता)

In exam EnglishThe Representation of the People Act, 1951 decides who may stand and who may not. To contest a Lok Sabha seat a person must be an elector in a parliamentary constituency, and for a reserved seat must belong to the group for which it is reserved; the Constitution adds the minimum ages of 25 for the Lok Sabha and the Assemblies and 30 for the Rajya Sabha. Section 8 sets out disqualification for crimes: a person convicted and sentenced to imprisonment for two years or more is disqualified from the date of conviction and for a further six years after release. Section 8(4) once protected sitting members who appealed within three months, but the Supreme Court struck it down in Lily Thomas v. Union of India (2013). A candidate may contest from at most two constituencies, and forfeits the security deposit if he fails to win more than one-sixth of the valid votes polled.

ఎన్నికల నిర్వహణ, వివాదాల పరిష్కారం కూడా ఇదే చట్టం. సెక్షన్ 123 అవినీతి చర్యలను నిర్వచిస్తుంది: లంచం, అనుచిత ప్రభావం, మతం, జాతి, కులం, వర్గం, భాష పేరుతో ఓటు వేయమని లేదా వేయవద్దని అడగడం, నిర్ణీత పరిమితికి మించి ఖర్చు. దోషిగా తేలిన అభ్యర్థి సీటు కోల్పోవచ్చు, అనర్హుడూ కావచ్చు. వివాదాలు ఎన్నికల సంఘానికి కాదు — ఫలితం ప్రకటించిన నలభై ఐదు రోజుల్లో ఎన్నికల పిటిషన్ ద్వారా హైకోర్టుకు; అప్పీల్ సుప్రీంకోర్టుకు. పరీక్ష నిర్వహించే బోర్డు కాదు, కోర్టు తీర్పు చెబుతుంది అన్నట్లు. 1989లో చేర్చిన సెక్షన్ 29A రాజకీయ పార్టీలు సంఘం దగ్గర నమోదు చేసుకునే వీలు ఇస్తుంది. జాతీయ లేదా రాష్ట్ర పార్టీ గుర్తింపు, దానితో వచ్చే రిజర్వ్ గుర్తు — సంఘపు ఎన్నికల గుర్తుల ఉత్తర్వు, 1968 ప్రకారం గెలిచిన ఓట్లు, సీట్లపై ఆధారపడతాయి. (→ English: High Court · हिन्दी: उच्च न्यायालय)

In exam EnglishThe same Act governs the conduct of elections and the settling of disputes. Section 123 defines corrupt practices, among them bribery, undue influence, appeals to vote or not to vote on the ground of religion, race, caste, community or language, and spending beyond the prescribed limit; a candidate found guilty can lose the seat and be disqualified. Disputes go not to the Election Commission but to the High Court, through an election petition filed within forty-five days of the declaration of the result, with an appeal to the Supreme Court. Section 29A, inserted in 1989, provides for the registration of political parties with the Commission. Recognition as a national or State party, and the reserved symbol that comes with it, depends on votes and seats won under the Commission's Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968.

ఓటింగ్ శుభ్రంగా, సులభంగా ఉండాలని చాలా సంస్కరణలు వచ్చాయి. ఒకరి బదులు మరొకరు ఓటేయకుండా 1993లో ఓటరు ఫోటో గుర్తింపు కార్డులు. ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలను మొదట 1982లో కేరళలోని పరవూర్‌లో ప్రయోగించారు; వాటికి చట్టబద్ధ ఆధారం లేదని 1984లో సుప్రీంకోర్టు చెప్పాక, పార్లమెంట్ 1988లో 1951 చట్టంలో సెక్షన్ 61A చేర్చింది; 2004 సాధారణ ఎన్నికల నుంచి అన్ని నియోజకవర్గాల్లో EVMలు. సుబ్రమణియన్ స్వామి కేసు (2013)లో ఓటర్ల నమ్మకానికి కాగితపు ఆధారం కావాలని కోర్టు చెప్పింది — అలా VVPAT వచ్చింది: ఓటరు కొన్ని క్షణాలు అద్దం వెనుక చూడగలిగే చీటీ, ATMలో డబ్బు తీశాక వచ్చే రసీదులా. PUCL కేసు (2013)లో 'పై వారెవరూ కాదు' (NOTA) ఎంపిక ఇవ్వమంది — రహస్యంగా అందరినీ తిరస్కరించవచ్చు; NOTA ఓట్లు లెక్కిస్తారు, కానీ విజేత మారడు. (→ English: Election Commission · हिन्दी: निर्वाचन आयोग)

In exam EnglishMany reforms have aimed at clean and easy polling. Electors' Photo Identity Cards were introduced in 1993 to curb impersonation. Electronic voting machines were first tried in 1982 at Paravur in Kerala; after the Supreme Court held in 1984 that their use lacked a basis in law, Parliament inserted section 61A into the 1951 Act in 1988, and EVMs were used in every constituency from the 2004 general election. In Subramanian Swamy v. Election Commission of India (2013) the Court held that a paper trail was needed for voters' confidence, which led to the Voter Verifiable Paper Audit Trail, a slip the voter can see behind glass for a few seconds. In People's Union for Civil Liberties v. Union of India (2013) it directed a 'None of the Above' option, letting a voter reject every candidate in secret; NOTA votes are counted but cannot change who wins.

మరికొన్ని సంస్కరణలు డబ్బు, నేరాలపై. ADR కేసు (2002)లో ఓటు అడిగేవారి గురించి తెలుసుకునే హక్కు ఓటర్లకు ఉందని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది; అందుకే అభ్యర్థులు నామినేషన్‌తో పాటు అఫిడవిట్‌లో నేర చరిత్ర, ఆస్తులు-అప్పులు, విద్యార్హతలు చెప్పాలి — పెళ్ళి సంబంధం చూసేముందు వివరాలు అడిగినట్లు. ADR కేసు (ఫిబ్రవరి 2024)లో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం పార్టీలకు గుర్తు తెలియని విరాళాలు ఇచ్చే ఎలక్టోరల్ బాండ్ పథకాన్ని ఆర్టికల్ 19(1)(a) కింద ఓటర్ల సమాచార హక్కుకు విరుద్ధమని కొట్టేసింది. ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి చట్టం కాదు — పార్టీల అంగీకారంతో రూపొందిన మార్గదర్శకాలు. ఎన్నికల షెడ్యూల్ ప్రకటించిన రోజు నుంచి అమలు; ఉదాహరణకు ఆ తర్వాత మంత్రులు కొత్త పథకాలు, నిధులు ప్రకటించకూడదు. ఆర్టికల్ 324 అధికారాలతో సంఘం నోటీసులు, మందలింపుల ద్వారా అమలు చేస్తుంది. (→ English: Model Code of Conduct · हिन्दी: आदर्श आचार संहिता)

In exam EnglishOther reforms target money and crime. In Union of India v. Association for Democratic Reforms (2002) the Supreme Court held that voters have a right to know about those who seek their vote, and candidates must now declare their criminal record, assets and liabilities, and educational qualifications in an affidavit with their nomination. In Association for Democratic Reforms v. Union of India (February 2024) a five-judge bench struck down the electoral bond scheme, which allowed anonymous donations to political parties, because it violated voters' right to information under Article 19(1)(a). The Model Code of Conduct is a set of guidelines evolved with the agreement of political parties rather than a law. It applies from the announcement of the election schedule and, for instance, stops ministers from announcing new schemes or grants once polls are called; the Commission enforces it through notices and censure under its powers in Article 324.

మొత్తంగా వ్యవస్థ మూడు స్థాయిల్లో పనిచేస్తుంది. రాజ్యాంగం ఒకే ఓటర్ల జాబితా, వయోజన ఓటు హక్కు, ప్రభుత్వ నియంత్రణకు అతీతమైన సంఘం — వీటికి హామీ ఇస్తుంది; ఫలితం వచ్చేవరకు కోర్టులను దూరం ఉంచుతుంది. 1950 చట్టం నేల సిద్ధం చేస్తుంది: సీట్లు, నియోజకవర్గాలు, జాబితాలు. 1951 చట్టం అసలు పోటీని నడుపుతుంది: అభ్యర్థులు, నిర్వహణ, అవినీతి చర్యలు, పిటిషన్లు. పెళ్ళికి ముందు పందిరి వేయడం ఒకరి పని, పెళ్ళి జరిపించడం మరొకరి పని అన్నట్లు. నియోజకవర్గాల పునర్విభజన జనాభాను ప్రాతినిధ్యంతో కలుపుతుంది — అందుకే 2026 తర్వాతి వరకు ఉన్న నిలుపుదల రాష్ట్రాల మధ్య సమతుల్యతకు కీలకం. సంస్కరణలు — చాలావరకు సుప్రీంకోర్టు చొరవతో — గుర్తింపు కార్డులు, కాగితపు ఆధారంతో EVMలు, NOTA, అభ్యర్థుల వివరాల వెల్లడి, గుర్తు తెలియని డబ్బుపై అడ్డుకట్ట తెచ్చాయి. స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయమైన ఎన్నికలు రాజ్యాంగపు మౌలిక లక్షణాల్లో ఎలా చేరాయో తర్వాతి అధ్యాయం చూపుతుంది. (→ English: delimitation · हिन्दी: परिसीमन)

In exam EnglishTaken together, the system works at three levels. The Constitution guarantees one roll, adult franchise and a Commission beyond the government's control, and keeps the courts out until the result is declared. The 1950 Act prepares the ground: seats, constituencies and rolls. The 1951 Act governs the contest itself: candidates, conduct, corrupt practices and election petitions. Delimitation links population to representation, which is why the freeze until after 2026 matters so much for the balance between States. Reforms, many of them pushed by the Supreme Court, have added identity cards, EVMs with a paper trail, NOTA, disclosure of candidates' records and limits on anonymous money. The next chapter, on amendment and the basic structure, shows how free and fair elections came to be counted among the Constitution's essential features.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Under Article 325 of the Constitution of India, no person shall be ineligible for inclusion in an electoral roll on grounds only of

  1. religion, race, caste or sex
  2. religion, caste, language or place of birth
  3. race, sex, descent or residence
  4. caste, sex, property or education
Show answer

Answer: A. religion, race, caste or sex

Article 325 names religion, race, caste and sex. Language and place of birth are not in it, residence is actually a condition for registration, and property and education do not appear in the Article at all.

Q2. Consider the following statements:
1. A State's seats in the Rajya Sabha are filled through voting by the elected MLAs of that State, using the single transferable vote form of proportional representation.
2. The Vice-President is elected only by the elected members of both Houses of Parliament.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: the Vice-President's electoral college includes all members of both Houses, nominated members too. So '2 only' and 'both' are wrong, and 'neither' ignores statement 1.

Q3. With reference to delimitation in India, consider the following statements:
1. Orders of the Delimitation Commission can be challenged in the High Court.
2. How many Lok Sabha seats each State gets stays locked to the 1971 census figures, and will stay so until the first census held after 2026.
3. Constituency boundaries within States were redrawn on the basis of the 2001 census.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 2 and 3 only

Statements 2 and 3 are correct. Statement 1 is wrong: delimitation orders have the force of law and Article 329 bars any court from questioning them. Every option that includes statement 1 is therefore wrong.

Q4. Match List I with List II:
List I (Case)
A. Lily Thomas v. Union of India (2013)
B. PUCL v. Union of India (2013)
C. Union of India v. ADR (2002)
D. ADR v. Union of India (2024)
List II (Outcome)
1. Candidates must disclose criminal record, assets and education
2. Electoral bond scheme struck down
3. 'None of the Above' option on the ballot
4. Protection for sitting legislators under section 8(4) struck down
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-4, B-3, C-1, D-2
  2. A-3, B-4, C-1, D-2
  3. A-4, B-3, C-2, D-1
  4. A-1, B-3, C-4, D-2
Show answer

Answer: A. A-4, B-3, C-1, D-2

Lily Thomas struck down section 8(4) (4), PUCL gave NOTA (3), the 2002 ADR case required disclosure (1) and the 2024 ADR case ended electoral bonds (2). The second code swaps Lily Thomas and PUCL, the third swaps the two ADR cases, and the fourth swaps Lily Thomas and the 2002 case.

Q5. A dispute about the election of a member of the Lok Sabha is decided, in the first instance, by

  1. the Election Commission of India
  2. the Speaker of the Lok Sabha
  3. the High Court, on an election petition
  4. the President, on the advice of the Election Commission
Show answer

Answer: C. the High Court, on an election petition

Under the 1951 Act, election petitions are tried by the High Court, with an appeal to the Supreme Court. The Commission conducts elections but does not decide election disputes, the Speaker has no such role, and the President's decision on the Commission's opinion applies to questions of disqualification of sitting members under Article 103, not to disputes about the election itself.

Q6. Consider the following statements about seats reserved for Scheduled Castes in the Lok Sabha:
1. Only voters belonging to the Scheduled Castes can vote in a reserved constituency.
2. The reservation has been extended up to 2030 by the 104th Amendment.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: reserved seats use a joint electorate, so every registered voter in the constituency votes and only the candidate must be from the group. Statement 2 is correct. So '1 only' and 'both' are wrong, and 'neither' ignores statement 2.

Q7. Under the Representation of the People Act, 1951, a person convicted of an offence is disqualified from being a member of Parliament if sentenced to imprisonment for at least

  1. six months
  2. one year
  3. two years
  4. five years
Show answer

Answer: C. two years

Section 8(3) disqualifies a person sentenced to two years or more, from the date of conviction and for six years after release. Six months and one year are below the threshold, and five years confuses the threshold with a longer term.

Q8. Consider the following statements about the Model Code of Conduct:
1. It is contained in the Representation of the People Act, 1951.
2. It comes into force from the announcement of the election schedule by the Election Commission.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: the Code is a set of guidelines evolved with political parties, not part of any Act. Statement 2 is correct. So '1 only' and 'both' are wrong, and 'neither' ignores statement 2.

All parts

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources