Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

The Gupta age: state, society and culture

മലയാളത്തിൽ വിശദീകരണം

The Guptas and after · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

Gupta kingship and officials; provinces, districts and the Kotivarsha board; land grants, samantas, taxes and forced labour; coins, guilds and trade; caste, the kayasthas and the position of women; Vaishnavism, the Puranas, Buddhism and the Valabhi council; early temples, sculpture and Ajanta; Kalidasa and other writers; Aryabhata, Varahamihira and zero; the golden age debate.

Each idea is explained first in Malayalam (മലയാളം), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Malayalam and revise it in English.

ഒന്നാം ഭാഗം ഗുപ്തരാജാക്കന്മാരുടെ കഥ; ഈ ഭാഗം അവർ ഭരിച്ച സമൂഹം. ഗുപ്തകാലത്തെ 'സുവർണ്ണയുഗം' എന്നു വിളിക്കുന്നു — സംസ്കൃത നാടകവും കാവ്യവും ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ, വിഗ്രഹങ്ങൾക്കായി ആദ്യ കൽക്ഷേത്രങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ ഏകദേശം ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ, ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലും ഗണിതത്തിലും വലിയ മുന്നേറ്റം. എന്നാൽ അതേ കാലത്ത് ഭൂദാനങ്ങൾ കൂടി, ജാതി കടുത്തു, പഴയ വ്യാപാര നഗരങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചു. കല്യാണ ഫോട്ടോയിൽ തിളക്കം മാത്രം കാണും, ചെലവിന്റെ കണക്കു കാണില്ല — രണ്ടും നോക്കണം. (→ English: golden age · Gupta period · हिन्दी: स्वर्ण युग · गुप्त काल)

In exam EnglishPart 1 followed the Gupta kings; this part looks at the world they ruled. The Gupta period has often been called a golden age, because so much that later Indians thought of as classical took shape in it: Sanskrit drama and poetry at their height, the first stone temples built to house images, the Puranas in roughly their present form, and major advances in astronomy and mathematics. The same centuries also saw kings give away land and rights on a large scale, caste rules harden and the towns of the old trading economy decline.

ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ 'മഹാരാജാധിരാജ', 'പരമഭട്ടാരക', 'പരമേശ്വര' തുടങ്ങിയ വലിയ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ സ്വീകരിച്ചു; കവികൾ അവരെ ദേവന്മാരോട് ഉപമിച്ചു. ഉന്നത പദവികൾ തലമുറകളായി ഒരേ കുടുംബങ്ങളിൽ — ഹരിഷേണൻ കുമാരാമാത്യൻ, സന്ധിവിഗ്രഹികൻ (യുദ്ധ-സമാധാന മന്ത്രി), മഹാദണ്ഡനായകൻ; അച്ഛനും ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥൻ. മൗര്യരെപ്പോലെ ശമ്പളക്കാരുടെ വലിയ ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദമോ ചാരവലയമോ വ്യാപാരത്തിൽ കർശന നിയന്ത്രണമോ ഇല്ല. കല്യാണത്തിന് പാചകക്കാരെ കൂലിക്കു വയ്ക്കാതെ ബന്ധുക്കൾ ഓരോ പണി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ — സൈന്യത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗം സാമന്തരാണ് അയച്ചത്. (→ English: kumaramatya · sandhivigrahika · हिन्दी: कुमारामात्य · संधिविग्रहिक)

In exam EnglishGupta kings claimed grand titles such as maharajadhiraja, paramabhattaraka and parameshvara, and court poets compared them to the gods; Harishena likens Samudragupta to the guardian deities of the quarters. Below the king stood ministers and senior officers whose posts often passed down within families. Harishena himself was a kumaramatya, a sandhivigrahika (minister of war and peace) and a mahadandanayaka, and his father had also been a high officer. Unlike the Mauryas, the Guptas left no evidence of a large salaried bureaucracy, a network of spies or close state control of trade and crafts. A good part of the army was supplied by feudatories when it was needed, so the state depended heavily on the loyalty of local powers.

സാമ്രാജ്യം ഭുക്തികളായി (പ്രവിശ്യകൾ) വിഭജിച്ചു — ഓരോന്നിനും ഉപരികൻ എന്ന ഭരണാധികാരി. ഭുക്തിക്കുള്ളിൽ വിഷയം (ജില്ല) — വിഷയപതി തലവൻ. ബംഗാളിലെ ദാമോദർപൂർ ചെമ്പുതകിടുകൾ പ്രകാരം കോടിവർഷ ജില്ലാ ഓഫീസിൽ വിഷയപതിയെ സഹായിക്കാൻ ഒരു സമിതി: നഗരശ്രേഷ്ഠി (വ്യാപാരികളുടെ തലവൻ), സാർത്ഥവാഹൻ (കച്ചവടസംഘത്തലവൻ), പ്രഥമകുലികൻ (മുഖ്യ കൈവേലക്കാരൻ), പ്രഥമകായസ്ഥൻ (മുഖ്യ എഴുത്തുകാരൻ). ദാനത്തിനു ഭൂമി വാങ്ങണമെങ്കിൽ രേഖകൾ പരിശോധിച്ച് അനുമതി. ഇന്ന് നഗരസഭാ കമ്മിറ്റിയിൽ വ്യാപാരി സംഘടനയുടെയും തൊഴിലാളി സംഘടനയുടെയും പ്രതിനിധികൾ ഉള്ളതുപോലെ. ഗ്രാമങ്ങൾ ഗ്രാമികനും മൂപ്പന്മാരും നടത്തി. (→ English: bhukti · vishaya · uparika · हिन्दी: भुक्ति · विषय · उपरिक)

In exam EnglishThe empire was divided into provinces, each called a bhukti (province) and governed by an uparika, often a prince or a trusted noble appointed by the king. Each province was split into districts, each a vishaya (district) under a vishayapati. The Damodarpur copper plates from north Bengal, issued under Kumaragupta I and Budhagupta, show how a district office at Kotivarsha worked. The vishayapati was assisted by a board that included the nagarashreshthi (head of the town's bankers and merchants), the sarthavaha (leading caravan trader), the prathama-kulika (chief artisan) and the prathama-kayastha (chief scribe). When a person wished to buy state land to give away as a religious gift, the office checked its records before approving the sale. Villages were run by a headman (gramika) together with village elders, and many local matters never reached royal officers at all.

ഗ്രാമങ്ങളിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റം ഭൂദാനങ്ങളാണ്. രാജാക്കന്മാരും ധനികരും ബ്രാഹ്മണർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും വിഹാരങ്ങൾക്കും ഗ്രാമങ്ങൾ നൽകി; ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകിയ ഗ്രാമം അഗ്രഹാരം. നികുതിയില്ല, സ്ഥിരം; പലപ്പോഴും രാജനികുതി പിരിക്കാനുള്ള അവകാശവും ചിലപ്പോൾ കുറ്റങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശവും ദാനം കിട്ടിയവർക്ക്. രാജ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കർഷകരുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം അറ്റു. തോറ്റ രാജാക്കന്മാരും ശക്തരായ പ്രാദേശിക കുടുംബങ്ങളും സാമന്തന്മാരായി — കപ്പവും സൈന്യവും നൽകി സ്വന്തം ഭൂമി ഭരിച്ചു. നികുതി 'ഭാഗം' (വിളവിന്റെ ആറിലൊന്ന്), കൂടാതെ ഭോഗം, ഉദ്രംഗം, ഉപരികരം; 'വിഷ്ടി' എന്നാൽ കൂലിയില്ലാത്ത നിർബന്ധിത പണി. വീട്ടുടമ താക്കോലുകൾ ഓരോരുത്തർക്കും കൊടുത്താൽ വീടിന്മേലുള്ള പിടി കുറയുന്നതുപോലെ. (→ English: agrahara · samanta · vishti · हिन्दी: अग्रहार · सामंत · विष्टि)

In exam EnglishThe biggest change in the countryside was the spread of land grants. Kings and wealthy people gave villages or plots to Brahmanas, temples and monasteries, and a village granted to Brahmanas was called an agrahara (land grant to Brahmanas). Such grants were usually free of tax and permanent, and many also handed the grantee the right to collect the king's dues and, in some cases, to deal with crime in the village, so royal officers lost direct contact with the peasants there. At the same time, defeated rulers and powerful local families became a samanta (feudatory) class of subordinate rulers who paid tribute, attended court and sent troops in war while running their own lands. The main tax was the bhaga, the king's share of the crop, usually reckoned at one-sixth; other dues included bhoga, udranga and uparikara, and villagers could be made to do vishti, unpaid forced labour. Some historians, notably R. S. Sharma, see in these changes the beginnings of Indian feudalism; others think the term overstates the break with the past.

സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അടിത്തറ കൃഷി; വന-അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭൂദാനങ്ങൾ പുതിയ ഭൂമി കൃഷിയിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. ഗുപ്തർ മുൻപുള്ള ആരെക്കാളും കൂടുതൽ സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ ഇറക്കി — പേര് 'ദീനാർ' (റോമൻ ഡെനാരിയസിൽ നിന്ന്). പടിഞ്ഞാറ് വെള്ളിനാണയം, പക്ഷേ ചെമ്പുനാണയം കുറവ് — അതായത് ചെറിയ ദൈനംദിന വാങ്ങലുകൾ മിക്കവാറും നാണയമില്ലാതെ, കൈമാറ്റം പോലെ. നാട്ടിൽ നെല്ലു കൊടുത്ത് പച്ചക്കറി വാങ്ങുന്നതുപോലെ. വൈശാലിയിൽ വ്യാപാരസംഘങ്ങളുടെ കളിമൺ മുദ്രകൾ. റോമുമായുള്ള വ്യാപാരം കുറഞ്ഞു, താമ്രലിപ്തി തുറമുഖം വഴി തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയുമായും ചൈനയുമായും വ്യാപാരം കൂടി. പിൽക്കാല നാണയങ്ങളിൽ സ്വർണ്ണം കുറഞ്ഞു, പഴയ നഗരങ്ങൾ ചുരുങ്ങി. (→ English: dinara · guild · हिन्दी: दीनार · श्रेणी)

In exam EnglishAgriculture was the base of the economy, and land grants in forest and frontier areas brought new land under the plough. The Guptas issued more gold coins than any earlier Indian dynasty and called them dinaras, a name taken from the Roman denarius. After Chandragupta II's western conquest, silver coins were struck for the former Kshatrapa lands, but copper coins were comparatively few, which suggests that much small everyday trade went on without coins. Clay seals of guilds of bankers, traders and artisans found at Vaishali (Basarh) show that guilds were still active. Trade with the Roman world, so important in the previous age, fell away after the third century, while sea trade with Southeast Asia and China grew through ports such as Tamralipti in Bengal. Later Gupta gold coins contain less pure gold than the early ones, and many old towns of north India shrank in the following centuries.

ഗുപ്തയുഗത്തിൽ സമൂഹം കൂടുതൽ കർക്കശമായി. നാരദ, ബൃഹസ്പതി, കാത്യായന സ്മൃതികൾ നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ കടമകൾ ആവർത്തിച്ചു; ഭൂദാനങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു. വനവാസികളും വിദേശികളും പുതിയ ജാതികളായി ജാതിവ്യവസ്ഥയിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടു — മിക്കവാറും താഴ്ന്ന സ്ഥാനത്ത്. ചണ്ഡാലരെ തൊട്ടുകൂടാത്തവരായി കണ്ടു. രേഖകൾ കൂടിയപ്പോൾ എഴുത്തുകാരായ കായസ്ഥർ പ്രധാനികളായി — ഓഫീസിൽ ഫയലുകൾ കൂടിയാൽ ക്ലർക്കുമാരുടെ വില കൂടുന്നതുപോലെ. ഉയർന്ന വർണ്ണങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ നില താഴ്ന്നു: ചെറുപ്രായത്തിൽ വിവാഹം, വിധവകൾക്ക് കഠിനജീവിതം. എരൺ ലിഖിതം (എ.ഡി. 510) — സേനാനി ഗോപരാജന്റെ ഭാര്യ ചിതയിൽ — സതിയുടെ ആദ്യത്തെ തീയതിയുള്ള സ്മാരകം. എങ്കിലും പ്രഭാവതീഗുപ്ത രാജ്യം ഭരിച്ചു. (→ English: sati · kayastha · Eran inscription · हिन्दी: सती · कायस्थ · एरण अभिलेख)

In exam EnglishSociety grew more rigid in the Gupta age. Law books of the period, among them the Smritis of Narada, Brihaspati and Katyayana, restate the duties of the four varnas, and land grants strengthened the privileged position of the Brahmanas. Many forest peoples and foreign groups were drawn into the caste order as new jatis, usually at a low rank. The chandalas were treated as untouchable, as Fa-Hien's account shows. A new group, the kayasthas, scribes and record-keepers, grew in importance as land grants and written records multiplied. Women of the upper varnas lost ground: girls were married young and widows were expected to live austerely. The Eran inscription of 510 CE, which records that the wife of a commander named Goparaja followed him onto the funeral pyre, is the earliest dated memorial of sati. Yet a royal woman such as Prabhavatigupta could still govern a kingdom.

ഗുപ്തരാജാക്കന്മാർ വിഷ്ണുഭക്തർ — 'പരമഭാഗവത' സ്ഥാനപ്പേര്; മുദ്രകളിൽ ഗരുഡൻ. വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ — വരാഹം, നരസിംഹം, കൃഷ്ണൻ — ആരാധന വ്യാപിച്ചു; ഉദയഗിരിയിൽ ഭൂമീദേവിയെ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുന്ന വലിയ വരാഹശില്പം. പുരാണങ്ങൾ ഏകദേശം ഇന്നത്തെ രൂപം നേടി — ദേവകഥകൾ, തീർത്ഥയാത്ര, വിഗ്രഹാരാധന സാധാരണക്കാരിലേക്ക്. മുത്തശ്ശി രാത്രി പറയുന്ന കഥകൾ പോലെ പുരാണങ്ങൾ ഓരോ വീട്ടിലും എത്തി; ഭക്തി വളർന്നു. ശിവാരാധനയും ശക്തം. ബുദ്ധമതം — നാളന്ദ, സാരനാഥ്. വലഭി ജൈനസഭ (5-ാം നൂറ്റാണ്ട്) ശ്വേതാംബര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുത്തിലാക്കി. (→ English: Puranas · parama-bhagavata · Valabhi council · हिन्दी: पुराण · परमभागवत · वलभी संगीति)

In exam EnglishThe Gupta kings were devotees of Vishnu who called themselves parama-bhagavata, supreme worshippers of the Lord, and their seals carried Garuda, the eagle on which Vishnu rides. Worship of Vishnu through his avatars, especially Varaha, Narasimha and Krishna, spread widely; the great Varaha panel at Udayagiri shows the boar-headed god lifting the earth goddess out of the ocean. The Puranas took roughly their present form in this period, carrying stories of the gods, pilgrimage and image worship to ordinary people, and bhakti, personal devotion to a chosen god, began to grow. Shiva was widely worshipped too, and kings often supported several faiths at once. Buddhism remained strong, with Nalanda and Sarnath as great centres. Among the Jains, a council held at Valabhi in Gujarat in the fifth century wrote down the Shvetambara canon.

ഗുപ്തകാലത്താണ് ഒറ്റയ്ക്കു നിൽക്കുന്ന ഹിന്ദുക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയത്. ആദ്യത്തേവ — സാഞ്ചി 17-ാം ക്ഷേത്രം, തിഗവ — പരന്ന മേൽക്കൂര, ചെറിയ ചതുര ശ്രീകോവിൽ, മുന്നിൽ തൂൺമണ്ഡപം. നാട്ടിൽ ആദ്യം ചെറിയ അമ്പലം, പിന്നെ ഗോപുരം ഉയർത്തുന്നതുപോലെ — പിന്നീട് ശ്രീകോവിലിനു മുകളിൽ ശിഖരം: ദേവ്ഗഢിലെ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള ദശാവതാര ക്ഷേത്രം, ഭിതർഗാവിലെ ഇഷ്ടികക്ഷേത്രം — വടക്കൻ നാഗര ശൈലിയിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചുവടുകൾ. ശില്പം ശാന്തം, സുന്ദരം: സാരനാഥിലെ ധർമ്മചക്ര ബുദ്ധൻ, സുൽത്താൻഗഞ്ചിലെ ചെമ്പ് ബുദ്ധൻ. മെഹ്റൗളി ഇരുമ്പുതൂൺ (7 മീറ്ററിലേറെ) പതിനാറു നൂറ്റാണ്ടായി പുറത്തുനിന്നിട്ടും തുരുമ്പ് വളരെ കുറവ്. (→ English: garbhagriha · Nagara style · Dashavatara temple · हिन्दी: गर्भगृह · नागर शैली · दशावतार मंदिर)

In exam EnglishThe Gupta age saw the beginning of the free-standing Hindu temple. The earliest surviving examples, such as temple 17 at Sanchi and the temple at Tigawa, are small square shrines with flat roofs and a pillared porch in front of the sanctum (garbhagriha). A little later, builders began to raise a tower over the sanctum: the stone Dashavatara temple at Deogarh and the brick temple at Bhitargaon near Kanpur are early steps towards the northern Nagara style. Gupta sculpture is admired for calm, graceful figures; the seated Buddha from Sarnath, shown turning the wheel of the law, and the tall copper Buddha from Sultanganj in Bihar are famous examples. Metal-working reached a high level, and the Mehrauli iron pillar, over seven metres tall, has stood in the open for about sixteen centuries with remarkably little rust.

ഈ കാലത്തെ ചിത്രങ്ങൾ മിക്കവാറും ഗുഹാഭിത്തികളിലാണ് ശേഷിക്കുന്നത്. അജന്തയിൽ 5-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വാകാടകരുടെ കാലത്തു നിർമ്മിച്ച ഗുഹകളിൽ ബുദ്ധന്റെ ജീവിതവും ജാതകകഥകളും ചുമർചിത്രങ്ങളായി — ഒരുക്കിയ കുമ്മായപ്പൂച്ചിൽ ധാതുവർണ്ണങ്ങൾ കൊണ്ട്. 1-ാം ഗുഹയിലെ പദ്മപാണി ബോധിസത്ത്വൻ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം. മധ്യപ്രദേശിലെ ബാഗ് ഗുഹകളിൽ ഏതാണ്ട് അതേ ശൈലി. കൊട്ടാരങ്ങൾ, തെരുവുകൾ, മൃഗങ്ങൾ, സാധാരണക്കാർ — ജീവനുള്ളതുപോലെ. ചെറുക്കന്റെ വീട്ടിലെ പാചകവും പെണ്ണിന്റെ വീട്ടിലെ രുചിയും ഒന്നായതുപോലെ — അജന്ത വാകാടകരുടേത്, ശൈലി ഗുപ്തരുടേത്. (→ English: Ajanta · Bagh caves · Padmapani · हिन्दी: अजंता · बाघ गुफाएँ · पद्मपाणि)

In exam EnglishPainting of the period survives mainly on cave walls. At Ajanta, the later caves made under the Vakatakas in the fifth century carry murals of the Buddha's life and of the Jataka stories, painted on a prepared plaster surface with mineral colours; the Bodhisattva Padmapani in cave 1 is the best-known figure. The caves at Bagh in Madhya Pradesh hold paintings in a closely related style. These works show palaces, streets, animals and ordinary people with great skill and feeling. Strictly speaking, Ajanta's later paintings are Vakataka works, made by that dynasty's kings and nobles, even though they share the style of Gupta art.

സംസ്കൃതം രാജസദസ്സിന്റെയും ലിഖിതങ്ങളുടെയും ഭാഷയായി — ശാതവാഹനകാലത്തെ പ്രാകൃതത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത്. മഹാകവി കാളിദാസൻ: നാടകങ്ങൾ അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളം, മാളവികാഗ്നിമിത്രം, വിക്രമോർവശീയം; കാവ്യങ്ങൾ മേഘദൂതം, രഘുവംശം, കുമാരസംഭവം, ഋതുസംഹാരം. പാരമ്പര്യം അദ്ദേഹത്തെ വിക്രമാദിത്യന്റെ സദസ്സിൽ വയ്ക്കുന്നു. വിശാഖദത്തൻ — മുദ്രാരാക്ഷസം (ചാണക്യൻ-ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യൻ), ദേവീചന്ദ്രഗുപ്തം. ശൂദ്രകൻ — മൃച്ഛകടികം. അമരസിംഹൻ — അമരകോശം (നിഘണ്ടു). വിഷ്ണുശർമ്മ — പഞ്ചതന്ത്രം. നാടകങ്ങളിൽ രാജാക്കന്മാർ സംസ്കൃതം, സ്ത്രീകളും സാധാരണക്കാരും പ്രാകൃതം — സിനിമയിൽ പ്രമാണി അച്ചടിഭാഷയും പണിക്കാരൻ നാട്ടുഭാഷയും പറയുന്നതുപോലെ. (→ English: Kalidasa · Mudrarakshasa · Amarakosha · हिन्दी: कालिदास · मुद्राराक्षस · अमरकोश)

In exam EnglishSanskrit became the language of the court and of royal inscriptions, taking the place that Prakrit had held under the Satavahanas and others. The greatest writer of the age was Kalidasa, whose plays Abhijnanashakuntalam, Malavikagnimitram and Vikramorvashiyam and poems Meghaduta, Raghuvamsha, Kumarasambhava and Ritusamhara are classics; tradition places him at the court of a king Vikramaditya, often taken to be Chandragupta II. Vishakhadatta wrote the political drama Mudrarakshasa, about Chanakya's plans for Chandragupta Maurya, as well as the Devichandraguptam. The Mrichchhakatika (the little clay cart), a play about a poor Brahmana merchant and a courtesan, is attributed to Shudraka and is usually placed in or near this period. Amarasimha compiled the Amarakosha, a Sanskrit thesaurus, and the Panchatantra animal fables are linked with the name of Vishnu Sharma. In the plays of the time, kings and Brahmanas speak Sanskrit while most women and common people speak Prakrit, a small mirror of the social order.

ശാസ്ത്രത്തിൽ വലിയ മുന്നേറ്റം. ആര്യഭടൻ എ.ഡി. 499-ൽ, 23-ാം വയസ്സിൽ, കുസുമപുരത്തുവെച്ച് 'ആര്യഭടീയം' എഴുതി. ഭൂമി സ്വന്തം അച്ചുതണ്ടിൽ കറങ്ങുന്നു എന്നു പറഞ്ഞു; ഗ്രഹണം രാഹുവല്ല, ഭൂമിയുടെയും ചന്ദ്രന്റെയും നിഴലാണ് എന്നു വിശദീകരിച്ചു — വിളക്കിനു മുന്നിൽ കൈ വച്ചാൽ ചുമരിൽ നിഴൽ വീഴുന്നതുപോലെ; പൈയുടെ വില ഏകദേശം 3.1416. വരാഹമിഹിരൻ (6-ാം നൂറ്റാണ്ട്) — പഞ്ചസിദ്ധാന്തിക (അഞ്ചു ജ്യോതിശാസ്ത്ര രീതികൾ), ബൃഹത്സംഹിത (വിജ്ഞാനകോശം). പൂജ്യത്തോടുകൂടിയ ദശാംശ സ്ഥാനവില രീതി ഇവിടെ വളർന്ന് അറബികളിലേക്കും പിന്നെ യൂറോപ്പിലേക്കും പോയി. ബ്രഹ്മഗുപ്തൻ (628) പൂജ്യത്തിന്റെയും ന്യൂന സംഖ്യകളുടെയും നിയമങ്ങൾ. 1975-ലെ ആദ്യ ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ പേര് ആര്യഭട. (→ English: Aryabhata · Aryabhatiya · place value · हिन्दी: आर्यभट · आर्यभटीय · स्थानीय मान)

In exam EnglishScience made striking progress. Aryabhata wrote the Aryabhatiya in 499 CE, recording that he was then 23 years old and working at Kusumapura (Pataliputra). He taught that the earth turns on its axis, explained eclipses by the shadows of the earth and the moon rather than by the demon Rahu, and gave the value of pi as about 3.1416. Varahamihira, in the sixth century, summed up five earlier astronomical systems, including two linked with Greek and Roman learning, in the Panchasiddhantika, and wrote the Brihat Samhita, an encyclopaedia that covers astronomy, weather, plants, gems and building. The decimal place-value system, with nine digits and a sign for zero, developed in India in these centuries and later passed to the Arab world and then to Europe. Brahmagupta's Brahmasphutasiddhanta of 628 CE, a little after the Gupta age, sets out rules for working with zero and negative numbers. India's first satellite, launched in 1975, was named Aryabhata in honour of the astronomer.
Major works of the Gupta age and just after
AuthorWorkWhat it is
KalidasaAbhijnanashakuntalam; Meghaduta; RaghuvamshaPlay on Dushyanta and Shakuntala; lyric poem with a cloud as messenger; epic poem on Rama's line
VishakhadattaMudrarakshasa; DevichandraguptamPolitical play on Chanakya and Chandragupta Maurya; play on Ramagupta and Chandragupta II
Shudraka (attributed)MrichchhakatikaSocial play: a poor Brahmana merchant and a courtesan
AmarasimhaAmarakoshaSanskrit thesaurus
Vishnu Sharma (traditional)PanchatantraAnimal fables teaching practical wisdom
AryabhataAryabhatiya (499 CE)Astronomy and mathematics: rotation of the earth, eclipses, pi
VarahamihiraPanchasiddhantika; Brihat SamhitaFive astronomical systems; encyclopaedia
BrahmaguptaBrahmasphutasiddhanta (628 CE)Astronomy; rules for zero and negative numbers

ഗുപ്തയുഗം യഥാർത്ഥത്തിൽ സുവർണ്ണയുഗമോ? ഉയർന്ന വർഗ്ഗങ്ങളുടെ സംസ്കാരം നോക്കിയാൽ അതെ: സംസ്കൃത സാഹിത്യം, ആദ്യ കൽക്ഷേത്രങ്ങൾ, ശില്പം, അജന്ത ചിത്രങ്ങൾ, ആര്യഭടൻ, നാളന്ദ. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ദേശീയവാദി ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ പേര് പ്രചരിപ്പിച്ചു — നമുക്കും ഒരു ക്ലാസിക്കൽ യുഗമുണ്ടെന്നു കാണിക്കാൻ. പിൽക്കാല ചരിത്രകാരന്മാർ മറുവശം കാണിച്ചു: ഭൂദാനങ്ങൾ കാരണം കർഷകർക്കു മേൽ നികുതിയും നിർബന്ധിതപ്പണിയും; ജാതി കടുക്കൽ, തൊട്ടുകൂടായ്മ; സ്ത്രീകളുടെ നില താഴ്ന്നത്, ആദ്യ സതി സ്മാരകം; വ്യാപാരവും പഴയ നഗരങ്ങളും ക്ഷയിച്ചത്. വലിയ തറവാട്ടിലെ ഉത്സവ പ്രൗഢിയും അതേ വീട്ടിലെ പണിക്കാരന്റെ കഷ്ടപ്പാടും — രണ്ടും സത്യം. (→ English: golden age · Gupta age · हिन्दी: स्वर्ण युग · गुप्त युग)

In exam EnglishWas the Gupta age a golden age? For the culture of the upper classes the claim is strong: classical Sanskrit literature, the first stone temples, Gupta sculpture, Ajanta painting, Aryabhata's astronomy and Nalanda all belong to it. Nationalist historians of the early twentieth century made the label popular, partly to show that India had had a classical age of its own. Later historians stress the other side: land grants that loosened the state's direct hold and burdened peasants with dues and forced labour, a hardening caste order with untouchability, a decline in women's position marked by early marriage and the first dated sati memorial, and the fading of long-distance trade and older towns. A balanced view sees a highly creative age in art and learning, resting on a society that was becoming more unequal. Part 3 turns to Harsha and the north after the empire.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Consider the following statements about Gupta administration:
1. A bhukti was a province governed by an uparika.
2. On the district board at Kotivarsha, the prathama-kulika was the chief scribe.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Answer (a). Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: the prathama-kulika was the chief artisan; the chief scribe was the prathama-kayastha. So (b) and (c) accept the false statement, and (d) rejects the true one.

Q2. The earliest dated memorial of the practice of sati is found in which inscription?

  1. Eran inscription of 510 CE
  2. Junagadh inscription of Skandagupta
  3. Bhitari pillar inscription
  4. Allahabad pillar prashasti
Show answer

Answer: A. Eran inscription of 510 CE

Answer (a). The Eran inscription of 510 CE records that the wife of the commander Goparaja followed him onto the pyre. The Junagadh inscription of Skandagupta concerns the repair of the Sudarshana lake; the Bhitari pillar records Skandagupta's war with the Hunas; the Allahabad prashasti praises Samudragupta's conquests.

Q3. Match List I (work) with List II (author):
List I
A. Mudrarakshasa
B. Mrichchhakatika
C. Amarakosha
D. Panchasiddhantika
List II
1. Amarasimha
2. Varahamihira
3. Vishakhadatta
4. Shudraka
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-3, B-4, C-1, D-2
  2. A-4, B-3, C-1, D-2
  3. A-3, B-4, C-2, D-1
  4. A-1, B-4, C-3, D-2
Show answer

Answer: A. A-3, B-4, C-1, D-2

Answer (a). Mudrarakshasa is by Vishakhadatta, the Mrichchhakatika is attributed to Shudraka, the Amarakosha is Amarasimha's and the Panchasiddhantika is Varahamihira's. Option (b) swaps the two playwrights; (c) swaps Amarasimha and Varahamihira; (d) gives Mudrarakshasa to Amarasimha and the Amarakosha to Vishakhadatta.

Q4. Consider the following statements about Aryabhata:
1. He wrote the Aryabhatiya in 499 CE.
2. He held that the earth rotates on its axis.
3. He wrote the Brihat Samhita.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Answer (a). Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: the Brihat Samhita is by Varahamihira. So (b), (c) and (d) all include the false statement 3.

Q5. Which one of the following Gupta-period temples is built of brick?

  1. Dashavatara temple, Deogarh
  2. Temple 17, Sanchi
  3. Temple at Bhitargaon
  4. Temple at Tigawa
Show answer

Answer: C. Temple at Bhitargaon

Answer (c). The Bhitargaon temple near Kanpur is a brick temple with an early tower. The Deogarh temple is of stone; Sanchi temple 17 and the Tigawa temple are flat-roofed stone shrines.

Q6. Consider the following statements:
1. Agrahara grants to Brahmanas were usually free of tax.
2. In Gupta records, vishti means the king's share of the crop.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Answer (a). Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: vishti was unpaid forced labour; the king's share of the crop was the bhaga. So (b) and (c) accept the false statement, and (d) rejects the true one.

Q7. Consider the following pairs:
1. Parama-bhagavata : title of the Gupta kings as devotees of Vishnu
2. Valabhi council : writing down of the Shvetambara Jain canon
3. Garuda : emblem of Shiva on Gupta seals
How many of the pairs given above are correctly matched?

  1. Only one
  2. Only two
  3. All three
  4. None
Show answer

Answer: B. Only two

Answer (b). Pairs 1 and 2 are correct. Pair 3 is wrong: Garuda is the mount of Vishnu, which is why it appears on the seals of the Vishnu-worshipping Guptas. So (a) misses a correct pair, (c) accepts the wrong one and (d) rejects both correct ones.

Q8. Consider the following statements:
1. Most of the later caves and paintings at Ajanta were made under the Vakatakas.
2. The Bagh caves, with paintings in a similar style, are in Maharashtra.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Answer (a). Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: the Bagh caves are in Madhya Pradesh; Ajanta is the one in Maharashtra. So (b) and (c) accept the false statement, and (d) rejects the true one.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources