Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

After the Guptas: Harsha and the north

മലയാളത്തിൽ വിശദീകരണം

The Guptas and after · Part 3 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

The successor states of the north; the Pushyabhutis of Thanesar and Harsha's rise; his wars, Pulakeshin II and the Narmada; feudatories, land grants and the Banskhera and Madhuban plates; Hiuen Tsang and the Kannauj and Prayag assemblies; Harsha's plays, Banabhatta and Nalanda; Yashovarman and Lalitaditya; the tripartite struggle for Kannauj, the Palas and the Pratiharas; the Arab conquest of Sindh.

Each idea is explained first in Malayalam (മലയാളം), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Malayalam and revise it in English.

ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം ചിതറിയ ശേഷമുള്ള ഏകദേശം മുന്നൂറു വർഷത്തെ ഉത്തരേന്ത്യയാണ് ഈ ഭാഗം. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഏകദേശം നാൽപതു വർഷം പുഷ്യഭൂതി വംശം എന്ന കുടുംബത്തിലെ രാജാവായ ഹർഷൻ ഗംഗാതടം വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് നന്നായി അറിയാം — കവി എഴുതിയ ഹർഷചരിതം, ചൈനീസ് ഭിക്ഷു ഹ്യുയാൻ സാങ് എഴുതിയ യാത്രാക്കുറിപ്പുകൾ. കാരണവർ മരിച്ചാൽ തറവാട്ടിലെ കസേരയ്ക്കായി മൂന്നു ശാഖകൾ വഴക്കിടുന്നതുപോലെ — ഹർഷനു ശേഷം കനൗജിനായി കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, ഡെക്കാൻ രാജാക്കന്മാരുടെ ത്രികക്ഷി പോരാട്ടം. പടിഞ്ഞാറ് സിന്ധ് അറബികൾ പിടിച്ചു. (→ English: Pushyabhuti dynasty · Harshacharita · Hiuen Tsang · tripartite struggle · हिन्दी: पुष्यभूति वंश · हर्षचरित · ह्वेनसांग · त्रिपक्षीय संघर्ष)

In exam EnglishPart 2 closed with the Gupta empire breaking apart in the sixth century. This part follows north India through roughly the next three hundred years. For about four decades in the first half of the seventh century, Harsha of the Pushyabhuti dynasty family brought much of the Ganga valley back under one ruler, and his reign is unusually well documented because a court poet wrote his life in the Harshacharita and a Chinese monk, Hiuen Tsang, wrote down what he saw. After Harsha, the city of Kannauj on the Ganga became the prize that the strongest kings of the east, the west and the Deccan fought over, a contest called the tripartite struggle, while in the far west an Arab army took Sindh.

ഗുപ്തശക്തി കുറഞ്ഞപ്പോൾ അവരുടെ പഴയ ഗവർണർമാരും സഖ്യകക്ഷികളും സ്വന്തം രാജ്യങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. സേനാനി ഭടാർക്കൻ സ്ഥാപിച്ച മൈത്രകർ സൗരാഷ്ട്രയിലെ വലഭിയിൽ നിന്ന് — തുറമുഖ നഗരം, വിദ്യാകേന്ദ്രവും. മൗഖരികൾ കനൗജിൽ; പിൽക്കാല ഗുപ്തർ മഗധയിലും മാൾവയിലും. ബംഗാളിൽ ശശാങ്കൻ ഗൗഡ രാജാവ്, തലസ്ഥാനം കർണസുവർണം. ബോധിവൃക്ഷം മുറിപ്പിച്ചെന്ന് ബുദ്ധമതക്കാർ പറഞ്ഞു — പക്ഷേ അത് ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ വാക്ക്, അതിനാൽ ശ്രദ്ധയോടെ കാണുന്നു. അയൽക്കാരനെക്കുറിച്ച് അയാളുടെ എതിരാളി പറയുന്ന കഥ പോലെ. (→ English: Maitrakas · Maukharis · Shashanka · हिन्दी: मैत्रक · मौखरि · शशांक)

In exam EnglishAs Gupta power faded, its former governors and allies set up kingdoms of their own. The Maitrakas, founded by a general named Bhatarka, ruled from Valabhi in Saurashtra, a port town that was also a centre of learning. The Maukharis held Kannauj and the country around it, while a line known as the Later Guptas, whose link with the imperial family is unclear, ruled in Magadha and Malwa. In Bengal, Shashanka made himself king of Gauda, with his capital at Karnasuvarna. Buddhist writers, Hiuen Tsang among them, remembered Shashanka as a persecutor who had the Bodhi tree at Bodh Gaya cut down; since the charge comes from his enemies' side, historians treat it with caution.

പുഷ്യഭൂതി വംശം എന്ന കുടുംബത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ഥാനേസർ (ഇന്നത്തെ ഹരിയാന). പ്രഭാകരവർധനൻ ആദ്യ 'മഹാരാജാധിരാജൻ', ഹൂണരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; മകൾ രാജ്യശ്രീയെ കനൗജിലെ മൗഖരി രാജാവ് ഗ്രഹവർമന് വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുത്തു. അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ മാൾവയിലെ ദേവഗുപ്തൻ ഗ്രഹവർമനെ കൊന്ന് രാജ്യശ്രീയെ തടവിലാക്കി. ജ്യേഷ്ഠൻ രാജ്യവർധനൻ ദേവഗുപ്തനെ തോൽപിച്ചു, പക്ഷേ ശശാങ്കൻ അദ്ദേഹത്തെ കൊന്നു. അനുജൻ ഹർഷവർധനൻ 606-ൽ രാജാവായി — ഹർഷവർഷം അവിടെ നിന്ന്. കാട്ടിൽ തീയിൽ ചാടാനൊരുങ്ങിയ പെങ്ങളെ രക്ഷിച്ചെന്ന് ബാണൻ. ഭർത്തൃവീട്ടിൽ അവകാശിയില്ലെങ്കിൽ ആങ്ങള ആ വീടിന്റെ ചുമതല ഏൽക്കുന്നതുപോലെ — കനൗജ് തലസ്ഥാനമായി. (→ English: Pushyabhuti dynasty · Harsha era · Kannauj · हिन्दी: पुष्यभूति वंश · हर्ष संवत · कन्नौज)

In exam EnglishThe Pushyabhuti dynasty kings ruled from Thanesar (Sthanvishvara) in present-day Haryana. Prabhakaravardhana, the first of the family to take the title maharajadhiraja, fought the Hunas and gave his daughter Rajyashri in marriage to the Maukhari king Grahavarman of Kannauj. Soon after Prabhakaravardhana died, Devagupta of Malwa killed Grahavarman and threw Rajyashri into prison. Her elder brother Rajyavardhana marched out and defeated Devagupta, but was then killed by Shashanka, Devagupta's ally. The younger brother, Harshavardhana, came to the throne in 606 CE, the year from which the Harsha era is counted. According to Banabhatta, Harsha found his sister in the Vindhya forest just as she was about to throw herself into a fire. With no Maukhari heir left at Kannauj, Harsha took charge of that kingdom too and made Kannauj, rather than Thanesar, his capital.

ഹർഷന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ഏറിയ പങ്കും യുദ്ധങ്ങൾ. ശശാങ്കനെ ഇരുവശത്തുനിന്നും ഞെരുക്കാൻ കാമരൂപ (അസം) രാജാവ് ഭാസ്കരവർമനുമായി സഖ്യം. തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയപ്പോൾ ചാലൂക്യ രാജാവ് പുലകേശി രണ്ടാമൻ നർമദയിൽ തടഞ്ഞു. രവികീർത്തി എഴുതിയ ഐഹോൾ ലിഖിതം — ആനകൾ വീണപ്പോൾ ഹർഷന്റെ 'ഹർഷം' (സന്തോഷം) ഉരുകിപ്പോയി എന്ന് പേരിൽ തന്നെ ശ്ലേഷം. നർമദ തന്നെ തെക്കേ അതിര്. ചൈനയിലെ താങ് ചക്രവർത്തിയുമായി ദൂതന്മാരുടെ കൈമാറ്റം. (→ English: Pulakeshin II · Aihole inscription · हिन्दी: पुलकेशिन द्वितीय · ऐहोल अभिलेख)

In exam EnglishHarsha spent much of his reign at war. To squeeze Shashanka from two sides he made an alliance with Bhaskaravarman, king of Kamarupa in Assam, though Gauda seems to have come fully under his control only after Shashanka's death. His attempt to expand south failed. The Chalukya king Pulakeshin II stopped him on the Narmada, and the Aihole inscription that the poet Ravikirti composed for Pulakeshin boasts that Harsha's joy (harsha) melted away when his war elephants fell. The Narmada remained the southern edge of his power. Harsha also exchanged envoys with the Tang emperor Taizong of China, a sign that distant courts now took Kannauj seriously as a capital.

ഹർഷന്റെ ഭരണം ഗുപ്തരുടേതു പോലെ, പക്ഷേ സാമന്തർ കൂടുതൽ. പല രാജാക്കന്മാരും സാമന്തരും മഹാസാമന്തരുമായി സ്വന്തം ഭൂമി നിലനിർത്തി കപ്പവും പടയും അയച്ചു. ഹ്യുയാൻ സാങ് പറയുന്നു: നികുതി കുറവ് — വിളവിന്റെ ആറിലൊന്ന്; ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ശമ്പളത്തിനു പകരം ഭൂമി; രാജഭൂമിയുടെ വരുമാനം നാലായി — ഭരണം-പൂജ, ഉന്നതോദ്യോഗസ്ഥർ, പണ്ഡിതർ, മതദാനങ്ങൾ. വീട്ടുവരുമാനം നാലു ഡബ്ബകളിൽ വേർതിരിച്ചു വയ്ക്കുന്നതുപോലെ. ബാൻസ്ഖേഡ (628), മധുബൻ (631) ചെമ്പുതകിടുകൾ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഗ്രാമദാനം — ബാൻസ്ഖേഡയിൽ രാജാവിന്റെ ഒപ്പ്. വഴികളിൽ കവർച്ചക്കാർ, ശിക്ഷകൾ ഫാഹിയാൻ കാലത്തേക്കാൾ കടുത്തത്. (→ English: samanta (feudatory) · Banskhera copper plate · हिन्दी: सामंत · बाँसखेड़ा ताम्रपत्र)

In exam EnglishHarsha governed much as the Guptas had, but feudatories were even more prominent. Many rulers inside his empire kept their own lands as samanta (feudatory)s and mahasamantas, sending him tribute and soldiers. Hiuen Tsang reports that taxes were light, the main one being a sixth of the crop, that officials were rewarded with grants of land rather than cash, and that the income of the crown lands was split four ways: for government business and worship, for paying high officers, for rewarding learned men and for gifts to religious bodies. Two copper plates of Harsha survive, from Banskhera (628 CE) and Madhuban (631 CE) in present-day Uttar Pradesh. Both record grants of villages to Brahmanas, and the Banskhera plate carries what is taken to be the king's own signature. The same pilgrim notes that the roads were not fully safe, since he was robbed more than once, and that punishments were harsher than the ones Fa-Hien had described two centuries earlier.

ഹ്യുയാൻ സാങ് ചൈനീസ് ബുദ്ധഭിക്ഷു — 629-ൽ പുറപ്പെട്ട് മധ്യേഷ്യ വഴി കരമാർഗം വന്നു, പത്തുവർഷത്തിലേറെ ഇന്ത്യയിൽ കഴിഞ്ഞ് 645-ൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളുമായി മടങ്ങി. ഫാഹിയാനെപ്പോലെ ബുദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങൾക്കും പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾക്കുമായി വന്നു; തെക്ക് കാഞ്ചി വരെ പോയി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗ്രന്ഥം 'സി-യു-കി' — ഓരോ രാജ്യത്തിന്റെയും വലുപ്പം, കാലാവസ്ഥ, ജനങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, വിഹാരങ്ങൾ. ശിഷ്യൻ ഹ്വുയി ലി എഴുതിയ ജീവചരിത്രം ഹർഷനെക്കുറിച്ചു പറയുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ ശാന്തി നാടിനെ വിവരിച്ചാൽ അമ്പലങ്ങളെക്കുറിച്ചാവും കൂടുതൽ — ബുദ്ധമതത്തോടുള്ള രാജാവിന്റെ നിലപാടു നോക്കിയാണ് പുകഴ്ത്തലും ഇകഴ്ത്തലും. (→ English: Hiuen Tsang · Si-yu-ki · हिन्दी: ह्वेनसांग · सि-यू-की)

In exam EnglishHiuen Tsang (also written Xuanzang) was a Chinese Buddhist monk who left China in 629 CE, crossed Central Asia by land and spent more than ten years in India before returning home in 645 CE with a large load of manuscripts and relics. Like Fa-Hien before him, he came to collect Buddhist texts and visit the holy places, and his travels took him as far south as Kanchi. His account of the journey, the Si-yu-ki (Records of the Western Regions), describes one kingdom after another: its size, climate, people, customs and monasteries. A biography written by his pupil Hwui Li adds details of his time with Harsha. A devout monk naturally paid most attention to Buddhist matters, and he sometimes judged kings by how they treated Buddhism, so his praise and blame need to be read with that in mind.

യാത്രയുടെ അവസാനം ഹർഷൻ ഹ്യുയാൻ സാങ് എന്ന ഭിക്ഷുവിനെ കണ്ട് ആദരിച്ചു. 643-ൽ കനൗജിൽ വലിയ സഭ — രാജാക്കന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, ജൈനർ, മറ്റു ബുദ്ധശാഖകൾ എന്നിവർക്കു മുന്നിൽ ഭിക്ഷു മഹായാനം വിശദീകരിച്ചു. പിന്നെ പ്രയാഗ് — അഞ്ചു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ രാജാവ് ഖജനാവ് മുഴുവൻ ഭിക്ഷുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണർക്കും പാവങ്ങൾക്കും നൽകി; ആറാമത്തേത് യാത്രികൻ കണ്ടു. ഉത്സവത്തിന് വീട് ഒഴിച്ച് എല്ലാവർക്കും കൊടുക്കുന്നതുപോലെ. ഹർഷന്റെ കുടുംബം ശിവ-സൂര്യ ആരാധകർ; അവസാനം മഹായാനത്തിലേക്കു ചാഞ്ഞിട്ടും മറ്റു ദേവന്മാരെയും ആരാധിച്ചു. (→ English: Mahayana · Prayag assembly · हिन्दी: महायान · प्रयाग सभा)

In exam EnglishHarsha met Hiuen Tsang near the end of the pilgrim's stay and became his patron. In 643 CE he called a great assembly at Kannauj, at which the monk explained the Mahayana teaching before kings, Brahmanas, Jains and Buddhists of rival schools. Harsha then took his guest to Prayag, where, once every five years, the king gave away the wealth piled up in his treasury to monks, Brahmanas, the poor and the helpless. Hiuen Tsang watched the sixth such gathering. Harsha's family worshipped Shiva and the Sun, and he went on honouring them alongside the Buddha, though in his later years he leaned towards Mahayana Buddhism.

ഹർഷൻ സ്വയം എഴുത്തുകാരൻ. മൂന്നു സംസ്കൃത നാടകങ്ങൾ — രത്നാവലി, പ്രിയദർശിക (രാജപ്രണയ ഹാസ്യം), നാഗാനന്ദം (നാഗങ്ങൾക്കായി ജീവൻ നൽകിയ വിദ്യാധര രാജകുമാരൻ — ബുദ്ധ കരുണ). ആസ്ഥാനകവി ബാണഭട്ടൻ ഹർഷചരിതം (രാജാവിന്റെ ജീവിതം, അലങ്കൃത ഗദ്യം), കാദംബരി എഴുതി. കുമാരഗുപ്തൻ സ്ഥാപിച്ച നളന്ദ മഹാവിഹാരത്തിന് ഹർഷൻ വലിയ ദാനം. ഹ്യുയാൻ സാങ് അവിടെ ശീലഭദ്രന്റെ കീഴിൽ പഠിച്ചു — ആയിരക്കണക്കിനു ഭിക്ഷുക്കൾ, വാദങ്ങൾ, വലിയ ഗ്രന്ഥശാല; ചെലവ് മുഴുവൻ ദാനം കിട്ടിയ ഗ്രാമങ്ങളുടെ വരുമാനത്തിൽ. അമ്പലത്തിന് നിലം എഴുതിക്കൊടുത്താൽ ആ വിളവിൽ നടക്കുന്നതുപോലെ. ഇത്സിങ് 670-കളിൽ കടൽവഴി വന്നു. (→ English: Harshacharita · Nalanda mahavihara · हिन्दी: हर्षचरित · नालंदा महाविहार)

In exam EnglishHarsha was an author in his own right. Three Sanskrit plays are credited to him: Ratnavali and Priyadarshika, light court comedies about royal love affairs, and Nagananda, in which a Vidyadhara prince gives up his life to save the serpents, a story shaped by Buddhist ideals of compassion. His court poet Banabhatta wrote the Harshacharita, an ornate prose life of the king that is the main Indian source for his early years, and the prose romance Kadambari. Harsha also gave generously to the Nalanda mahavihara in Bihar, the monastery and centre of learning that Kumaragupta I had founded. Hiuen Tsang studied there for years under its head, Shilabhadra, and describes thousands of monks, constant debate and a great library, all supported by the revenue of villages granted to the institution. I-tsing, another Chinese monk, came by sea in the 670s and also studied there.

647-ൽ അവകാശിയില്ലാതെ ഹർഷൻ മരിച്ചു, സാമ്രാജ്യം ഉടനെ ചിതറി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കനൗജിൽ യശോവർമൻ — സദസ്സിൽ ഭവഭൂതി, വാക്പതി (പ്രാകൃത കാവ്യം 'ഗൗഡവഹോ'). അദ്ദേഹത്തെ കശ്മീരിലെ കാർക്കോട രാജാവ് ലളിതാദിത്യൻ തോൽപിച്ചു — മാർത്താണ്ഡ സൂര്യക്ഷേത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. പിന്നെ ഏകദേശം ഇരുനൂറു വർഷം കനൗജിനായി പാല വംശം (ബംഗാൾ-ബിഹാർ), ഗുർജര-പ്രതിഹാരന്മാർ (പടിഞ്ഞാറ്), രാഷ്ട്രകൂടന്മാർ (ഡെക്കാൻ) തമ്മിൽ ത്രികക്ഷി പോരാട്ടം. ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഗംഗാതടം, വ്യാപാരപാതകൾ, ഹർഷന്റെ തലസ്ഥാനം എന്ന പേര് — നാട്ടിലെല്ലാവരും കൊതിക്കുന്ന വലിയ പാടശേഖരം പോലെ. (→ English: Pala dynasty · Gurjara-Pratiharas · Rashtrakutas · tripartite struggle · हिन्दी: पाल वंश · गुर्जर-प्रतिहार · राष्ट्रकूट · त्रिपक्षीय संघर्ष)

In exam EnglishHarsha died in 647 CE without an heir, and his empire fell apart almost at once. In the early eighth century Yashovarman ruled from Kannauj; his court included the Sanskrit dramatist Bhavabhuti and the poet Vakpati, whose Prakrit poem Gaudavaho celebrates his patron's campaign against the king of Gauda. Yashovarman was in turn defeated by Lalitaditya Muktapida of the Karkota dynasty of Kashmir, a conqueror remembered for the Sun temple at Martand. From the late eighth century three powers fought over Kannauj for close to two hundred years: the Pala dynasty of Bengal and Bihar, the Gurjara-Pratiharas kings of western India and the Rashtrakutas kings of the Deccan. Historians call this the tripartite struggle. Kannauj mattered because whoever held it commanded the middle Ganga valley, with its fertile land and its trade routes, and could claim the prestige of Harsha's old capital.

പാല വംശം എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ തുടങ്ങി. ധർമപാലന്റെ ചെമ്പുതകിട് പറയുന്നു: വലിയ മീൻ ചെറിയ മീനിനെ വിഴുങ്ങുന്ന 'മാത്സ്യന്യായം' പോലുള്ള കുഴപ്പത്തിനു ശേഷം ഗോപാലനെ രാജാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ധർമപാലൻ കനൗജ് സിംഹാസനത്തിൽ സ്വന്തം ആളായ ചക്രായുധനെ ഇരുത്തി; വിക്രമശില മഹാവിഹാരം, സോമപുര (പഹാർപുർ, ബംഗ്ലാദേശ്) വിഹാരം സ്ഥാപിച്ചു, നളന്ദയെ സഹായിച്ചു. ദേവപാലൻ സുവർണദ്വീപിലെ (ഇന്തോനേഷ്യ) ശൈലേന്ദ്ര രാജാവ് ബാലപുത്രദേവന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം നളന്ദയിൽ അദ്ദേഹം പണിത വിഹാരത്തിന് ഗ്രാമങ്ങൾ നൽകി. പാലർ മഹായാന-വജ്രയാന പോഷകർ; അതീശ ദീപങ്കരൻ ടിബറ്റിലേക്ക് ബുദ്ധമതം കൊണ്ടുപോയി. (→ English: Pala dynasty · Vikramashila mahavihara · हिन्दी: पाल वंश · विक्रमशिला महाविहार)

In exam EnglishThe Pala dynasty began around the middle of the eighth century. A copper plate of his son Dharmapala says that after a long spell of disorder, likened to matsyanyaya (the law of the fish, where the big swallow the small), Gopala was chosen as king. Dharmapala turned the kingdom into a major power: he put his own nominee, Chakrayudha, on the throne of Kannauj, founded the Vikramashila mahavihara in Bihar and the great monastery at Somapura (Paharpur, now in Bangladesh), and supported Nalanda. A copper plate of Devapala found at Nalanda records that, at the request of the Shailendra king Balaputradeva of Suvarnadvipa (in present-day Indonesia), he granted villages for the upkeep of a monastery that the Shailendra king had built there. The Palas were Buddhist patrons of Mahayana and Vajrayana teaching, and scholars from their monasteries, among them Atisha Dipankara of Vikramashila, later carried Buddhism to Tibet.

712-ൽ ഇറാഖിലെ ഉമയ്യദ് ഗവർണർ അൽ-ഹജ്ജാജ് അയച്ച അറബ് സൈന്യം, മുഹമ്മദ് ബിൻ ഖാസിമിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സിന്ധ് പിടിച്ച് രാജാവ് ദാഹിറിനെ കൊന്നു. കൂടുതൽ കിഴക്കോട്ടു വരാതെ ഗുർജര-പ്രതിഹാരന്മാരിലെ രാജാവ് നാഗഭടൻ ഒന്നാമൻ പോലുള്ളവർ തടഞ്ഞു — നാട്ടതിർത്തിയിലെ കാവൽക്കാരനെപ്പോലെ. നാഗഭടൻ രണ്ടാമൻ ചക്രായുധനിൽ നിന്ന് കനൗജ് പിടിച്ച് ധർമപാലനെ തോൽപിച്ചു, പക്ഷേ രാഷ്ട്രകൂടന്മാരിലെ രാജാവ് ഗോവിന്ദൻ മൂന്നാമനോടു തോറ്റു. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മിഹിര ഭോജൻ ('ആദിവരാഹൻ'). 851-ൽ അറബ് വ്യാപാരി സുലൈമാൻ: ഗുർജര രാജാവിന് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും നല്ല കുതിരപ്പട, അറബികളുടെ കടുത്ത ശത്രു. (→ English: Gurjara-Pratiharas · Rashtrakutas · Muhammad bin Qasim · हिन्दी: गुर्जर-प्रतिहार · राष्ट्रकूट · मुहम्मद बिन कासिम)

In exam EnglishIn 712 CE an Arab force sent by the Umayyad governor of Iraq, al-Hajjaj, and led by Muhammad bin Qasim conquered Sindh and killed its king, Dahir. Arab attempts to push further east in the eighth century were beaten back by the rulers of western India, of whom Nagabhata I, an early Gurjara-Pratiharas king, became the most celebrated. The Pratiharas went on to become the largest power in the north. Nagabhata II took Kannauj from Chakrayudha and defeated Dharmapala, but was himself beaten by the Rashtrakutas king Govinda III, who raided the north and then withdrew to the Deccan. In the ninth century Mihira Bhoja, who took the title Adivaraha, ruled a wide kingdom from Kannauj. The Arab merchant Sulaiman, writing in 851 CE, described the king of the Juzr (the Gurjaras) as having the finest cavalry in India and as the fiercest enemy of the Arabs.
The three powers of the tripartite struggle for Kannauj
DynastyBaseKey rulersRemember
PalasBengal and BiharGopala, Dharmapala, DevapalaGopala chosen after matsyanyaya; Vikramashila and Somapura founded by Dharmapala; Devapala's Nalanda grant for the Shailendra monastery
Gurjara-PratiharasWestern India (Rajasthan, Malwa), later KannaujNagabhata I, Nagabhata II, Mihira BhojaHeld back the Arabs; Nagabhata II took Kannauj; Mihira Bhoja (Adivaraha) praised by Sulaiman for his cavalry
RashtrakutasThe DeccanDhruva, Govinda IIIRaided the north and withdrew; Govinda III defeated Nagabhata II (more in Part 4)

ആകെ നോക്കിയാൽ ഒരേ രീതി: പക്ഷം മാറാവുന്ന സാമന്തരിൽ ശക്തി ആശ്രയിച്ചതിനാൽ രാജ്യങ്ങൾ വേഗം ഉയർന്ന് വേഗം വീണു; ബ്രാഹ്മണർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും വിഹാരങ്ങൾക്കും ഭൂദാനം കൂടി. ബാണനും ഹ്യുയാൻ സാങ് എന്ന യാത്രികനും എഴുതിയതുകൊണ്ടാണ് ഹർഷന്റെ ഭരണം തിളങ്ങുന്നത് — യഥാർഥത്തിൽ അത് സാമന്തരുടെ വലിയ കൂട്ടായ്മ, അദ്ദേഹത്തോടെ തീർന്നു. പലരും താമസിച്ച വലിയ വീട് ഉടമയില്ലാതായപ്പോൾ ഒഴിഞ്ഞതുപോലെ. പിന്നെ കനൗജ് മേൽക്കോയ്മയുടെ അടയാളം; ത്രികക്ഷി പോരാട്ടം മൂവരെയും തളർത്തി. അടുത്ത ഭാഗം തെക്ക്. (→ English: Hiuen Tsang · tripartite struggle · हिन्दी: ह्वेनसांग · त्रिपक्षीय संघर्ष)

In exam EnglishSeen as a whole, the centuries after the Guptas follow one pattern. Kingdoms rose fast and fell fast because power rested on feudatories who could switch sides, and grants of land to Brahmanas, temples and monasteries kept spreading. Harsha's reign looks bright mainly because Banabhatta and Hiuen Tsang wrote about it, but his empire was a large federation of vassals rather than a centralised state, and it did not outlive him. After Harsha, Kannauj became the symbol of supremacy in the north, and the long tripartite struggle among the Palas, Pratiharas and Rashtrakutas exhausted all three without giving any of them lasting control. Part 4 turns south, to the home of the Rashtrakutas and to the Pallavas, the Chalukyas and the Cholas, who built kingdoms and temples of their own.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The era counted from the accession of Harshavardhana begins in which year?

  1. 78 CE
  2. 319 CE
  3. 606 CE
  4. 647 CE
Show answer

Answer: C. 606 CE

Answer (c). Harsha came to the throne in 606 CE, the starting year of the Harsha era. 78 CE begins the Shaka era; 319–320 CE begins the Gupta era; 647 CE is the year of Harsha's death, not the start of any era.

Q2. Consider the following statements:
1. The Harshacharita was written by Harsha himself.
2. The play Nagananda, with its Buddhist theme of self-sacrifice, is credited to Harsha.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Answer (b). Statement 1 is wrong: the Harshacharita is the work of Harsha's court poet Banabhatta, who also wrote Kadambari. Statement 2 is right: Nagananda, along with Ratnavali and Priyadarshika, is credited to Harsha. So (a), (c) and (d) are wrong.

Q3. Match List I with List II:
List I (Ruler) — List II (Associated with)
A. Kumaragupta I — 1. Vikramashila mahavihara
B. Dharmapala — 2. Sun temple at Martand
C. Lalitaditya Muktapida — 3. Founding of Nalanda
D. Devapala — 4. Grant for a monastery built by the Shailendra king Balaputradeva
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-3, B-1, C-2, D-4
  2. A-1, B-3, C-2, D-4
  3. A-3, B-1, C-4, D-2
  4. A-4, B-1, C-2, D-3
Show answer

Answer: A. A-3, B-1, C-2, D-4

Answer (a). Kumaragupta I founded Nalanda; the Pala king Dharmapala founded Vikramashila; Lalitaditya of Kashmir is remembered for the Martand Sun temple; Devapala granted villages for Balaputradeva's monastery at Nalanda. Option (b) swaps the founders of Nalanda and Vikramashila; (c) swaps Lalitaditya and Devapala; (d) gives Kumaragupta the Shailendra grant and Devapala the founding of Nalanda.

Q4. The southward expansion of Harsha was checked on the banks of the Narmada by

  1. Narasimhavarman I
  2. Pulakeshin II
  3. Shashanka
  4. Bhaskaravarman
Show answer

Answer: B. Pulakeshin II

Answer (b). The Chalukya king Pulakeshin II of Badami defeated Harsha on the Narmada, as his Aihole inscription records. Narasimhavarman I was the Pallava king who later defeated Pulakeshin II; Shashanka of Gauda was Harsha's enemy in the east, not the south; Bhaskaravarman of Kamarupa was Harsha's ally.

Q5. Which one of the following dynasties was NOT a party to the tripartite struggle for Kannauj?

  1. Palas
  2. Gurjara-Pratiharas
  3. Rashtrakutas
  4. Cholas
Show answer

Answer: D. Cholas

Answer (d). The struggle for Kannauj from the late eighth century was fought among the Palas of Bengal and Bihar, the Gurjara-Pratiharas of western India and the Rashtrakutas of the Deccan, so (a), (b) and (c) were all parties. The Cholas of the far south took no part in it.

Q6. With reference to Hiuen Tsang, consider the following statements:
1. He travelled to India overland through Central Asia.
2. He witnessed one of Harsha's five-yearly distributions of wealth at Prayag.
3. He visited India during the reign of Chandragupta II.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Answer (a). Statements 1 and 2 are correct: Hiuen Tsang crossed Central Asia by land and attended the sixth Prayag gathering with Harsha. Statement 3 is wrong: it was Fa-Hien who came under Chandragupta II; Hiuen Tsang came in the seventh century under Harsha. So (b), (c) and (d), which include statement 3, are wrong.

Q7. The ruler of Sindh who was defeated and killed by Muhammad bin Qasim in 712 CE was

  1. Dahir
  2. Devagupta
  3. Yashovarman
  4. Grahavarman
Show answer

Answer: A. Dahir

Answer (a). Dahir, king of Sindh, was killed when the Arabs took Sindh in 712 CE. Devagupta was the king of Malwa who killed Grahavarman; Yashovarman ruled Kannauj in the eighth century; Grahavarman was the Maukhari husband of Rajyashri.

Q8. Consider the following statements about Harsha's administration as described by Hiuen Tsang:
1. Officials were mostly rewarded with grants of land rather than cash.
2. The main tax was one-sixth of the produce.
3. The roads were so safe that travellers were never robbed.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Answer (a). Statements 1 and 2 match Hiuen Tsang's account. Statement 3 is wrong: the pilgrim himself was robbed more than once, so the roads were not fully safe. Options (b), (c) and (d) all include the wrong statement 3.

← Part 2All partsNext: Part 4 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources