English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ
The President
How the President is elected, who can stand, how the office is vacated and filled, impeachment, the President's executive and legislative powers, the veto, ordinances, the pardoning power and the President's real position under Article 74.
ಸಂವಿಧಾನದ ಐದನೇ ಭಾಗ, ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ (ವಿಧಿಗಳು 52-78) ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಂಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. 52: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ. 53: ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಲ್ಲಿ; ಸೇನೆಗಳ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದಂಡನಾಯಕರೂ ಅವರೇ. ಆದರೆ ನಮ್ಮದು ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾದರಿಯ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಹೆಸರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯದು, ಆಡಳಿತ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಗಳಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳದು — ಮದುವೆ ಆಮಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಹೆಸರಿದ್ದರೂ ಕೆಲಸವೆಲ್ಲ ಮನೆಯ ಯುವಕರು ಮಾಡುವಂತೆ. ಈ ಭಾಗ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ, ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ, ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳೇನು, ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆ ಎಷ್ಟು. (→ English: President · हिन्दी: राष्ट्रपति)
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನು ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಆರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮತದಾರ ಮಂಡಳಿ (54) ಆರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ: ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು, ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು; 70ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದ (1992) ದೆಹಲಿ, ಪುದುಚೇರಿ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರೂ ಸೇರಿದರು. ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಸದರು ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮತವಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸಕರು ಇರುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಒಕ್ಕೂಟದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೂ; ಪರೋಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗುವ ಸ್ವಂತ ಜನಾದೇಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ — ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಆರಿಸುವಂತೆ. ಮತದಾನ: ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಏಕ ವರ್ಗಾವಣೀಯ ಮತ, ರಹಸ್ಯ ಮತದಾನ. ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ (71). (→ English: electoral college · हिन्दी: निर्वाचकगण)
ಮತಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಮತೋಲನಗಳು (55). ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಏಕರೂಪತೆ: ಒಬ್ಬ ಶಾಸಕನ ಮತದ ಮೌಲ್ಯ = ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ÷ ಚುನಾಯಿತ ಶಾಸಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ÷ 1000. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವೆ ಸಮಾನತೆ: ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸಕರ ಮತಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯ ÷ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸದರ ಸಂಖ್ಯೆ = ಒಬ್ಬ ಸಂಸದನ ಮತದ ಮೌಲ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಸಕನ ಮತ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಶಾಸಕನ ಮತಕ್ಕಿಂತ ಭಾರ; ಆದರೂ ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ತೂಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ತೂಕ ಸುಮಾರು ಸಮ — ತಕ್ಕಡಿಯ ಎರಡೂ ತಟ್ಟೆಗಳು ಸಮವಾಗಿರುವಂತೆ. 84ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2001): 2026ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂಕಿಗಳು ಬರುವವರೆಗೆ 1971ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೇ. 1952ರ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ನಾಮಪತ್ರಕ್ಕೆ 50 ಸೂಚಕರು, 50 ಅನುಮೋದಕರು ಬೇಕು. ಇದೇ ಮತದಾರ ಮಂಡಳಿಯ ಮತಲೆಕ್ಕ. (→ English: electoral college · हिन्दी: निर्वाचकगण)
ಅರ್ಹತೆಗಳು (58): ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ, ಕನಿಷ್ಠ 35 ವರ್ಷ, ಲೋಕಸಭೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗುವ ಅರ್ಹತೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಹುದ್ದೆ ಇರಬಾರದು; ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ರಾಜ್ಯಪಾಲ, ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಹುದ್ದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 59: ಸಂಸದ ಅಥವಾ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರೆ ಹುದ್ದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಆ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿ. 60: ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯ ಮುಂದೆ — ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವೆನೆಂದು. ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷ (56); ರಾಜೀನಾಮೆ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಬರೆದು ಕೊಡಬೇಕು. 57: ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ; ಹಾಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದವರು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಒಬ್ಬರೇ. (→ English: Lok Sabha · हिन्दी: लोक सभा)
ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಏಕೈಕ ದಾರಿ ವಾಗ್ದಂಡನೆ (61); ಕಾರಣ ಒಂದೇ — 'ಸಂವಿಧಾನದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ'. ಆರೋಪ ಯಾವ ಸದನದಲ್ಲಾದರೂ ಶುರುವಾಗಬಹುದು. ಆ ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಹಿಯುಳ್ಳ 14 ದಿನಗಳ ಮುಂಗಡ ಸೂಚನೆ; ನಿರ್ಣಯ ಆ ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತದಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಬೇಕು. ಇನ್ನೊಂದು ಸದನ ತನಿಖೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ವತಃ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮೂಲಕ ವಾದಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲೂ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟರಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ ಆ ದಿನದಿಂದಲೇ ಹುದ್ದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಮನಿಸಿ: ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಹಾಕಿದ ಶಾಸಕರಿಗೆ ತೆಗೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲ; ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತವಿಲ್ಲದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಸದರಿಗೆ ಪಾತ್ರವಿದೆ — ನೇಮಿಸುವವರು ಒಬ್ಬರು, ತೆಗೆಯುವವರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು. ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಮೇಲೂ ವಾಗ್ದಂಡನೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ. (→ English: impeachment · हिन्दी: महाभियोग)
ಹುದ್ದೆ ಖಾಲಿಯಾದರೆ (62): ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಚುನಾವಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮರಣ, ರಾಜೀನಾಮೆ, ಪದಚ್ಯುತಿಯಿಂದ ಖಾಲಿಯಾದರೆ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಚುನಾವಣೆ; ಹೊಸಬರಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಐದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿ, ಉಳಿದ ಅವಧಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಈ ನಡುವೆ (65) ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ಅಧಿಕಾರ, ವೇತನದೊಂದಿಗೆ. ಎರಡೂ ಹುದ್ದೆಗಳು ಖಾಲಿಯಾದರೆ 1969ರ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಹೊಣೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ — ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣ, ಅಕ್ಕ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ. 1969ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ ನಿಧನರಾಗಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ಹಿದಾಯತುಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. (→ English: Vice-President · हिन्दी: उपराष्ट्रपति)
ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬಹಳ ವಿಶಾಲ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ (77) — ಆದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ' ಎಂದಿರುತ್ತದೆ. ನೇಮಕಗಳು: ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಇತರ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್, ಸಿಎಜಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, ಸರ್ವೋಚ್ಚ-ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ. ಸಂಸತ್ತು ಅಧಿವೇಶನ ಕರೆಯುವುದು, ಮುಂದೂಡುವುದು, ಲೋಕಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆ (85); ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ (87); ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ 12 ಮಂದಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. ಧನ ಮಸೂದೆಗಳು, ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಶಿಫಾರಸು ಬೇಕು. (→ English: Parliament · हिन्दी: संसद)
ಎರಡೂ ಸದನಗಳು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮಸೂದೆ ಬಂದರೆ (111) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಮೂರು ದಾರಿ: ಅಂಕಿತ, ಅಂಕಿತ ತಡೆ, ಅಥವಾ (ಧನ ಮಸೂದೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ) ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ವಾಪಸ್. ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಲೇಬೇಕು. ಅಂಕಿತ ತಡೆದರೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಟೋ' — ಮಸೂದೆ ಕಾನೂನಾಗದು. ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ 'ಅಮಾನತು ವೀಟೋ' — ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತದಿಂದ ಸಂಸತ್ತು ಮೀರಬಹುದು. ಕೇಂದ್ರ ಮಸೂದೆಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಗಡುವು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು — 'ಪಾಕೆಟ್ ವೀಟೋ'; ಜೈಲ್ ಸಿಂಗ್ 1986ರ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರು — ಉತ್ತರ ಬರೆಯದೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಜೇಬಿನಲ್ಲಿಟ್ಟಂತೆ. ಧನ ಮಸೂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನೊಂದಿಗೇ ಬರುವುದರಿಂದ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸಲಾಗದು; 24ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದ (1971) ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಂಕಿತ ಕಡ್ಡಾಯ. ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ರಾಜ್ಯ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ (201) ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ. (→ English: Money Bill · हिन्दी: धन विधेयक)
| Type | What the President does | Can Parliament override it? | In India? |
|---|---|---|---|
| Absolute veto | Withholds assent; the bill does not become law | No | Yes |
| Suspensive veto | Returns a non-Money Bill for reconsideration | Yes, by passing it again by the ordinary majority | Yes |
| Pocket veto | Takes no decision; no time limit is fixed for Union bills | No | Yes |
| Qualified veto | Returns a bill that can be passed again only by a higher majority | Yes, by a special majority | No |
ವಿಧಿ 123: ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳು ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗ (ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಸದನ ಸೇರಿರದಾಗ), ತಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾದರೆ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು — ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ತುರ್ತಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರದಂತೆ, ಅವರು ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಒಪ್ಪಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನಿನಷ್ಟೇ ಬಲ, ಅಷ್ಟೇ ಮಿತಿಗಳು: ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನು ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ; ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದಲಾಗದು. ಸದನಗಳ ಮುಂದೆ ಇಡಬೇಕು; ಮತ್ತೆ ಸೇರಿದ ಆರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರದ್ದು; ಮೊದಲೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಆಗಲೇ. ಎರಡು ಅಧಿವೇಶನಗಳ ನಡುವೆ ಗರಿಷ್ಠ ಆರು ತಿಂಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ಆಯುಷ್ಯ ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳು ಆರು ವಾರ. 38ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1975) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಮನವರಿಕೆಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತು; 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1978) ಅದನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಡಿ.ಸಿ. ವಾಧ್ವಾ (1987): ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೊರಡಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಂಚನೆ. ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್ (2017): ಆ ಮನವರಿಕೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. (→ English: ordinance · हिन्दी: अध्यादेश)
ವಿಧಿ 72: ಮೂರು ಬಗೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಕ್ಷಮಾದಾನ ನೀಡಬಹುದು — ಸೇನಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ (ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್) ಶಿಕ್ಷೆ, ಕೇಂದ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿಷಯದ ಕಾನೂನಿನ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮರಣದಂಡನೆ. ಐದು ರೂಪಗಳು: ಕ್ಷಮೆ — ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಎಂಬ ತೀರ್ಪು ಎರಡೂ ಅಳಿಯುತ್ತವೆ; ಶಿಕ್ಷೆ ಬದಲಾವಣೆ — ಹಗುರ ಬಗೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ (ಮರಣದಂಡನೆಯ ಬದಲು ಸೆರೆವಾಸ); ಕಡಿತ — ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆ, ಬಗೆ ಅದೇ; ವಿರಾಮ — ಗರ್ಭಿಣಿ ಎಂಬಂತಹ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ; ಮುಂದೂಡಿಕೆ — ಜಾರಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಅಧಿಕಾರ (161) ರಾಜ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ, ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅಮಾನತು, ಕಡಿತ, ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆಯಂತೆಯೇ (ಮಾರು ರಾಮ್, 1980); ಅಪರಾಧಿಗೆ ಮೌಖಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ (ಕೇಹರ್ ಸಿಂಗ್); ದುರುದ್ದೇಶದಂತಹ ಕಾರಣಗಳ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು (ಎಪುರು ಸುಧಾಕರ್, 2006). (→ English: pardon · हिन्दी: क्षमा)
| Form | Effect | Example |
|---|---|---|
| Pardon | Removes both the sentence and the conviction | The convict is freed of all punishment and disqualification |
| Commutation | Substitutes a lighter form of punishment | Death sentence changed to rigorous imprisonment |
| Remission | Reduces the period without changing the nature | Two years' rigorous imprisonment reduced to one year's rigorous imprisonment |
| Respite | Awards a lesser sentence because of a special fact | Pregnancy or physical disability of the convict |
| Reprieve | Stays the execution of a sentence for a time | Execution of a death sentence stayed while a mercy petition is pending |
74(1): ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1976): ಆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲೇಬೇಕು. 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (1978): ಒಮ್ಮೆ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸಲಹೆ ಬಂದರೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. 74(2): ಯಾವ ಸಲಹೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶಂಶೇರ್ ಸಿಂಗ್ (1974): ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಸಲಹೆಯಂತೆಯೇ ನಡೆಯುವವರು. ಸಣ್ಣ ವಿವೇಚನೆ ಉಳಿದಿದೆ: ಯಾರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವಿಲ್ಲದಾಗ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಚಿವಸಂಪುಟ, ಪಾಕೆಟ್ ವೀಟೋ, 78ರ ಅಡಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಿದ್ದರೂ ದಿನನಿತ್ಯದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ; ಹಿರಿಯರು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. (→ English: Council of Ministers · हिन्दी: मंत्रिपरिषद)
Exam traps
- Nominated members of Parliament do not vote in the President's election but do take part in impeachment; elected MLAs vote in the election but take no part in impeachment.
- Members of State Legislative Councils have no vote in the presidential election; elected members of the Delhi and Puducherry Assemblies do (70th Amendment, 1992).
- Impeachment needs two-thirds of the total membership of each House, not two-thirds of those present and voting, and its only ground is 'violation of the Constitution'.
- The President takes the oath before the Chief Justice of India but resigns by writing to the Vice-President.
- Disputes about the presidential election are decided by the Supreme Court (Article 71), not by the Election Commission.
- An ordinance can be issued when even one House is not in session, and it lapses six weeks after Parliament reassembles, not six months.
- Only the President can pardon a court-martial sentence; Article 72 covers every death sentence.
- A Money Bill cannot be returned for reconsideration, and the President must assent to a Constitution Amendment Bill (24th Amendment).
Recap
- Article 53: executive power of the Union vested in the President, who is a constitutional head in a parliamentary system.
- Indirect election by the elected MPs and the elected MLAs of the States, Delhi and Puducherry; proportional representation by the single transferable vote; disputes to the Supreme Court.
- Value of votes: uniformity among States, parity with the Union; 1971 census until the first census after 2026.
- Qualifications: citizen, 35, qualified for the Lok Sabha, no office of profit; oath before the CJI; five-year term; resignation to the Vice-President.
- Impeachment for violation of the Constitution: two-thirds of the total membership of each House; nominated MPs take part.
- Vacancy filled within six months; Vice-President acts, then the CJI (1969 Act).
- Veto: absolute, suspensive and pocket, but no qualified veto; ordinances under Article 123 lapse six weeks after reassembly.
- Pardon under Article 72 on ministerial advice; Article 74 makes advice binding after one reconsideration (42nd and 44th Amendments).
Practice questions
Q1. Who among the following are members of the electoral college for the election of the President of India?
1. Elected members of the Lok Sabha and the Rajya Sabha
2. Elected members of the State Legislative Councils
3. Elected members of the Legislative Assembly of the National Capital Territory of Delhi
Select the correct answer using the code given below:
- 1 only
- 1 and 2 only
- 1 and 3 only
- 1, 2 and 3
Show answer
Answer: C. 1 and 3 only
Article 54 includes the elected members of both Houses of Parliament and of the State Legislative Assemblies; the 70th Amendment added the elected members of the Delhi and Puducherry Assemblies. Members of Legislative Councils have no vote, so the options containing 2 are wrong, and '1 only' misses Delhi.
Q2. Consider the following statements about the impeachment of the President:
1. The charge can be preferred by either House of Parliament.
2. Nominated members of Parliament cannot take part in the impeachment.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: A. 1 only
Statement 1 is correct under Article 61(1). Statement 2 is wrong: impeachment is by the Houses of Parliament, and nominated members, though they do not vote in the election, take part in it. So '2 only', 'both' and 'neither' are wrong.
Q3. An ordinance promulgated by the President under Article 123, unless approved earlier, ceases to operate:
- Six months after it is promulgated
- Six weeks after it is promulgated
- Six weeks after the reassembly of Parliament
- At the end of the session in which it is laid
Show answer
Answer: C. Six weeks after the reassembly of Parliament
Article 123(2)(a): an ordinance ceases to operate six weeks from the reassembly of Parliament, or earlier if both Houses disapprove it. The count does not run from promulgation, and the end of the session is not the test; 'six months' is the maximum gap between sessions, not the ordinance's fixed life.
Q4. Under Article 72, substituting one form of punishment with a lighter form, such as rigorous imprisonment for a death sentence, is called:
- Remission
- Commutation
- Reprieve
- Respite
Show answer
Answer: B. Commutation
Commutation changes the form of the punishment. Remission reduces its period without changing its nature; a reprieve only stays execution for a time; a respite gives a lesser sentence because of a special fact such as pregnancy.
Q5. The President of India can exercise a 'pocket veto' over a bill passed by Parliament because:
- The Constitution prescribes no time limit within which the President must decide on a bill
- The President can return a Money Bill for reconsideration
- Parliament needs a two-thirds majority to override any veto
- Article 111 lets the President refer a bill to the Supreme Court
Show answer
Answer: A. The Constitution prescribes no time limit within which the President must decide on a bill
Article 111 gives no time limit for the President's decision on a Union bill, which makes a pocket veto possible. A Money Bill cannot be returned; a returned bill is overridden by passing it again by the ordinary majority, not two-thirds; Article 111 says nothing about a reference to the Supreme Court (that is Article 143).
Q6. If the offices of both the President and the Vice-President fall vacant at the same time, who discharges the functions of the President?
- The Speaker of the Lok Sabha
- The Prime Minister
- The Chief Justice of India
- The Deputy Chairman of the Rajya Sabha
Show answer
Answer: C. The Chief Justice of India
Under the President (Discharge of Functions) Act, 1969, the Chief Justice of India, or failing that the senior-most available Supreme Court judge, discharges the President's functions; this happened in 1969. The Speaker, the Prime Minister and the Deputy Chairman have no such role.
Q7. Consider the following statements about Article 74:
1. The President may require the Council of Ministers to reconsider its advice once.
2. Courts may inquire into what advice was tendered by the ministers to the President.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: A. 1 only
Statement 1 reflects the proviso added by the 44th Amendment (1978). Statement 2 is wrong: Article 74(2) bars courts from inquiring whether any, and if so what, advice was tendered. So '2 only', 'both' and 'neither' are wrong.
Q8. Doubts and disputes arising in connection with the election of the President are inquired into and decided by:
- The Election Commission of India
- The Supreme Court
- The High Court of Delhi
- A joint committee of both Houses of Parliament
Show answer
Answer: B. The Supreme Court
Article 71(1) gives this power to the Supreme Court alone. The Election Commission conducts the election but does not decide disputes about it; no High Court or parliamentary committee has this role.
Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.
Study this in the app →Sources
- Constitution of India, Part V, Chapter I (Articles 52–78) and Articles 3, 85, 87, 111, 117, 123, 143, 161, 201 and 267 — https://legislative.gov.in/constitution-of-india/
- Presidential and Vice-Presidential Elections Act, 1952 (as amended in 1997); President (Discharge of Functions) Act, 1969; Constitution (Twenty-fourth Amendment) Act, 1971; (Thirty-eighth Amendment) Act, 1975; (Forty-second Amendment) Act, 1976; (Forty-fourth Amendment) Act, 1978; (Seventieth Amendment) Act, 1992; (Eighty-fourth Amendment) Act, 2001 — https://www.indiacode.nic.in
- Supreme Court of India: Samsher Singh v. State of Punjab (1974); Maru Ram v. Union of India (1980); D.C. Wadhwa v. State of Bihar (1987); Kehar Singh v. Union of India; Epuru Sudhakar v. Government of Andhra Pradesh (2006); Krishna Kumar Singh v. State of Bihar (2017) — https://digiscr.sci.gov.in