English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ
Causes, effects and control of inflation: inflation targeting and the Monetary Policy Committee
Why prices rise (demand-pull, cost-push, imported and structural), inflation by speed, deflation, disinflation, reflation and stagflation, the Phillips curve, who gains and loses, the inflation target under the RBI Act (s.45ZA, s.45ZN), the Monetary Policy Committee (s.45ZB) and the monetary, fiscal and supply-side tools of control.
ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನೋಡಿದೆವು. ಈಗ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: ಬೆಲೆಗಳು ಏಕೆ ಏರುತ್ತವೆ? ಯಾರಿಗೆ ಲಾಭ, ಯಾರಿಗೆ ನಷ್ಟ? ಭಾರತ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ? 2016ರಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ, RBIಯ ಒಂದು ಸಮಿತಿ ಬಡ್ಡಿದರದಿಂದ ಅದನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು. ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್ ಒಬ್ಬನೇ ಪಂದ್ಯ ಗೆಲ್ಲಿಸಲಾರ, ಫೀಲ್ಡರ್‌ಗಳೂ ಬೇಕಲ್ಲವೇ — ಹಾಗೆಯೇ RBI ಒಂದೇ ಸಾಲದು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಲೆ ಆಘಾತಗಳು ಆಹಾರ, ಇಂಧನದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ದಾಸ್ತಾನು, ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯಮ, ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. (→ English: inflation targeting · हिन्दी: मुद्रास्फीति लक्ष्यीकरण)
ಬೇಡಿಕೆ ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಅಂದರೆ ಕೊಳ್ಳಲು ಹಣ ಹೆಚ್ಚು, ಮಾರಲು ಸರಕು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ಬೆಲೆ ಏರುವುದು. ಮದುವೆ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಊರು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ, ಅಡುಗೆಯವರಿಗಾಗಿ ಓಡಿದರೆ ದರ ಹೇಗೆ ಏರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ. ಸರ್ಕಾರ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದಾಗ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಅಗ್ಗದ ಸಾಲ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಆದಾಯ ಬೇಗ ಏರಿದಾಗ, ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಹೊಲಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸರಕು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾರುವವರು ಬೆಲೆ ಏರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಬರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿದರ, ಬಿಗಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಜೆಟ್‌ನಂಥ ಖರ್ಚು ತಗ್ಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಇದು ಮಣಿಯುತ್ತದೆ. (→ English: demand-pull inflation · हिन्दी: माँगजनित मुद्रास्फीति)
ವೆಚ್ಚ ಪ್ರೇರಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಪೂರೈಕೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ: ತಯಾರಿಕೆಯ ಖರ್ಚು ಏರಿದರೆ, ಕೊಳ್ಳುವವರ ಬೇಡಿಕೆ ಬದಲಾಗದಿದ್ದರೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬೆಲೆ ಏರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆ ಏರಿದರೆ ಆಟೋದವನು ದರ ಏರಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಲ್ಲವೇ — ಹಾಗೆ. ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಬೆಲೆ, ದುಬಾರಿ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಹೆಚ್ಚದೆ ಏರಿದ ಸಂಬಳ, ರೂಪಾಯಿ ಕುಸಿದು ಆಮದು ದುಬಾರಿಯಾಗುವುದು (ಆಮದು ಹಣದುಬ್ಬರ) — ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳು. ಬರ, ಪ್ರವಾಹ, ಕೀಟಬಾಧೆ ಬೆಳೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಗ್ರಾಣ, ಶೀತಲ ಸಂಗ್ರಹ, ಸಾರಿಗೆಯ ಕೊರತೆ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇಳುವರಿಯಂಥ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೆಲೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಬಳ ಕೇಳುವುದು, ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಬೆಲೆ ಏರಿಸುವುದು — ಇದೇ ಸಂಬಳ-ಬೆಲೆ ಚಕ್ರ. (→ English: cost-push inflation · हिन्दी: लागतजनित मुद्रास्फीति)
ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಅದರ ವೇಗದಿಂದಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ — ವಾಹನದ ವೇಗದಂತೆ. ತೆವಳುವುದು (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದಂಕಿ, ಕಡಿಮೆ): ಯಾರೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಡೆಯುವುದು (ಮಧ್ಯಮ): ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಓಡುವುದು (ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು-ಮೂರು ಅಂಕಿ): ಉಳಿಸಿದ ಹಣಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹಣದುಬ್ಬರ: ಸಂಬಳ ಕೈಗೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಓಡುವ ಸ್ಥಿತಿ — 1923ರ ಜರ್ಮನಿ, 2008ರ ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ. ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಹಣದುಬ್ಬರ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಗುರಿ ಸೊನ್ನೆಯಲ್ಲ, 4 ಶೇಕಡಾ. (→ English: inflation · हिन्दी: मुद्रास्फीति)
ಇವು ಗೊಂದಲ ಮಾಡುವ ಪದಗಳು. ಹಣದಿಳಿತ: ಬೆಲೆ ಮಟ್ಟವೇ ಇಳಿಯುವುದು. ಕೇಳಲು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಪಾಯ — 'ಇನ್ನೂ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ' ಎಂದು ಖರೀದಿ ಮುಂದೂಡುತ್ತೇವೆ, ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಕಡಿತ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಸಾಲ ತೀರಿಸುವ ಹಣದ ಮೌಲ್ಯ ಏರಿ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಜಪಾನ್ ಹೀಗೆ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿತು. ಹಣದುಬ್ಬರ ಇಳಿಕೆ: ಬೆಲೆ ಇನ್ನೂ ಏರುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ (7%ರಿಂದ 4%) — ಗಾಡಿಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ರಿಫ್ಲೇಷನ್: ಮಂದಿಯ ನಂತರ ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸರ್ಕಾರಿ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೇಲೆತ್ತುವುದು. ಸ್ಥಗಿತ ಹಣದುಬ್ಬರ: ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚು, ಉತ್ಪಾದನೆ ನಿಂತು, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚು — 1970ರ ತೈಲ ಆಘಾತಗಳ ನಂತರ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ; ಒಂದು ರೋಗಕ್ಕೆ ಮದ್ದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ. (→ English: deflation · disinflation · stagflation · हिन्दी: अपस्फीति · अवस्फीति · मुद्रास्फीतिजनित मंदी)
| Term | What happens to prices | What happens to output | Example |
|---|---|---|---|
| Inflation | General level rises | Varies | CPI rising 5 per cent a year |
| Disinflation | Still rise, but more slowly | Varies | Inflation falling from 7 to 4 per cent |
| Deflation | General level falls | Often weak | Japan from the late 1990s |
| Reflation | Pushed back up by policy | Recovering | Rate cuts and spending after a slump |
| Stagflation | Rise fast | Stagnant, high unemployment | Many countries after the 1970s oil shocks |
| Hyperinflation | Rise extremely fast | Collapses | Germany 1923, Zimbabwe 2008 |
ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಕ್ರರೇಖೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹೇಳುತ್ತದೆ. 1958ರಲ್ಲಿ ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅಂಕಿಅಂಶ ನೋಡಿ — ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳ ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿತು, ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿಯೂ — ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅಂದರೆ 'ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಸಹಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗ' ಎಂಬ ಚೌಕಾಸಿ ಇದ್ದಂತೆ ಕಂಡಿತು. 1970ರ ಸ್ಥಗಿತ ಹಣದುಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಏರಿ ಆ ಕಲ್ಪನೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಆ ಚೌಕಾಸಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ: ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸತೊಡಗಿದರೆ ಸಂಬಳದ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಉದ್ಯೋಗ ಹಳೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ, ಬೆಲೆ ಮಾತ್ರ ಎತ್ತರದಲ್ಲೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಜನರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡಲು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಬಹಿರಂಗ ಗುರಿ ಇಡುತ್ತವೆ. (→ English: Phillips curve · हिन्दी: फिलिप्स वक्र)
ಹಣದುಬ್ಬರ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಏರಿದರೆ ಸಾಲ ಪಡೆದವನಿಗೆ ಲಾಭ, ಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ನಷ್ಟ — ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಈಗ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ. ಬೆಲೆಗೆ ಜೋಡಿಸದ ಪಿಂಚಣಿದಾರರು, ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಳ ಏರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ನಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ 7% ಬಡ್ಡಿ ಕೊಟ್ಟು ಬೆಲೆ 5% ಏರಿದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಸುಮಾರು 2% ಮಾತ್ರ — ಇದೇ 'ನೈಜ ಬಡ್ಡಿದರ'. ಹಣವನ್ನು ನಗದಾಗಿ ಇಡುವ, ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ಆಹಾರಕ್ಕೇ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಬಡವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪೆಟ್ಟು — ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು 'ಬಡವರ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. (→ English: real interest rate · inflation · हिन्दी: वास्तविक ब्याज दर · मुद्रास्फीति)
2014ರಲ್ಲಿ ಊರ್ಜಿತ್ ಪಟೇಲ್ ಸಮಿತಿ: 'ಸಂಯೋಜಿತ' ಗ್ರಾಹಕ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಹಣದುಬ್ಬರವೇ ಆಧಾರವಾಗಬೇಕು, ಗುರಿ 4%, ಎರಡೂ ಕಡೆ 2 ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2015ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ-RBI ಒಪ್ಪಂದ, ನಂತರ ಹಣಕಾಸು ಕಾಯ್ದೆ 2016ರ ಮೂಲಕ RBI ಕಾಯ್ದೆ 1934ರಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ಗುರಿ ನಿಗದಿ ಸೇರಿತು. ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZA: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, RBI ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯ 'ಪಾಸ್ ಅಂಕ'ದಂತೆ — ಗುರಿ 4%, 2%ರಿಂದ 6%ರವರೆಗೆ ಸಹನೆ. 2016ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ, 2021ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ 2026ರಲ್ಲಿ (1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 – 31 ಮಾರ್ಚ್ 2031) ಅದೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. (→ English: inflation targeting · हिन्दी: मुद्रास्फीति लक्ष्यीकरण)
ಗುರಿ ಇದ್ದರೆ ಗೆಲುವು-ಸೋಲಿನ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಸೋತರೆ ಕಾರಣ ಹೇಳುವ ಹೊಣೆ ಬೇಕು. ಸೋಲು ಎಂದರೆ: ಸತತ ಯಾವುದೇ ಮೂರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಹಣದುಬ್ಬರ 6%ಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ 2%ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇರುವುದು; ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ತಿಂಗಳು ಸೋಲಲ್ಲ. ಆಗ ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZN ಪ್ರಕಾರ RBI ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು: ಏಕೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು, ಏನು ಕ್ರಮ, ಎಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಫೇಲಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪೋಷಕರಿಗೆ 'ಏಕೆ, ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಯಾವಾಗ' ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನವೆಂಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ ಹೀಗಾಯಿತು — 2022ರ ಮೊದಲ ಮೂರೂ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 6% ದಾಟಿತು. (→ English: inflation targeting · हिन्दी: मुद्रास्फीति लक्ष्यीकरण)
ಬಡ್ಡಿದರದ ನಿರ್ಧಾರ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿಯದು (MPC) — ಸೆಕ್ಷನ್ 45ZB ಅಡಿ ರಚನೆ, ಮೊದಲ ಸಭೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016. ಆರು ಸದಸ್ಯರು: ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ RBI ಗವರ್ನರ್, ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ನೋಡುವ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಗವರ್ನರ್, RBI ಮಂಡಳಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಒಬ್ಬ RBI ಅಧಿಕಾರಿ — ಈ ಮೂವರು ಒಳಗಿನವರು; ಕೇಂದ್ರ ನೇಮಿಸುವ ಮೂವರು ಹೊರಗಿನವರು. ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ, ಮರುನೇಮಕವಿಲ್ಲ. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಸಭೆ (ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ). ನಾಲ್ವರಿದ್ದರೆ ಕೋರಂ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದು ಮತ; ಸಮವಾಗಿ ಹಂಚಿದರೆ ಗವರ್ನರ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ (ನಿರ್ಣಾಯಕ) ಮತ — ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈ ಆದರೆ ಸೂಪರ್ ಓವರ್‌ನಂತೆ. ನಿರ್ಣಯ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯನ ಮತವಿರುವ ನಡಾವಳಿ 14ನೇ ದಿನ; ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ವರದಿಯೂ. (→ English: Monetary Policy Committee · हिन्दी: मौद्रिक नीति समिति)
ಬೆಲೆ ಇಳಿಸಲು MPC ರೆಪೊ ದರ ಏರಿಸುತ್ತದೆ — RBI ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಲ ಕೊಡುವ ದರ. ಆಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಡ್ಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಠೇವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುತ್ತವೆ; ಮನೆಗಳು, ಕಂಪನಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಬೇಡಿಕೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಸಾಧನಗಳಿವೆ: ಖರ್ಚು, ಕೊರತೆ ಇಳಿಸುವುದು, ಇಂಧನದ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ ಇಳಿಸುವುದು. ಪೂರೈಕೆ ಕಡೆ: ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ದಾಸ್ತಾನನ್ನು FCI ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದು, ಬೆಲೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ನಿಧಿಯಿಂದ ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೇಳೆ ದಾಸ್ತಾನು, ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1955ರಡಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಿತಿ, ಆಮದು ಸುಂಕ ಕಡಿತ, ರಫ್ತು ನಿರ್ಬಂಧ (ಜುಲೈ 2023ರ ಬಾಸ್ಮತಿಯೇತರ ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿ ರಫ್ತು ನಿಷೇಧ). (→ English: repo rate · हिन्दी: रेपो दर)
ಈಗ ಎಲ್ಲವೂ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೆಲಸದ ಹಂಚಿಕೆ: ಕೇಂದ್ರ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ 4% ಗುರಿ (2-6%) ಇಡುತ್ತದೆ; ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ ರೆಪೊ ದರದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಮೂರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಸೋಲಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಸರ್ಕಾರ ದಾಸ್ತಾನು, ತೆರಿಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಡ್ಡಿದರ ಬೇಳೆ ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ, ದಾಸ್ತಾನು ಬಿಸಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ತಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. (→ English: inflation targeting · Monetary Policy Committee · हिन्दी: मुद्रास्फीति लक्ष्यीकरण · मौद्रिक नीति समिति)
Exam traps
- The inflation target is determined by the Central Government in consultation with the RBI (s.45ZA), not by the MPC or the RBI on its own.
- The target is 4 per cent CPI (Combined) inflation with a band of 2 to 6 per cent; it was notified in 2016, retained in 2021 and retained again for 1 April 2026 to 31 March 2031.
- Failure means average inflation outside the band for three consecutive quarters, not one month; the RBI then reports to the Central Government under s.45ZN (first done in November 2022).
- The MPC has six members: three from the RBI (Governor, Deputy Governor, one officer) and three external members appointed by the Central Government. No Finance Ministry official sits on it.
- External MPC members serve four years and are not eligible for reappointment; the Governor has a casting vote only when votes are tied, not a veto.
- Disinflation is a falling but still positive inflation rate; deflation is a fall in the price level itself.
- Stagflation is high inflation with stagnant output and high unemployment; it contradicted the simple Phillips curve trade-off.
- Unexpected inflation helps borrowers and hurts lenders, savers and fixed-income earners; the real interest rate is roughly the nominal rate minus inflation.
Recap
- Demand-pull: spending outruns supply; cost-push: costs and supply shocks push prices up; imported inflation comes through a weaker rupee or costlier imports.
- By speed: creeping, walking, galloping, hyperinflation; low and stable inflation is considered healthy.
- Deflation (prices fall), disinflation (inflation slows), reflation (policy lifts prices and output), stagflation (high inflation with stagnation).
- Phillips curve: short-run trade-off between unemployment and inflation that breaks down once expectations adjust.
- Inflation helps borrowers, hurts lenders, savers, fixed-income earners and the poor; real interest rate is about nominal minus inflation.
- Urjit Patel Committee (2014), Monetary Policy Framework Agreement (2015), Finance Act 2016 amending the RBI Act.
- s.45ZA: Central Government, with the RBI, sets the target every five years: 4 per cent CPI (Combined), band 2-6 per cent, retained for 2026-2031.
- s.45ZN: failure over three consecutive quarters requires a report to the government (first in November 2022).
- s.45ZB MPC: six members, external members four years without reappointment, quorum four, Governor's casting vote, minutes on the fourteenth day.
- Control: repo rate and liquidity (RBI); spending and indirect taxes (fiscal); buffer stocks, open market sales, stock limits, trade measures (supply).
Practice questions
Q1. Under the Reserve Bank of India Act, 1934, the inflation target is determined by:
- The Monetary Policy Committee
- The Central Board of the RBI
- The Central Government in consultation with the RBI
- Parliament by a resolution
Show answer
Answer: C. The Central Government in consultation with the RBI
Section 45ZA gives this power to the Central Government, in consultation with the RBI, once every five years. The MPC decides the policy rate to meet the target but does not set it; the RBI's Central Board has no role in fixing it; and Parliament does not pass a resolution on it.
Q2. Consider the following statements about the Monetary Policy Committee:
1. It has six members, three of whom are appointed by the Central Government.
2. In the event of a tie, the RBI Governor has a second or casting vote.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: C. Both 1 and 2
Both statements are correct: the MPC has the Governor, a Deputy Governor and one RBI officer plus three members appointed by the Central Government, and the Governor breaks a tie with a casting vote. So '1 only', '2 only' and 'neither' are each wrong.
Q3. Match List I with List II:
List I: A. Deflation B. Disinflation C. Stagflation
List II: 1. Inflation rate falls but stays positive 2. High inflation with stagnant output 3. Fall in the general price level
Select the correct answer using the code given below:
- A-1, B-3, C-2
- A-3, B-1, C-2
- A-3, B-2, C-1
- A-2, B-1, C-3
Show answer
Answer: B. A-3, B-1, C-2
Deflation is a fall in the price level (A-3), disinflation a slowing but positive inflation rate (B-1), and stagflation high inflation with stagnation (C-2). The first code swaps deflation and disinflation; the third swaps disinflation and stagflation; the fourth gives deflation the meaning of stagflation.
Q4. Consider the following statements about the inflation targeting framework:
1. The RBI is deemed to have failed if CPI inflation exceeds 6 per cent in any single month.
2. On failure, the RBI must report to the Central Government the reasons, the remedial actions proposed and the time within which the target will be achieved.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: B. 2 only
Statement 1 is wrong: failure means average inflation outside the 2-6 per cent band for three consecutive quarters. Statement 2 is correct under section 45ZN. So '1 only' and 'both' are wrong, and 'neither' misses statement 2.
Q5. Inflation that turns out higher than expected generally benefits:
- Lenders who gave loans at a fixed rate
- Borrowers who took loans at a fixed rate
- Pensioners on a fixed money pension
- Savers holding cash
Show answer
Answer: B. Borrowers who took loans at a fixed rate
Borrowers repay in rupees that buy less, so they gain. Lenders receive repayment of lower real value, pensioners on fixed money pensions can buy less with the same amount, and cash loses purchasing power, so the other three lose.
Q6. Which one of the following is an example of cost-push inflation?
- A rise in global crude oil prices raises transport and production costs
- A large pay rise for millions of employees boosts spending
- Banks lend freely at low interest rates
- A cut in income tax raises household consumption
Show answer
Answer: A. A rise in global crude oil prices raises transport and production costs
A rise in the cost of crude oil pushes up production costs, which is cost-push. The other three raise spending or demand: a pay rise, cheap credit and a tax cut are all sources of demand-pull inflation.
Q7. The Phillips curve describes the relationship between:
- Tax rates and tax revenue
- Unemployment and the rate of inflation
- Income and the share of food in spending
- Interest rates and exchange rates
Show answer
Answer: B. Unemployment and the rate of inflation
The Phillips curve links unemployment with the rate of wage and price inflation, suggesting a short-run trade-off. The link between tax rates and revenue is the Laffer curve; the falling share of food as income rises is Engel's law; interest and exchange rates are a separate topic of the external sector.
Q8. Which of the following are supply-side measures to control food inflation?
1. Open market sale of foodgrains by the Food Corporation of India
2. An increase in the policy repo rate
3. Stock limits on traders under the Essential Commodities Act, 1955
Select the correct answer using the code given below:
- 1 and 2 only
- 1 and 3 only
- 2 and 3 only
- 1, 2 and 3
Show answer
Answer: B. 1 and 3 only
Open market sales and stock limits act on the supply of food, so 1 and 3 are supply-side. A higher repo rate is a monetary tool that works on demand, so every option that includes 2 is wrong.
Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.
Study this in the app →Sources
- Reserve Bank of India Act, 1934, Chapter IIIF (ss.45Z to 45ZO, inserted by the Finance Act, 2016), and the Central Government's notifications of the inflation target (2016, 2021, 2026) — https://www.indiacode.nic.in
- Reserve Bank of India: Report of the Expert Committee to Revise and Strengthen the Monetary Policy Framework (2014); Monetary Policy Framework Agreement (2015); MPC resolutions, minutes and Monetary Policy Reports — https://www.rbi.org.in
- Economic Survey, Ministry of Finance, Government of India (chapters on prices, inflation and food management) — https://www.indiabudget.gov.in/economicsurvey/
- Essential Commodities Act, 1955 — https://www.indiacode.nic.in