Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Policies of expansion and the last annexations (1765–1856)

తెలుగులో వివరణ

British expansion in India · Part 3 / 2 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

Warren Hastings's ring-fence, Wellesley's subsidiary alliance, Lord Hastings and paramountcy with the Anglo-Nepal War (Sagauli 1816), the Anglo-Burmese wars and the First Anglo-Afghan War, the annexation of Sindh (1843), Ranjit Singh and the two Anglo-Sikh wars (Punjab 1849), Dalhousie's doctrine of lapse, and the takeover of Berar (1853) and Awadh (1856) on the eve of the Revolt of 1857.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

మొదటి రెండు భాగాల్లో యుద్ధాలు చూశాం. ఇప్పుడు ఆ విస్తరణ వెనుక ఉన్న 'పద్ధతులు' చూద్దాం. నలుగురు గవర్నర్ జనరల్‌లు నాలుగు పనిముట్లు ఇచ్చారు: వారెన్ హేస్టింగ్స్ — వలయ రక్షణ విధానం, వెల్లెస్లీ — సైన్య సహకార ఒప్పందం, లార్డ్ హేస్టింగ్స్ — సర్వాధిపత్యం, డల్హౌసీ — రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం. ఒక రైతు మొదట కంచె వేస్తాడు, తర్వాత పొరుగు పొలాలను కౌలుకు తీసుకుంటాడు, చివరికి వాటినే సొంతం చేసుకుంటాడు అనుకోండి — అలాంటి క్రమం ఇది. దీనితోపాటు నేపాల్, బర్మా, అఫ్గానిస్తాన్, సింధ్, పంజాబ్‌లతో యుద్ధాలు. 1856లో అవధ్ విలీనంతో దాదాపు ఉపఖండమంతా కంపెనీ చేతిలోకి వచ్చింది. వారసులున్న రాజ్యాలనూ లాక్కోవడమే 1857 ఆగ్రహానికి పెద్ద కారణం. (→ English: Ring-fence policy · Subsidiary alliance · Paramountcy · Doctrine of lapse · हिन्दी: घेरे की नीति · सहायक संधि · सर्वोपरिता · व्यपगत का सिद्धांत)

In exam EnglishAfter the wars of Parts 1 and 2, this part looks at the methods behind British expansion and at the last annexations before 1857. Four governors-general each gave expansion a tool: Warren Hastings the Ring-fence policy, Wellesley the Subsidiary alliance, Lord Hastings the claim of Paramountcy, and Dalhousie the Doctrine of lapse. Alongside these ran wars against Nepal, Burma and Afghanistan, and against the two strong states left in the north-west, Sindh and the Sikh kingdom of Punjab. By 1856, when Awadh was annexed, the Company ruled, or controlled through treaties, almost the whole subcontinent. Its takeover of states whose rulers had heirs explains much of the anger that burst out in 1857.

వారెన్ హేస్టింగ్స్ కాలంలో కంపెనీ బెంగాల్ బయట ఇంకా బలహీనం. అందుకే కొత్త భూమి గెలవడం కాదు, ఉన్నదాన్ని కాపాడుకోవడం లక్ష్యం. ఇల్లు కాపాడుకోవడానికి పక్కింటి గోడను బలపరిస్తే దొంగ ముందు ఆ గోడ దాటాలి కదా — అదే వలయ రక్షణ విధానం. అవధ్ ఆ 'గోడ'. మరాఠాల నుంచి అవధ్‌ను కాపాడటానికి కంపెనీ సైన్యం అక్కడ ఉంది, ఖర్చు నవాబుది; 1774లో రోహిల్లా యుద్ధంలో కంపెనీ దళం నవాబు తరఫున పోరాడింది. కానీ గమనించండి: నవాబు డబ్బు ఇస్తున్నాడు, సైనికులు అతని మాట వినరు. ఈ విత్తనమే తర్వాత పెద్ద చెట్టయింది. (→ English: Ring-fence policy · हिन्दी: घेरे की नीति)

In exam EnglishThe Ring-fence policy belongs to Warren Hastings, Governor of Bengal from 1772 and then Governor-General until 1785. The Company, still weak outside Bengal, faced the Marathas and Mysore at the same time. Rather than seize more land, Hastings protected its territory by guarding the borders of neighbouring states, so that an enemy had to cross a friendly buffer before reaching Bengal. Awadh was the key buffer: Company troops defended it against the Marathas at the Nawab's cost, and in 1774 a Company brigade fought the Rohilla War on his behalf. Here lay the seed of what came later, a ruler paying for Company soldiers he could not command, and Wellesley would turn it into a tool of expansion.

సైన్య సహకార ఒప్పందాన్ని ఇలా ఊహించండి: ఒక భూస్వామి ఇంటికి బయటి సెక్యూరిటీ సంస్థ కాపలాదారులను పెడుతుంది. జీతం భూస్వామిదే — డబ్బుగా ఇవ్వాలి, లేదా కొంత భూమి రాసివ్వాలి. ఆ సంస్థ మనిషి (రెసిడెంట్) ఇంట్లోనే ఉంటాడు. ఇంకే సంస్థను (ఫ్రెంచ్ వాళ్ళను) పిలవకూడదు. పక్కింటివాళ్ళతో గొడవైనా, స్నేహమైనా ఆ సంస్థ అనుమతితోనే. బదులుగా బయటి దాడుల నుంచి రక్షణ, 'ఇంటి లోపలి విషయాల్లో జోక్యం చేసుకోం' అనే మాట. ఇల్లు భూస్వామిదే, కానీ తాళం చెవి వేరే వాళ్ళ చేతిలో. 1798–1805లో వెల్లెస్లీ దీన్ని ప్రామాణిక ఒప్పందం చేశాడు; ఆలోచన డూప్లే నాటిది. (→ English: Subsidiary alliance · हिन्दी: सहायक संधि)

In exam EnglishLord Wellesley, Governor-General from 1798 to 1805, used the Subsidiary alliance to bring Indian states under the Company without the cost of conquest. Lending trained troops to Indian rulers for money or land went back to Dupleix, but Wellesley made it a standard treaty. A state that signed kept a Company force on its soil and paid for it, by a yearly subsidy or by ceding land whose revenue covered the cost. It accepted a British Resident at its court, employed no other Europeans (a clause aimed at the French), and made no war or treaty without the Company's consent. The Company in turn promised protection against outside enemies and no interference in internal affairs. The ruler kept his throne, but his defence and foreign policy now belonged to Calcutta.

మొదట సంతకం చేసింది హైదరాబాద్ నిజాం (1798); 1800లో సైన్యం ఖర్చు కోసం మైసూరు నుంచి వచ్చిన జిల్లాలు ఇచ్చేశాడు. తర్వాత మైసూరు, తంజావూరు (1799), అవధ్ (1801 — రోహిల్‌ఖండ్‌తో సహా దాదాపు సగం రాజ్యం పోయింది), పేష్వా (1802, బస్సీన్ ఒప్పందం), 1803 ఓటముల తర్వాత భోంస్లే, సింధియా. కంపెనీకి లాభం: వేరేవాళ్ళ డబ్బుతో నడిచే సైన్యం, ఫ్రెంచ్ బయటికి, కొత్త భూమి. రాజ్యాలకు నష్టం: ప్రజలు తొలగించలేని రాజుకు మంచి పాలనపై శ్రద్ధ తగ్గింది; ఖజానా ఖాళీ; ఉద్యోగం పోయిన సైనికులు పిండారీల వంటి ముఠాల్లో చేరారు. బాకీ పడితే — 'భూమి ఇవ్వండి' అనే సాకు సిద్ధం. అప్పు తీర్చలేని రైతు పొలం వడ్డీ వ్యాపారి చేతికి వెళ్ళినట్టు. (→ English: Subsidiary alliance · हिन्दी: सहायक संधि)

In exam EnglishThe Nizam of Hyderabad signed first, in 1798, and in 1800 he handed over the districts he had gained from Mysore to pay for the force. Mysore and Tanjore followed in 1799, Awadh in 1801, ceding roughly half its kingdom including Rohilkhand, and the Peshwa by the Treaty of Bassein (1802); the Bhonsle and Sindhia were bound by similar treaties after their defeats in 1803. The Company gained an army paid for by others, the French shut out and new land in place of subsidy. The states paid heavily. Rulers whom their subjects could no longer remove had little reason to govern well, the subsidy drained their treasuries, and the soldiers of disbanded state armies lost their livelihood, many joining bands such as the Pindaris. Arrears of subsidy also gave the Company a ready excuse to take more land.

లార్డ్ హేస్టింగ్స్ (1813–23) కాలంలో కంపెనీ 'చాలామందిలో ఒకటి' కాదు, 'అందరికీ పైది' అయింది — అదే సర్వాధిపత్యం. పిండారీలపై దాడి మూడో ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధంగా మారింది; 1818లో రాజపుత్ర రాజ్యాలు, మధ్య భారత రాజులు రక్షణ ఒప్పందాలు చేసుకున్నారు. బడిలో హెడ్‌మాస్టర్ అనుకోండి: ప్రతి తరగతి టీచర్ తన తరగతిని నడుపుకోవచ్చు, కానీ వేరే టీచర్లతో సొంతంగా ఒప్పందాలు చేసుకోకూడదు, అంతా హెడ్‌మాస్టర్ దయ మీదే — దీన్నే 'అధీన ఏకాంతం' అన్నారు. ఉత్తరాన నేపాల్ యుద్ధం (1814–16); సగౌలీ ఒప్పందం (1816): గఢ్వాల్, కుమావూన్, తెరాయ్ దావాలు వదిలింది, సిక్కిం నుంచి తీసుకున్న భూమి వదిలింది, ఖాట్మండులో రెసిడెంట్. నేపాల్ స్వతంత్రంగానే ఉంది; గూర్ఖా సైనికులు కంపెనీ సైన్యంలో చేరడం మొదలైంది. (→ English: Paramountcy · हिन्दी: सर्वोपरिता)

In exam EnglishLord Hastings, Governor-General from 1813 to 1823, made the Company claim Paramountcy over the Indian states as a whole. His campaign against the Pindaris (1817–18) grew into the Third Anglo-Maratha War, and in 1818 the Rajput states and other princes of central India accepted treaties of protection. Under what was later called subordinate isolation, the states kept their internal rule but stood below the Company, could not deal with one another or with foreign powers, and depended on its goodwill. In the north the Anglo-Nepal War (1814–16) checked the expanding Gorkha kingdom. By the Treaty of Sagauli (1816) Nepal gave up Garhwal, Kumaon and most of its claims in the Terai, gave up the lands it had taken from Sikkim and accepted a British Resident at Kathmandu. Nepal kept its independence, and Gorkha soldiers began to serve in the Company's army.
Policies of British expansion
PolicyAssociated withCore ideaExamples
Ring-fenceWarren Hastings (1772–85)Defend neighbouring states' frontiers as a buffer for Company territoryAwadh guarded against the Marathas
Subsidiary allianceWellesley (1798–1805)Ruler keeps his throne; Company force on his soil, paid by subsidy or ceded land; Resident; no independent diplomacyHyderabad 1798, Mysore 1799, Awadh 1801, Peshwa 1802
Paramountcy (subordinate isolation)Lord Hastings (1813–23)Company supreme; states subordinate and cut off from one anotherRajput states under protection, 1818
Doctrine of lapseDalhousie (1848–56)Dependent state without a natural heir passes to the Company unless adoption is approvedSatara 1848, Jhansi 1853, Nagpur 1854
Annexation for misgovernmentBentinck; DalhousieCompany takes over a state it declares badly ruledCoorg 1834, Awadh 1856

విస్తరణ కంపెనీని భారత సరిహద్దులు దాటి కూడా యుద్ధాలకు లాగింది. తూర్పున బర్మా అస్సాం, మణిపూర్ వైపు ముందుకొచ్చింది → మొదటి ఆంగ్లో-బర్మా యుద్ధం (1824–26, అమ్‌హర్స్ట్). యాండబూ ఒప్పందం (1826): అస్సాం, కచార్, జైంతియా దావాలు వదిలింది; మణిపూర్ స్వతంత్రం; అరకాన్, టెనాసెరిమ్ ఇచ్చింది; పరిహారం చెల్లించింది. రెండో యుద్ధం (1852, డల్హౌసీ) — దిగువ బర్మా, పెగూ; మూడో యుద్ధం (1885, డఫరిన్) — ఎగువ బర్మా, రాజరికం అంతం. వాయవ్యాన రష్యా భయంతో ఆక్లాండ్ మొదటి ఆంగ్లో-ఆఫ్గన్ యుద్ధం (1839–42): దోస్త్ మహమ్మద్‌ను తీసి షా షుజాను కూర్చోబెట్టారు; 1841 కాబూల్ తిరుగుబాటు, జనవరి 1842లో ఘోర వెనుకడుగు; దోస్త్ మహమ్మద్ తిరిగి వచ్చాడు. పొరుగువాడి ఇంట్లో తగాదా పెట్టి, డబ్బూ పోయి పరువూ పోయినట్టు — ఖర్చు ఎక్కువ, లాభం సున్నా. (→ English: Treaty of Yandabo · हिन्दी: यांडाबू की संधि)

In exam EnglishExpansion also pulled the Company into wars beyond India's frontiers. Burmese advances into Assam and Manipur led to the First Anglo-Burmese War (1824–26) under Lord Amherst. By the Treaty of Yandabo (1826) Burma gave up its claims to Assam, Cachar and Jaintia, recognised Manipur as independent, ceded Arakan and Tenasserim and paid a war indemnity. The Second War (1852), under Dalhousie, added Lower Burma with Pegu; the Third (1885), under Lord Dufferin, ended the Burmese monarchy and annexed Upper Burma. In the north-west, fear of Russian influence at Kabul led Lord Auckland into the First Anglo-Afghan War (1839–42). Under a treaty of 1838 with Ranjit Singh and Shah Shuja, a British army replaced Dost Mohammad with Shah Shuja in 1839, but a rising in Kabul in 1841 forced a disastrous retreat in January 1842, and Dost Mohammad later regained his throne. The war cost much and gained nothing.

సింధ్‌ను తాల్పూర్ అమీర్లు పాలించారు. మొదట ఒప్పందాలతోనే సంబంధం: 1809లో 'ఫ్రెంచ్‌ను రానివ్వం', 1832లో సింధు నదిని కంపెనీ వ్యాపారులకు తెరిచారు. అఫ్గాన్ యుద్ధం అంతా మార్చింది — సైన్యానికి సరుకులు సింధు దారిలోనే వెళ్ళాలి. 1839లో అమీర్లపై ఒత్తిడి: మా సైన్యాన్ని దాటనివ్వండి, మా దళాన్ని ఉంచుకోండి, ఖర్చు భరించండి. అఫ్గాన్ పరాభవం తర్వాత ఎలెన్‌బరో చార్ల్స్ నేపియర్‌ను పంపాడు; అతని డిమాండ్లు యుద్ధానికి దారితీశాయి. మియానీ (ఫిబ్రవరి 1843), నెల తర్వాత సింధ్‌లోని హైదరాబాద్ దగ్గర ఓటమి; 1843లో సింధ్ విలీనం. అమీర్లు ఒప్పందాలు పాటించినా భూమి పోయింది — అందుకే బ్రిటన్‌లోనూ విమర్శ. ఒక్క అబద్ధం దాచడానికి పది అబద్ధాలు చెప్పినట్టు, ఒక యుద్ధం ఇంకో ఆక్రమణకు కారణం సృష్టించింది. (→ English: Battle of Miani · हिन्दी: मियानी का युद्ध)

In exam EnglishSindh, on the lower Indus, was ruled by the Talpur Amirs. At first the Company dealt with them by treaty: in 1809 they agreed to keep the French out, and in 1832 they opened the Indus to the Company's traders. The Afghan war changed this. The Indus route was needed to supply the army in Afghanistan, and in 1839 the Amirs were pressed to let British troops pass, to accept a subsidiary force and to pay towards it. After the Afghan disaster Lord Ellenborough sent Sir Charles Napier, whose demands drove the Amirs to war. Napier defeated them at Miani in February 1843 and near Hyderabad in Sindh a month later, and Sindh was annexed in 1843. The annexation was criticised even in Britain, because the Amirs had kept their treaties: one frontier war had created reasons for another conquest.

పంజాబ్‌లో రంజిత్ సింగ్ సిక్కు మిస్ల్‌లను ఏకం చేసి, 1799లో లాహోర్ తీసుకుని, ఆనాటి బలమైన భారత రాజ్యం నిర్మించాడు. అమృత్‌సర్ ఒప్పందం (1809): 'సట్లెజ్ దాటి తూర్పుకు రాను' — సట్లెజ్ ఇవతలి సిక్కు రాజ్యాలు బ్రిటిష్ రక్షణలో; ఆ మాట జీవితాంతం నిలబెట్టుకున్నాడు. 1839లో అతని మరణం తర్వాత హత్యలు, చిన్న పాలనలు; చివరికి బాలుడు దలీప్ సింగ్, తల్లి రాణి జిందాన్ సంరక్షకురాలు; సైన్యం తనే ఒక శక్తి అయింది. పెద్ద తండ్రి పోయాక ఉమ్మడి కుటుంబంలో గొడవలు మొదలై బయటివాళ్ళు లాభపడినట్టు. మొదటి ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధం (1845–46, హార్డింజ్): ముద్కీ, ఫిరోజ్‌షా, అలీవాల్, సోబ్రాన్. లాహోర్ ఒప్పందం (మార్చి 1846): జలంధర్ దోఆబ్ పోయింది, సైన్యం తగ్గింది, పరిహారంలో కొంత కట్టారు; మిగతాకు బదులు కాశ్మీర్ — దాన్ని కంపెనీ వేరే అమృత్‌సర్ ఒప్పందం (1846)తో డబ్బు తీసుకుని జమ్మూ గులాబ్ సింగ్‌కు ఇచ్చింది. (→ English: Treaty of Amritsar · हिन्दी: अमृतसर की संधि)

In exam EnglishIn Punjab, Ranjit Singh united the Sikh chiefdoms (misls), took Lahore in 1799 and built the strongest Indian state of his time, with an army partly trained by European officers. By the Treaty of Amritsar (1809) he accepted the Sutlej as the eastern limit of his expansion, leaving the cis-Sutlej Sikh states under British protection, and he kept the treaty all his life. After his death in 1839 came murders and short reigns, until the boy Duleep Singh took the throne with his mother, Rani Jindan, as regent, while the army became a power of its own. The First Anglo-Sikh War (1845–46), under Lord Hardinge, saw hard battles at Mudki, Ferozeshah, Aliwal and Sobraon. By the Treaty of Lahore (March 1846) the Sikhs ceded the Jullundur Doab, cut their army and paid part of a war indemnity; for the rest they gave up Kashmir, which the Company passed to Gulab Singh of Jammu for a payment by a separate Treaty of Amritsar (1846).

1846 ఏర్పాటు నిలవలేదు. భైరోవాల్ ఒప్పందం (డిసెంబర్ 1846): దలీప్ సింగ్ చిన్నవాడు కాబట్టి లాహోర్‌లో బ్రిటిష్ రెసిడెంట్ సిక్కు సర్దార్ల మండలి ద్వారా పాలన నడిపాడు — అసంతృప్తి పెరిగింది. 1848లో ముల్తాన్ గవర్నర్ మూల్‌రాజ్ తిరుగుబాటు పంజాబ్ అంతా పాకింది; కొత్తగా వచ్చిన డల్హౌసీ దాన్ని యుద్ధంగా చూశాడు. రెండో ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధం (1848–49): చిలియన్‌వాలా (జనవరి 1849) — ఖరీదైన, తేలని పోరు; గుజరాత్ (ఫిబ్రవరి) — నిర్ణయాత్మక బ్రిటిష్ విజయం. మార్చి 1849లో పంజాబ్ విలీనం; దలీప్ సింగ్‌కు పింఛను; కోహినూర్ బ్రిటిష్ రాజముద్ర చేతికి. చిన్న పిల్లవాడి ఆస్తిని 'సంరక్షకుడు' చూసుకుంటానని చెప్పి, చివరికి తనదే చేసుకున్నట్టు. లారెన్స్ సోదరులున్న బోర్డు కొత్త ప్రావిన్స్ పాలించింది; సరిహద్దు అఫ్గాన్ కొండల దాకా. 1857లో పంజాబ్ ఎక్కువగా బ్రిటిష్ వైపే నిలిచింది. (→ English: Annexation of Punjab · हिन्दी: पंजाब का विलय)

In exam EnglishThe settlement of 1846 did not last. Under the Treaty of Bhairowal (December 1846) a British Resident at Lahore ran the government through a council of Sikh nobles during Duleep Singh's minority, and resentment grew. In 1848 a revolt by Mulraj, the governor of Multan, spread across Punjab, and Dalhousie, newly arrived as Governor-General, chose to treat it as war. The Second Anglo-Sikh War (1848–49) saw a costly, indecisive battle at Chillianwala in January 1849 and a decisive British victory at Gujrat in February. Punjab was annexed in March 1849, Duleep Singh was pensioned off and the Koh-i-noor diamond passed to the British Crown. A board that included the Lawrence brothers governed the new province, whose frontier now reached the Afghan hills. In 1857 Punjab largely stayed on the British side.

డల్హౌసీ (1848–56) పేరు వినగానే గుర్తొచ్చేది రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం. హిందూ ధర్మశాస్త్రం ప్రకారం కొడుకు లేని రాజు దత్తత తీసుకోవచ్చు, ఆ దత్తపుత్రుడే వారసుడు. డల్హౌసీ వాదన: కంపెనీ దయతో నిలిచిన, దాని రక్షణలో ఉన్న రాజ్యాల్లో దత్తపుత్రుడికి రాజు సొంత ఆస్తి దక్కుతుంది, కానీ రాజ్యం దక్కాలంటే కంపెనీ అనుమతి కావాలి; అనుమతి లేకపోతే రాజ్యం కంపెనీకి. అద్దె ఇంట్లో తాత పోయాక 'దత్త మనవడికి ఇల్లు ఇవ్వం, సామాన్లు తీసుకెళ్ళు' అని యజమాని చెప్పినట్టు. ఆలోచన పాతదే, కానీ డల్హౌసీ దాదాపు ప్రతిసారీ అనుమతి నిరాకరించాడు: సతారా 1848, జైత్‌పూర్, సంబల్‌పూర్ 1849, బఘాట్ 1850, ఉదయపూర్ 1852 (మేవాడ్ కాదు, మధ్య భారత చిన్న రాజ్యం), ఝాన్సీ 1853, నాగపూర్ 1854. ఝాన్సీ 1857 కేంద్రాల్లో ఒకటైంది. కర్ణాటక నవాబు, తంజావూరు రాజు బిరుదులు రద్దు; నానా సాహెబ్‌కు పింఛను నిరాకరణ. (→ English: Doctrine of lapse · हिन्दी: व्यपगत का सिद्धांत)

In exam EnglishDalhousie, Governor-General from 1848 to 1856, is remembered above all for the Doctrine of lapse. Hindu law let a ruler without a son adopt one, who would then succeed him. Dalhousie held that in dependent states, which owed their existence to the Company or stood under its protection, an adopted son could inherit the ruler's private property but not the state itself unless the Company approved; without approval, the state lapsed to the Company. The idea was not new, but Dalhousie applied it systematically and almost always refused approval. Satara was annexed in 1848, Jaitpur and Sambalpur in 1849, Baghat in 1850, Udaipur (a small state in central India, not Mewar) in 1852, Jhansi in 1853 and Nagpur in 1854. Jhansi, where Rani Lakshmibai's adopted son was refused, became one of the centres of 1857. Dalhousie also ended the titles of the Nawab of the Carnatic and the Raja of Tanjore, and refused Nana Sahib, adopted son of the last Peshwa, Baji Rao II, his father's pension.

మిగతా విలీనాలకు వేరే కారణాలు. 1853లో హైదరాబాద్ కంటింజెంట్ (నిజాం భరించాల్సిన సైన్యం) ఖర్చు కోసం బేరార్‌ను కంపెనీ పాలనకు ఇవ్వాల్సి వచ్చింది. అవధ్‌కు వారసులున్నారు, 1801 నుంచి నమ్మకమైన మిత్రుడు — సంక్రమణ వర్తించదు. అందుకే 'దుష్పరిపాలన' అనే కారణం; ఇదే కారణంతో బెంటింక్ ముందే కూర్గ్ (1834) తీసుకున్నాడు. అవధ్‌లో అల్లకల్లోలం ఉందని రెసిడెంట్ల నివేదికలు — కానీ ప్రజల నుంచి నవాబును కంపెనీయే కాపాడుతోంది కాబట్టి ఆ గందరగోళంలో దాని పాత్రా ఉంది. రోగికి తప్పుడు మందు ఇచ్చి, 'రోగం ముదిరింది, ఆస్తి మాది' అన్నట్టు. ఫిబ్రవరి 1856లో అవధ్ విలీనం, వాజిద్ అలీ షా కలకత్తాకు. దర్బారు మీద బతికేవాళ్ళకు జీవనం పోయింది; తాలూక్‌దార్లు ఎస్టేట్లు కోల్పోయారు; అవధ్ నుంచి వచ్చిన బెంగాల్ సైన్య సిపాయిలు తమ సొంత ఊరు పోవడం చూశారు. ఏడాదిన్నరలోపే అవధ్ 1857 తిరుగుబాటు గుండెకాయ. (→ English: Annexation of Awadh · हिन्दी: अवध का विलय)

In exam EnglishOther annexations rested on other grounds. In 1853 the Nizam had to hand over Berar to Company administration to meet the cost of the Hyderabad Contingent, a force he was bound to maintain. Awadh could not be taken by lapse: its rulers had heirs and had been loyal allies since the subsidiary treaty of 1801. Dalhousie used the charge of misgovernment instead, a ground Bentinck had used to annex Coorg (1834). The Residents reported disorder in Awadh, itself partly a product of the subsidiary system, since the Company shielded the Nawab from his own subjects. In February 1856 Awadh was annexed, and Nawab Wajid Ali Shah was deposed and sent to Calcutta. The court and its dependants lost their living, many taluqdars (large landholders) lost estates in the revenue settlement that followed, and the sepoys of the Bengal army, many of them from Awadh, saw their homeland taken. Little more than a year later Awadh was at the heart of the Revolt of 1857.
Annexations under Dalhousie (1848–56)
TerritoryYearGround
Satara1848Lapse
Jaitpur, Sambalpur1849Lapse
Punjab1849Conquest (Second Anglo-Sikh War)
Baghat1850Lapse
Udaipur (central India)1852Lapse
Lower Burma (Pegu)1852Conquest (Second Anglo-Burmese War)
Berar1853Handed over by the Nizam for the cost of the Hyderabad Contingent
Jhansi1853Lapse
Nagpur1854Lapse
Awadh1856Misgovernment

మొత్తం కలిపి చూస్తే ఒక వరుస: వలయ రక్షణ విధానం — పక్క రాజ్యాలు కంచెలా; సైన్య సహకార ఒప్పందం — ఆ రాజ్యాలు కంపెనీ సైన్యానికి డబ్బిచ్చే ఆధారిత రాజ్యాలు; సర్వాధిపత్యం — కంపెనీ అందరికంటే పైది; రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం, దుష్పరిపాలన ఆరోపణ — ఆధారిత రాజ్యాలు బ్రిటిష్ భూభాగంలోకి. స్వతంత్రంగా ఉన్నచోట యుద్ధం: నేపాల్‌ను ఆపారు, సింధ్, పంజాబ్ గెలిచారు, బర్మాలో కొంత, అఫ్గాన్‌లో బలానికి హద్దు కనిపించింది. ముందు అద్దె, తర్వాత కౌలు, చివరికి స్వాధీనం — మెట్టు మెట్టుగా. 1856లో డల్హౌసీ వెళ్ళేసరికి ఉపఖండంలో ఎక్కువ భాగం నేరుగా, మిగతాది సంస్థానాలతో ఒప్పందాల ద్వారా. ఫలితంతోపాటు పద్ధతీ ముఖ్యం: వారసులు నిరాకరించబడిన రాజులు, పింఛను పోయిన సర్దార్లు, ఊరు పోయిన సిపాయిలు — ఈ కోపమే 1857 కథకు మొదలు. (→ English: Ring-fence policy · Subsidiary alliance · Paramountcy · Doctrine of lapse · हिन्दी: घेरे की नीति · सहायक संधि · सर्वोपरिता · व्यपगत का सिद्धांत)

In exam EnglishSeen together, these policies form a sequence. The Ring-fence policy guarded the Company's lands with buffer states; the Subsidiary alliance turned such states into dependants who paid for its army; Paramountcy declared the Company supreme over them all; and the Doctrine of lapse and the charge of misgovernment absorbed dependants into British territory. Where states stayed independent, war did the rest: Nepal was checked, Sindh and Punjab were conquered, Burma was partly annexed, and Afghanistan showed the limits of force. When Dalhousie left in 1856, the Company ruled most of the subcontinent directly and controlled the rest through treaties with the princely states. The method mattered as much as the result: rulers denied their heirs, nobles stripped of pensions and soldiers whose homelands had been annexed all carried grievances, and the chapter on the Revolt of 1857 picks up the story there.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Satara, Jhansi and Nagpur were annexed under the doctrine of lapse by which Governor-General?

  1. Lord Wellesley
  2. Lord Hastings
  3. Lord Dalhousie
  4. Lord William Bentinck
Show answer

Answer: C. Lord Dalhousie

(c) is correct: Dalhousie (1848–56) annexed Satara (1848), Jhansi (1853) and Nagpur (1854) by lapse. (a) Wellesley is linked with the subsidiary alliance; (b) Lord Hastings with paramountcy; (d) Bentinck annexed Coorg (1834) for misgovernment, not by lapse.

Q2. Consider the following statements about Wellesley's subsidiary alliance:
1. Hyderabad was the first state to accept it, in 1798.
2. A state that accepted it had to keep a British Resident at its court and could not employ other Europeans.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both statements are correct: the Nizam signed in 1798, ahead of Mysore (1799), Awadh (1801) and the Peshwa (1802), and the treaties required a Resident and excluded other Europeans, chiefly the French. So (a), (b) and (d) are wrong.

Q3. Match List I (treaty) with List II (context):
List I: A. Treaty of Sagauli B. Treaty of Yandabo C. Treaty of Lahore (1846) D. Treaty of Amritsar (1809)
List II: 1. First Anglo-Sikh War 2. Anglo-Nepal War 3. Ranjit Singh accepts the Sutlej as his limit 4. First Anglo-Burmese War
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-2, B-4, C-1, D-3
  2. A-4, B-2, C-1, D-3
  3. A-2, B-4, C-3, D-1
  4. A-4, B-2, C-3, D-1
Show answer

Answer: A. A-2, B-4, C-1, D-3

(a) is correct: Sagauli (1816) ended the Anglo-Nepal War, Yandabo (1826) the First Anglo-Burmese War, Lahore (1846) the First Anglo-Sikh War, and Amritsar (1809) fixed the Sutlej as Ranjit Singh's limit. (b) and (d) swap Sagauli and Yandabo; (c) and (d) swap the two Punjab treaties.

Q4. Consider the following statements about the annexation of Awadh:
1. Awadh was annexed in 1856 under the doctrine of lapse because its Nawab had no heir.
2. Dalhousie justified the annexation on the ground of misgovernment.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Only statement 2 is correct. Statement 1 is wrong: Awadh's rulers had heirs, so lapse could not apply; Dalhousie used the charge of misgovernment and deposed Wajid Ali Shah. So (a), (c) and (d) are wrong.

Q5. Arrange the following events in chronological order:
1. Annexation of Sindh
2. Treaty of Sagauli
3. Annexation of Punjab
4. Annexation of Awadh
Select the correct answer using the code given below:

  1. 2-1-3-4
  2. 1-2-3-4
  3. 2-3-1-4
  4. 1-2-4-3
Show answer

Answer: A. 2-1-3-4

(a) is correct: Sagauli 1816, Sindh 1843, Punjab 1849, Awadh 1856. (b) puts Sindh before Sagauli; (c) puts Punjab before Sindh; (d) puts Awadh before Punjab.

Q6. With reference to the ring-fence policy, consider the following statements:
1. It is associated with Warren Hastings.
2. Its main aim was to annex the states on the Company's borders.
3. Awadh was the most important buffer state under it.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

(b) is correct. Statements 1 and 3 are right. Statement 2 is wrong: the policy was defensive, guarding neighbours' frontiers so that they shielded Company territory, not annexing them. So (a), (c) and (d), which include statement 2, are wrong.

Q7. Which one of the following was NOT annexed by applying the doctrine of lapse?

  1. Satara
  2. Jhansi
  3. Sambalpur
  4. Punjab
Show answer

Answer: D. Punjab

(d) is correct: Punjab was annexed in 1849 by conquest after the Second Anglo-Sikh War. (a) Satara (1848), (b) Jhansi (1853) and (c) Sambalpur (1849) were all annexed by lapse, so they are wrong answers here.

Q8. Consider the following statements about the First Anglo-Afghan War:
1. It was fought under Lord Auckland, and a British army placed Shah Shuja on the throne at Kabul in 1839.
2. It ended with Afghanistan being annexed to the Company's territory.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Only statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: a rising in Kabul forced a disastrous retreat in January 1842 and Dost Mohammad later regained his throne; Afghanistan was not annexed. So (b), (c) and (d) are wrong.

← Part 2All partsQuick recap →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources