Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Pressure belts, winds and jet streams

தமிழில் விளக்கம்

Climatology: the atmosphere, winds, weather systems and world climates · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How atmospheric pressure is measured and mapped with isobars, the pressure belts and the ITCZ, the pressure gradient and Coriolis forces and friction, cyclonic and anticyclonic circulation, the planetary winds and the three cells, monsoons, land, sea, mountain and valley breezes, local winds, and jet streams.

Each idea is explained first in Tamil (தமிழ்), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Tamil and revise it in English.

வெயில் எல்லா இடத்திலும் ஒரே மாதிரி விழுவதில்லை — நிலநடுக்கோட்டில் வெப்பம் அதிகம், துருவங்களில் குறைவு. சூடான காற்று இலேசாகி மேலே எழுகிறது, அங்கே அழுத்தம் குறைகிறது; குளிர்ந்த காற்று கனமாகி இறங்கி அழுத்தத்தைக் கூட்டுகிறது. காற்று எப்போதும் அதிக அழுத்தத்திலிருந்து குறைந்த அழுத்தம் நோக்கி ஓடுகிறது — சைக்கிள் டியூப் வால்வைத் திறந்தால் காற்று சீறிக்கொண்டு வெளியேறுவது போல. அப்படி ஓடும்போது வெப்பத்தையும் ஈரத்தையும் உலகம் முழுதும் சுமந்து செல்கிறது. இந்தப் பகுதியில் அழுத்தம், அழுத்த மண்டலங்கள், காற்றைத் திருப்பும் விசைகள், பல வகைக் காற்றுகள், மேலே வீசும் ஜெட் காற்றோட்டங்கள் பார்க்கிறோம். (→ English: wind and pressure · हिन्दी: पवन और दाब)

In exam EnglishPart 1 showed that the Sun heats the Earth unevenly: the tropics gain more energy than they lose, while the poles lose more than they gain. The air answers this imbalance by moving. Warm air expands and rises, leaving lower pressure at the surface; cold air is dense and sinks, building higher pressure. Wind is simply air flowing from higher towards lower pressure. This part follows that chain: how pressure is measured and mapped, the belts of high and low pressure, the forces that steer the wind, the permanent, seasonal and local winds, and the fast currents of air high above called jet streams.

வளிமண்டல அழுத்தம் என்பது நம் தலைக்கு மேலே உள்ள காற்றுத் தூணின் எடை. அதை பாரமானியால் அளக்கிறார்கள், மில்லிபார் அல்லது ஹெக்டோபாஸ்கலில் சொல்கிறார்கள் — இரண்டும் ஒன்றே. கடல் மட்டத்தில் சராசரி 1013 hPa. மேலே போகப் போக அழுத்தம் வேகமாகக் குறைகிறது; அதனால்தான் விமானத்தின் உள்ளே அழுத்தத்தைச் செயற்கையாக வைக்கிறார்கள். ஒரே அழுத்தம் உள்ள இடங்களை இணைக்கும் கோடுகள் சம அழுத்தக் கோடுகள். மலை வரைபடத்தில் உயரக் கோடுகள் நெருக்கமாக இருந்தால் சரிவு செங்குத்து — அதுபோல சம அழுத்தக் கோடுகள் நெருக்கமாக இருந்தால் காற்று வேகம், விலகியிருந்தால் மெதுவாக. (→ English: isobar · हिन्दी: समदाब रेखा)

In exam EnglishAtmospheric pressure is the weight of the column of air resting on a unit area of the surface. It is measured with a barometer, either the mercury type or the portable aneroid type, and weather services report it in millibars or hectopascals, which are equal units. Average pressure at sea level is about 1013 hPa. Because most of the air's mass lies close to the ground, pressure drops quickly with height, which is why aircraft cabins are pressurised. To compare stations at different heights, readings are reduced to sea level and plotted on a map, and lines are drawn through places of equal pressure; these lines are isobars. Closely packed isobars mean pressure changes sharply over a short distance, a steep pressure gradient and strong winds; widely spaced isobars mean a gentle gradient and light winds.

பூமியைச் சுற்றி அழுத்தம் இடுப்புப் பட்டைகள் போல அடுக்கடுக்காக அமைந்துள்ளது. நிலநடுக்கோட்டில் நன்றாகச் சூடாகிக் காற்று மேலே எழுகிறது — தாழ்வழுத்தம்; இரு அரைக்கோளங்களின் வணிகக் காற்றுகள் சந்திக்கும் இடமே வெப்பமண்டல இடை ஒருங்கல் மண்டலம். அங்கே காற்று கிட்டத்தட்ட அசையாது, பழைய மாலுமிகள் 'டோல்ட்ரம்ஸ்' என்றார்கள். 30° அருகே காற்று கீழே இறங்குகிறது — உயர் அழுத்தம், 'குதிரை அட்சரேகைகள்'. 60° அருகே மீண்டும் தாழ்வழுத்தம், துருவங்களில் உயர் அழுத்தம். நிலநடுக்கோடு, துருவப் பட்டைகள் வெப்பநிலையால்; 30°, 60° பட்டைகள் காற்றின் இயக்கத்தால். வெயில் வடக்கே நகர்ந்தால் பட்டைகளும் வடக்கே நகர்கின்றன. (→ English: Inter-Tropical Convergence Zone · हिन्दी: अंतःउष्णकटिबंधीय अभिसरण क्षेत्र)

In exam EnglishOn a uniform Earth, pressure would lie in belts along the parallels. Near the equator lies the equatorial low: strong heating makes the air rise, and the trade winds of the two hemispheres meet in the Inter-Tropical Convergence Zone. Surface winds here are weak and variable, so sailors called the zone the doldrums. Near 30° north and south lie the subtropical highs, where air that rose at the equator sinks; their calm, dry air earned them the name horse latitudes. Near 60° lie the subpolar lows, and over the poles the polar highs. The equatorial low and the polar highs owe their origin mainly to temperature, so they are called thermal; the subtropical highs and subpolar lows are produced mainly by the movement of air, so they are called dynamic. The belts are not fixed: they shift north in the northern summer and south in the northern winter, following the overhead Sun.
The pressure belts of the Earth
BeltApproximate latitudeOriginKey features
Equatorial lowAbout 0–10° N and SThermalRising air; ITCZ; doldrums
Subtropical highAbout 30° N and SDynamicSinking air; calm, dry horse latitudes
Subpolar lowAbout 60° N and SDynamicWesterlies meet polar easterlies; stormy
Polar highNear the polesThermalCold, dense, sinking air

காற்றின் நடையை மூன்று விசைகள் தீர்மானிக்கின்றன. ஒன்று அழுத்த வேறுபாடு — காற்றை உயர் அழுத்தத்திலிருந்து தாழ்வழுத்தம் நோக்கித் தள்ளுகிறது. இரண்டு கோரியாலிஸ் விசை — சுழலும் ராட்டினத்தில் நின்று பந்தை எறிந்தால் அது வளைந்து போவது போலத் தெரியும் அல்லவா; அதுபோல சுழலும் பூமியில் காற்று வடக்கு அரைக்கோளத்தில் வலப்புறம், தெற்கு அரைக்கோளத்தில் இடப்புறம் திரும்புகிறது. இது திசையை மாற்றுகிறது, வேகத்தை அல்ல; நிலநடுக்கோட்டில் பூஜ்யம், துருவங்களில் அதிகபட்சம். மூன்று உராய்வு — தரை அருகே காற்றை மெதுவாக்குகிறது. மேலே உராய்வு இல்லாத இடத்தில் காற்று சம அழுத்தக் கோடுகளுக்கு இணையாக வீசுகிறது. (→ English: Coriolis force · हिन्दी: कोरिऑलिस बल)

In exam EnglishThree forces decide how the air actually moves. The pressure gradient force pushes air from high towards low pressure, at right angles to the isobars, and is stronger where they are closer together. The Coriolis force arises from the Earth's rotation: to an observer on the spinning planet, moving air seems to swerve, to the right in the Northern Hemisphere and to the left in the Southern. It alters the wind's direction but not its speed; it is zero at the equator, greatest at the poles, and stronger for faster winds. Friction with the ground slows the wind in roughly the lowest kilometre, so winds over rough land are gentler than over the smooth sea. Higher up, where friction hardly matters, the pressure gradient and Coriolis forces come into balance and the wind blows parallel to the isobars; such a wind is called geostrophic.

இந்த விசைகள் சேர்ந்தால் காற்று அழுத்த மையங்களைச் சுற்றிச் சுழல்கிறது. தாழ்வழுத்த மையத்தை நோக்கிக் காற்று உள்ளே வந்து மேலே எழுகிறது; வடக்கு அரைக்கோளத்தில் அது கடிகார முள்ளுக்கு எதிர்த்திசையில், தெற்கு அரைக்கோளத்தில் கடிகாரத் திசையில் சுழல்கிறது. உயர் அழுத்த மையத்தில் காற்று இறங்கி வெளியே பரவுகிறது — திசை எதிர், வானிலை வறண்டு அமைதியாக. வாளியில் தண்ணீரைச் சுழற்றினால் நடுவில் குழி விழுவதை நினைத்துப் பாருங்கள். வடக்கு அரைக்கோளத்தில் காற்றுக்கு முதுகு காட்டி நின்றால் தாழ்வழுத்தம் இடப்பக்கம் — இதுவே பாய்ஸ் பாலட் விதி. நிலநடுக்கோட்டில் திருப்பும் விசை இல்லாததால் அங்கே புயல்கள் அரிது. (→ English: cyclone and anticyclone · हिन्दी: चक्रवात और प्रतिचक्रवात)

In exam EnglishPut these forces together and the wind spirals around centres of low and high pressure. A cyclone is a centre of low pressure: air converges towards it and rises. Deflected to the right, the inflowing air in the Northern Hemisphere circles anticlockwise; in the Southern Hemisphere it circles clockwise. An anticyclone is a centre of high pressure with sinking air that spreads outwards, turning clockwise in the Northern Hemisphere and anticlockwise in the Southern, and it usually brings settled, dry weather. A rule of thumb called Buys Ballot's law follows: in the Northern Hemisphere, if you stand with your back to the wind, lower pressure lies to your left. Because the deflecting force vanishes at the equator, cyclones rarely form within about 5° of it, a point taken up in Part 3.

ஆண்டு முழுதும் ஒரே திசையில் வீசும் காற்றுகள் கோள் காற்றுகள். 30° உயர் அழுத்தத்திலிருந்து நிலநடுக்கோடு நோக்கி வீசுபவை வணிகக் காற்றுகள் — பூமி சுழல்வதால் வடக்கில் வடகிழக்கிலிருந்து, தெற்கில் தென்கிழக்கிலிருந்து. பழைய பாய்மரக் கப்பல்களுக்கு இவை நம்பகமான பேருந்து சேவை போல. 30°-இலிருந்து 60° நோக்கி வீசுபவை மேற்கத்தியக் காற்றுகள் — வடக்கில் தென்மேற்கிலிருந்து, தெற்கில் வடமேற்கிலிருந்து. தெற்கு அரைக்கோளத்தில் 40°–60° இடையே தடுக்க நிலம் இல்லை, அதனால் அவை கர்ஜித்து வீசுகின்றன: 'ரோரிங் ஃபோர்டீஸ், ஃப்யூரியஸ் ஃபிஃப்டீஸ், ஷ்ரீக்கிங் சிக்ஸ்டீஸ்'. துருவங்களிலிருந்து குளிர்ந்த கிழக்குக் காற்றுகள். (→ English: trade winds, westerlies · हिन्दी: व्यापारिक पवनें, पछुआ पवनें)

In exam EnglishWinds that blow between the pressure belts throughout the year are called planetary or permanent winds. From the subtropical highs, air moves towards the equatorial low as the trade winds; turned by the Earth's rotation, they come from the north-east in the Northern Hemisphere and from the south-east in the Southern. Their reliability made them valuable to sailing ships. From the subtropical highs towards the subpolar lows blow the westerlies, from the south-west in the Northern Hemisphere and from the north-west in the Southern. Across the Southern Hemisphere oceans, between about 40° and 60°, almost no land interrupts them, so they become strong and stormy; sailors named them the Roaring Forties, Furious Fifties and Shrieking Sixties after their latitudes. Finally, cold polar easterlies flow out of the polar highs towards the subpolar lows.

ஒவ்வொரு அரைக்கோளத்திலும் காற்று மூன்று சக்கரங்களாகச் சுழல்கிறது. ஹேட்லி சக்கரம்: நிலநடுக்கோட்டில் சூடான காற்று எழுந்து, மேலே துருவம் நோக்கிச் சென்று, 30° அருகே இறங்கி, வணிகக் காற்றாகத் திரும்புகிறது. துருவச் சக்கரம்: துருவத்தில் குளிர்க்காற்று இறங்கி வெளியே வீசி 60° அருகே எழுகிறது. நடுவில் ஃபெரல் சக்கரம் — இரண்டு பல்சக்கரங்களுக்கு நடுவில் உள்ள சிறு சக்கரம் பக்கத்துச் சக்கரங்களால் சுழல்வது போல, அது தானாக அல்லாமல் அண்டைச் சக்கரங்களால் சுழல்கிறது; அதன் கீழ்ப் பகுதியே மேற்கத்தியக் காற்று. இந்த மூன்று சக்கரங்களும் கடல் நீரோட்டங்களும் சேர்ந்து வெப்பமண்டலத்தின் கூடுதல் வெப்பத்தைத் துருவங்களுக்குக் கடத்துகின்றன. (→ English: Hadley, Ferrel and polar cells · हिन्दी: हैडली, फ़ेरल और ध्रुवीय कोष्ठ)

In exam EnglishThese surface winds are the lower limbs of three loops of circulation in each hemisphere, known as cells. In the Hadley cell, warm air rises near the equator, flows poleward high up, sinks near 30° and returns to the equator as the trade winds. In the polar cell, cold air sinks over the pole, spreads out as the polar easterlies and rises near 60°. Between the two lies the Ferrel cell, driven by its neighbours rather than directly by heating; its surface branch is the westerlies. The Hadley and polar cells are called thermally direct, because warm air rises and cold air sinks in them, while the Ferrel cell is thermally indirect. Working with the ocean currents, this three-cell circulation carries surplus heat from the tropics towards the poles, completing the heat-budget story of Part 1.

சில காற்றுகள் பருவத்துக்கு ஏற்பத் திசையை மாற்றுகின்றன — அவையே பருவக்காற்று; அரபுச் சொல் 'மௌசிம்' என்றால் பருவம். கோடையில் நிலம் கடலைவிட விரைவாகச் சூடாகிறது — தோசைக்கல் சீக்கிரம் சூடாகும், குடத்துத் தண்ணீர் தாமதமாகச் சூடாகும் போல. அப்போது நிலத்தில் தாழ்வழுத்தம், கடலிலிருந்து ஈரக்காற்று உள்ளே. குளிர்காலத்தில் தலைகீழாக, வறண்ட காற்று நிலத்திலிருந்து கடல் நோக்கி. ஜூன்–செப்டம்பர் தென்மேற்குப் பருவக்காற்று இந்தியாவின் ஆண்டு மழையில் பெரும்பகுதியைத் தருகிறது; அக்டோபர்–டிசம்பர் வடகிழக்குப் பருவக்காற்று வங்காள விரிகுடாவைக் கடந்து தமிழ்நாட்டுக் கடற்கரைக்கு முக்கிய மழையைத் தருகிறது. (→ English: monsoon · हिन्दी: मानसून)

In exam EnglishSome winds reverse their direction with the seasons. The best known are the monsoon winds, a name taken from the Arabic word mausim, meaning season. In summer, land heats up faster than the sea, so low pressure forms over the land and moist winds blow in from the ocean; in winter, land cools faster, high pressure builds over it and dry winds blow out towards the sea. This land–sea contrast works together with the seasonal shift of the ITCZ and the pressure belts. Over South Asia the result is the south-west monsoon of June to September, which brings most of India's annual rain, and the north-east monsoon of October to December, which, after crossing the Bay of Bengal, gives the Tamil Nadu coast its main rainy season. How the Indian monsoon sets in, advances and breaks is taught in the chapter on India's climate.

இதே நிலம்–கடல் வேறுபாடு தினமும் வேலை செய்கிறது. பகலில் நிலம் விரைவில் சூடாகி, கடலிலிருந்து குளிர்ந்த கடற்காற்று கரைக்கு வீசுகிறது; இரவில் நிலம் விரைவில் குளிர்ந்து நிலக்காற்று கடல் நோக்கி வீசுகிறது. அதனால்தான் பல இடங்களில் மீனவர்கள் விடியும் முன்பே அந்த நிலக்காற்றின் உதவியோடு படகுகளைக் கடலுக்குள் செலுத்துகிறார்கள். மலைகளிலும் இப்படியே: பகலில் சரிவுகள் சூடாகிப் பள்ளத்தாக்குக் காற்று மேலே ஏறுகிறது, மதியத்துக்குள் சிகரங்களில் மேகம்; இரவில் குளிர்ந்த கனமான காற்று மலைக்காற்றாகப் பள்ளத்தாக்கில் சரிகிறது. இந்தச் சரிவே முதல் பகுதியில் சொன்ன பள்ளத்தாக்கு வெப்பநிலைத் தலைகீழ் மாற்றத்துக்குக் காரணம். (→ English: land and sea breeze · हिन्दी: स्थलीय और समुद्री समीर)

In exam EnglishThe same land–sea contrast operates every day. By day the land warms faster than the water, air rises over it, and a cool sea breeze blows onshore, usually from late morning; at night the land cools faster and a weaker land breeze blows out to sea. Mountains have a matching daily cycle. During the day the sunlit slopes warm the air beside them, which rises up the valley as a valley breeze, also called an anabatic wind, often building clouds over the peaks by afternoon. At night the slopes cool, and cold, dense air slides downhill into the valley as a mountain breeze, or katabatic wind. That downslope flow is the air drainage that creates the valley inversions described in Part 1.

சில பகுதிகளுக்குச் சொந்தக் காற்றுகள் உண்டு. வட இந்தியச் சமவெளியில் மே–ஜூன் மதியங்களில் வீசும் வெப்பமான வறண்ட மேற்குக் காற்று 'லூ' — வெப்பத்தாக்கு தரும். ஈரக்காற்று மலையேறும்போது ஒரு பக்கம் மழை பொழிந்து, மறுபக்கம் இறங்கும்போது அழுத்தப்பட்டுச் சூடாகிறது — பம்ப்பால் டயருக்குக் காற்று அடித்தால் பம்ப் சூடாவது போல. ஆல்ப்ஸில் அதை 'ஃபான்', ராக்கீஸின் கிழக்கில் 'சினூக்' (பனி தின்னி) என்கிறார்கள். குளிர்க்காற்றுகள்: பிரான்சில் 'மிஸ்ட்ரல்', அட்ரியாட்டிக் கரையில் 'போரா'. சகாராவிலிருந்து தூசு வெப்பக்காற்று 'சிரோக்கோ'; மேற்கு ஆப்பிரிக்காவில் வறண்ட 'ஹார்மட்டான்' புழுக்கத்தைக் குறைப்பதால் 'டாக்டர்'. (→ English: local winds · हिन्दी: स्थानीय पवनें)

In exam EnglishMany regions have winds of their own. Over the plains of north India, the Loo is a hot, dry westerly that blows on May and June afternoons and can cause heatstroke. When moist air is forced across a mountain range, it drops its moisture on the windward side and then descends the leeward slope, warming as it is compressed; such warm, dry downslope winds are called the Foehn in the Alps and the Chinook on the eastern side of the Rockies, where they can melt snow so fast that they are nicknamed snow-eaters. Some local winds are cold: the Mistral rushes down the Rhône valley to the Mediterranean coast of France, and the Bora sweeps down to the Adriatic coast. The Sirocco carries hot, dusty air from the Sahara northwards across the Mediterranean, while the Harmattan, a dry north-easterly from the Sahara, brings dust to West Africa together with relief from sticky heat, earning it the nickname 'the doctor'.
Local winds often asked about
WindRegionNature
LooPlains of north IndiaHot, dry westerly (May–June)
FoehnAlpsWarm, dry downslope wind
ChinookEastern side of the RockiesWarm, dry downslope wind; 'snow-eater'
SiroccoSahara to the Mediterranean and southern EuropeHot, dusty
MistralRhône valley, southern FranceCold, dry, northerly
BoraAdriatic coastCold, dry
HarmattanWest AfricaDry, dusty north-easterly; 'the doctor'

மிக உயரத்தில், ட்ரோபோபாஸ் அருகே, மெல்லிய பட்டைகளாக மிக வேகமாக வீசும் காற்றுகளே ஜெட் காற்றோட்டம். இவை பெரும்பாலும் மேற்கிலிருந்து கிழக்காக, மணிக்கு 100 கி.மீ.க்கு மேல் — வானில் ஓர் அதிவேக நெடுஞ்சாலை போல. சூடான காற்றும் குளிர்ந்த காற்றும் சந்திக்கும் எல்லைகளில் உருவாகின்றன. இவை நேராக இல்லாமல் பாம்பு போல வளைந்து செல்கின்றன (ராஸ்பி அலைகள்), கீழே வானிலையை வழிநடத்துகின்றன. குளிர்காலத்தில் துணை வெப்ப மேற்கு ஜெட் இமயமலைக்குத் தெற்கே இருந்து, வடமேற்குக்குக் குளிர்கால மழை, பனி தரும் மேற்கத்தியக் கலக்கங்களை வழிநடத்துகிறது. கோடைத் தொடக்கத்தில் அது திபெத்துக்கு வடக்கே நகர்கிறது, தீபகற்பத்தின் மேல் கிழக்கு ஜெட் உருவாகிறது — தென்மேற்குப் பருவக்காற்றின் வருகையோடு இணைந்த மாற்றம். (→ English: jet stream · हिन्दी: जेट धारा)

In exam EnglishHigh in the atmosphere, close to the tropopause, flow narrow bands of very fast wind called jet streams. They blow mainly from west to east, often faster than 100 km/h and at times much faster, and they form where air masses of sharply different temperature meet. The polar front jet lies over the middle latitudes, above the boundary between polar and tropical air; the subtropical jet lies at the poleward edge of the Hadley cell, near 30°. Jet streams do not run straight but meander in huge waves called Rossby waves, and these bends steer the highs and lows at the surface. Over India, the subtropical westerly jet sits south of the Himalaya in winter and helps steer the western disturbances that bring winter rain and snow to the north-west. In early summer it moves north of the Tibetan Plateau and a tropical easterly jet sets up over the peninsula, a switch closely tied to the onset of the south-west monsoon.

இந்தப் பகுதி முழுதும் ஒரு சங்கிலி: சமமற்ற வெப்பம் → அழுத்த வேறுபாடுகள் (சம அழுத்தக் கோடுகள், பட்டைகள்) → காற்றின் இயக்கம் → பூமி சுழல்வதால் திரும்புதல், தரை உராய்வால் மெதுவாதல் → வணிக, மேற்கு, துருவக் காற்றுகள், மூன்று சக்கரங்கள் வெப்பத்தைத் துருவங்களுக்குக் கடத்துதல். அதன் மேல் பருவக் காற்றுகள், தினசரிக் காற்றுகள், உள்ளூர்க் காற்றுகள்; மேலிருந்து ஜெட் காற்றோட்டங்கள் வானிலையை வழிநடத்துகின்றன. இக்காற்றுகள் சுமக்கும் ஈரம் குளிர்ந்து, வேறுபட்ட காற்றுத் தொகுதிகள் மோதினால் மேகம், மழை, புயல் — அதுவே மூன்றாம் பகுதி. (→ English: planetary winds · हिन्दी: ग्रहीय पवनें)

In exam EnglishThe logic of this part runs in one line. Uneven heating creates differences in pressure, which are mapped with isobars and arranged in belts that shift with the Sun. Pressure differences set the air moving; the Coriolis force turns it and friction slows it, producing the trade winds, westerlies and polar easterlies and the three cells that carry heat poleward. On top of this pattern sit the seasonal monsoons, daily breezes and local winds, while jet streams steer weather systems from above. When the moisture these winds carry condenses and unlike air masses meet, the result is cloud, rain, fronts and cyclones, the subject of Part 3.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The Coriolis force is zero at:

  1. The poles
  2. The Tropic of Cancer
  3. The equator
  4. 60° latitude
Show answer

Answer: C. The equator

The deflecting force depends on latitude: it is zero at the equator and greatest at the poles. It is therefore at its maximum, not zero, at the poles; at the Tropic of Cancer and at 60° it has intermediate values that grow towards the poles.

Q2. Consider the following statements:
1. The subtropical high-pressure belts are mainly thermal in origin.
2. The doldrums lie in the equatorial low-pressure belt.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: the subtropical highs form mainly because air that rose at the equator sinks there, so they are dynamic. Statement 2 is right: the calm, variable winds of the equatorial low are the doldrums. So '1 only', 'both' and 'neither' are incorrect.

Q3. On a weather map, isobars drawn very close together over a region indicate:

  1. Calm conditions and light winds
  2. A steep pressure gradient and strong winds
  3. Uniform pressure over the area
  4. A temperature inversion
Show answer

Answer: B. A steep pressure gradient and strong winds

Closely spaced isobars mean pressure changes sharply over a short distance, so the pressure gradient force and the wind are strong. Calm conditions go with widely spaced isobars; uniform pressure would show no isobars crossing the area; and isobars show pressure, not the vertical temperature profile that defines an inversion.

Q4. Match List I (local wind) with List II (region):
List I: A. Chinook B. Mistral C. Harmattan D. Loo
List II: 1. West Africa 2. Plains of north India 3. Eastern slopes of the Rockies 4. Rhône valley of France
Select the correct answer using the code below:

  1. A-3, B-4, C-1, D-2
  2. A-4, B-3, C-2, D-1
  3. A-3, B-1, C-4, D-2
  4. A-1, B-4, C-3, D-2
Show answer

Answer: A. A-3, B-4, C-1, D-2

The Chinook descends the eastern side of the Rockies, the Mistral funnels down the Rhône valley, the Harmattan blows over West Africa and the Loo over the plains of north India. The second code swaps the Chinook and Mistral and misplaces the other two; the third puts the Mistral in West Africa and the Harmattan in France; the fourth puts the Chinook in West Africa and the Harmattan in the Rockies.

Q5. In the Northern Hemisphere, the surface winds around a low-pressure centre:

  1. Blow outwards in a clockwise direction
  2. Blow inwards in a clockwise direction
  3. Blow inwards in an anticlockwise direction
  4. Blow outwards in an anticlockwise direction
Show answer

Answer: C. Blow inwards in an anticlockwise direction

Air converges into a low and, deflected to the right in the Northern Hemisphere, circles anticlockwise. Outward clockwise flow describes a Northern Hemisphere anticyclone; inward clockwise flow is a Southern Hemisphere cyclone; outward anticlockwise flow is a Southern Hemisphere anticyclone.

Q6. The 'Roaring Forties' are:

  1. Trade winds of the Northern Hemisphere
  2. Westerlies of the Southern Hemisphere
  3. Polar easterlies near Antarctica
  4. Monsoon winds of the Arabian Sea
Show answer

Answer: B. Westerlies of the Southern Hemisphere

Between about 40° and 60° S there is little land, so the westerlies blow strongly; sailors called them the Roaring Forties, Furious Fifties and Shrieking Sixties. Trade winds blow towards the equator in the tropics, polar easterlies blow from the polar highs, and monsoon winds are seasonal, not named after latitudes.

Q7. Consider the following statements about jet streams:
1. They blow mainly from west to east near the tropopause.
2. In winter the subtropical westerly jet lies south of the Himalaya.
3. The tropical easterly jet forms over peninsular India in winter.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: the tropical easterly jet sets up over the peninsula in summer, with the south-west monsoon, not in winter. Every option containing statement 3 is therefore incorrect.

Q8. Which one of the following circulation cells is described as thermally indirect?

  1. Hadley cell
  2. Ferrel cell
  3. Polar cell
  4. All three cells
Show answer

Answer: B. Ferrel cell

The Ferrel cell of the middle latitudes is driven by the cells on either side rather than by direct heating, so it is thermally indirect. In the Hadley and polar cells warm air rises and cold air sinks, so they are thermally direct, which also rules out 'all three'.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources