Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Pressure belts, winds and jet streams

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ

Climatology: the atmosphere, winds, weather systems and world climates · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How atmospheric pressure is measured and mapped with isobars, the pressure belts and the ITCZ, the pressure gradient and Coriolis forces and friction, cyclonic and anticyclonic circulation, the planetary winds and the three cells, monsoons, land, sea, mountain and valley breezes, local winds, and jet streams.

Each idea is explained first in Kannada (ಕನ್ನಡ), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Kannada and revise it in English.

ಬಿಸಿಲು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ — ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು, ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಗಾಳಿ ಹಗುರಾಗಿ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಭಾರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ — ಸೈಕಲ್ ಟ್ಯೂಬಿನ ವಾಲ್ವ್ ತೆರೆದರೆ ಗಾಳಿ ಸುಯ್ಯನೆ ಹೊರಬರುವಂತೆ. ಹಾಗೆ ಓಡುವಾಗ ಶಾಖ ಮತ್ತು ತೇವವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ, ಒತ್ತಡದ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಬಲಗಳು, ಬಗೆಬಗೆಯ ಮಾರುತಗಳು, ಮೇಲಿನ ಜೆಟ್ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. (→ English: wind and pressure · हिन्दी: पवन और दाब)

In exam EnglishPart 1 showed that the Sun heats the Earth unevenly: the tropics gain more energy than they lose, while the poles lose more than they gain. The air answers this imbalance by moving. Warm air expands and rises, leaving lower pressure at the surface; cold air is dense and sinks, building higher pressure. Wind is simply air flowing from higher towards lower pressure. This part follows that chain: how pressure is measured and mapped, the belts of high and low pressure, the forces that steer the wind, the permanent, seasonal and local winds, and the fast currents of air high above called jet streams.

ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡ ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಗಾಳಿ ಕಂಬದ ತೂಕ. ಅದನ್ನು ಬಾರೋಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮಿಲಿಬಾರ್ ಅಥವಾ ಹೆಕ್ಟೋಪಾಸ್ಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 1013 hPa. ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಒತ್ತಡ ಬೇಗ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕೇ ವಿಮಾನದೊಳಗೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಗೆರೆಗಳೇ ಸಮಭಾರ ರೇಖೆ. ಬೆಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಗೆರೆಗಳು ಹತ್ತಿರವಿದ್ದರೆ ಇಳಿಜಾರು ಕಡಿದು — ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಭಾರ ರೇಖೆಗಳು ಹತ್ತಿರವಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿ ಜೋರು, ದೂರವಿದ್ದರೆ ಮಂದ. (→ English: isobar · हिन्दी: समदाब रेखा)

In exam EnglishAtmospheric pressure is the weight of the column of air resting on a unit area of the surface. It is measured with a barometer, either the mercury type or the portable aneroid type, and weather services report it in millibars or hectopascals, which are equal units. Average pressure at sea level is about 1013 hPa. Because most of the air's mass lies close to the ground, pressure drops quickly with height, which is why aircraft cabins are pressurised. To compare stations at different heights, readings are reduced to sea level and plotted on a map, and lines are drawn through places of equal pressure; these lines are isobars. Closely packed isobars mean pressure changes sharply over a short distance, a steep pressure gradient and strong winds; widely spaced isobars mean a gentle gradient and light winds.

ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒತ್ತಡ ಸೊಂಟದ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಪಟ್ಟಿಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹರಡಿದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಗಾಳಿ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ — ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ; ಎರಡೂ ಗೋಳಾರ್ಧಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತಗಳು ಸೇರುವ ಜಾಗವೇ ಅಂತರ ಉಷ್ಣವಲಯ ಸಂಗಮ ವಲಯ. ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಬಹುತೇಕ ಅಲುಗಾಡದು, ಹಳೆಯ ನಾವಿಕರು 'ಡೋಲ್ಡ್ರಮ್ಸ್' ಎಂದರು. 30° ಬಳಿ ಗಾಳಿ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ — ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ, 'ಅಶ್ವ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು'. 60° ಬಳಿ ಮತ್ತೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ, ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ. ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು ತಾಪಮಾನದಿಂದ; 30°, 60° ಪಟ್ಟಿಗಳು ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯಿಂದ. ಸೂರ್ಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸರಿದರೆ ಪಟ್ಟಿಗಳೂ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. (→ English: Inter-Tropical Convergence Zone · हिन्दी: अंतःउष्णकटिबंधीय अभिसरण क्षेत्र)

In exam EnglishOn a uniform Earth, pressure would lie in belts along the parallels. Near the equator lies the equatorial low: strong heating makes the air rise, and the trade winds of the two hemispheres meet in the Inter-Tropical Convergence Zone. Surface winds here are weak and variable, so sailors called the zone the doldrums. Near 30° north and south lie the subtropical highs, where air that rose at the equator sinks; their calm, dry air earned them the name horse latitudes. Near 60° lie the subpolar lows, and over the poles the polar highs. The equatorial low and the polar highs owe their origin mainly to temperature, so they are called thermal; the subtropical highs and subpolar lows are produced mainly by the movement of air, so they are called dynamic. The belts are not fixed: they shift north in the northern summer and south in the northern winter, following the overhead Sun.
The pressure belts of the Earth
BeltApproximate latitudeOriginKey features
Equatorial lowAbout 0–10° N and SThermalRising air; ITCZ; doldrums
Subtropical highAbout 30° N and SDynamicSinking air; calm, dry horse latitudes
Subpolar lowAbout 60° N and SDynamicWesterlies meet polar easterlies; stormy
Polar highNear the polesThermalCold, dense, sinking air

ಗಾಳಿಯ ನಡೆಯನ್ನು ಮೂರು ಬಲಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಒತ್ತಡದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ — ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲ — ತಿರುಗುವ ಜಾತ್ರೆ ತೊಟ್ಟಿಲ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಚೆಂಡು ಎಸೆದರೆ ಅದು ಬಾಗಿ ಹೋದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ತಿರುಗುವ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ, ವೇಗವಲ್ಲ; ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆ, ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ. ಮೂರು ಘರ್ಷಣೆ — ನೆಲದ ಬಳಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನಿಧಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ಘರ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಸಮಭಾರ ಗೆರೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. (→ English: Coriolis force · हिन्दी: कोरिऑलिस बल)

In exam EnglishThree forces decide how the air actually moves. The pressure gradient force pushes air from high towards low pressure, at right angles to the isobars, and is stronger where they are closer together. The Coriolis force arises from the Earth's rotation: to an observer on the spinning planet, moving air seems to swerve, to the right in the Northern Hemisphere and to the left in the Southern. It alters the wind's direction but not its speed; it is zero at the equator, greatest at the poles, and stronger for faster winds. Friction with the ground slows the wind in roughly the lowest kilometre, so winds over rough land are gentler than over the smooth sea. Higher up, where friction hardly matters, the pressure gradient and Coriolis forces come into balance and the wind blows parallel to the isobars; such a wind is called geostrophic.

ಈ ಬಲಗಳು ಒಟ್ಟಾದರೆ ಗಾಳಿ ಒತ್ತಡದ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಕೇಂದ್ರದತ್ತ ಗಾಳಿ ಒಳಬಂದು ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ; ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳಿನ ವಿರುದ್ಧ, ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಹೊರಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ — ದಿಕ್ಕು ವಿರುದ್ಧ, ಹವಾಮಾನ ಒಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತ. ಬಕೆಟ್‌ನ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ನಡುವೆ ಗುಂಡಿ ಬೀಳುವುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ ಬೆನ್ನು ಮಾಡಿ ನಿಂತರೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ ಎಡಕ್ಕೆ — ಇದೇ ಬಾಯ್ಸ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ನಿಯಮ. ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುವ ಬಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಅಪರೂಪ. (→ English: cyclone and anticyclone · हिन्दी: चक्रवात और प्रतिचक्रवात)

In exam EnglishPut these forces together and the wind spirals around centres of low and high pressure. A cyclone is a centre of low pressure: air converges towards it and rises. Deflected to the right, the inflowing air in the Northern Hemisphere circles anticlockwise; in the Southern Hemisphere it circles clockwise. An anticyclone is a centre of high pressure with sinking air that spreads outwards, turning clockwise in the Northern Hemisphere and anticlockwise in the Southern, and it usually brings settled, dry weather. A rule of thumb called Buys Ballot's law follows: in the Northern Hemisphere, if you stand with your back to the wind, lower pressure lies to your left. Because the deflecting force vanishes at the equator, cyclones rarely form within about 5° of it, a point taken up in Part 3.

ವರ್ಷವಿಡೀ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗಳೇ ಗ್ರಹ ಮಾರುತಗಳು. 30°ಯ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸಮಭಾಜಕದತ್ತ ಬೀಸುವವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತಗಳು — ಭೂಮಿ ತಿರುಗುವುದರಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ. ಹಳೆಯ ಹಾಯಿ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಇವು ನಂಬಿಕೆಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಯಂತೆ. 30°ಯಿಂದ 60°ಯತ್ತ ಬೀಸುವವು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾರುತಗಳು — ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯದಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯದಿಂದ. ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ 40°–60° ನಡುವೆ ತಡೆಯಲು ನೆಲವಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ ಬೀಸುತ್ತವೆ: 'ರೋರಿಂಗ್ ಫೋರ್ಟೀಸ್, ಫ್ಯೂರಿಯಸ್ ಫಿಫ್ಟೀಸ್, ಶ್ರೀಕಿಂಗ್ ಸಿಕ್ಸ್ಟೀಸ್'. ಧ್ರುವಗಳಿಂದ ತಣ್ಣನೆಯ ಪೂರ್ವ ಮಾರುತಗಳು. (→ English: trade winds, westerlies · हिन्दी: व्यापारिक पवनें, पछुआ पवनें)

In exam EnglishWinds that blow between the pressure belts throughout the year are called planetary or permanent winds. From the subtropical highs, air moves towards the equatorial low as the trade winds; turned by the Earth's rotation, they come from the north-east in the Northern Hemisphere and from the south-east in the Southern. Their reliability made them valuable to sailing ships. From the subtropical highs towards the subpolar lows blow the westerlies, from the south-west in the Northern Hemisphere and from the north-west in the Southern. Across the Southern Hemisphere oceans, between about 40° and 60°, almost no land interrupts them, so they become strong and stormy; sailors named them the Roaring Forties, Furious Fifties and Shrieking Sixties after their latitudes. Finally, cold polar easterlies flow out of the polar highs towards the subpolar lows.

ಪ್ರತಿ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಡ್ಲಿ ಚಕ್ರ: ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಬಿಸಿಗಾಳಿ ಮೇಲೇರಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಧ್ರುವದತ್ತ ಸಾಗಿ, 30° ಬಳಿ ಇಳಿದು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುತವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವ ಚಕ್ರ: ಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಇಳಿದು ಹೊರಗೆ ಬೀಸಿ 60° ಬಳಿ ಏರುತ್ತದೆ. ನಡುವೆ ಫೆರೆಲ್ ಚಕ್ರ — ಎರಡು ಹಲ್ಲುಚಕ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣ ಚಕ್ರ ಪಕ್ಕದವುಗಳಿಂದ ತಿರುಗುವಂತೆ, ಅದು ತಾನಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ನೆರೆಯವುಗಳಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಕೆಳಭಾಗವೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಮಾರುತ. ಈ ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೇರಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಧ್ರುವಗಳತ್ತ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. (→ English: Hadley, Ferrel and polar cells · हिन्दी: हैडली, फ़ेरल और ध्रुवीय कोष्ठ)

In exam EnglishThese surface winds are the lower limbs of three loops of circulation in each hemisphere, known as cells. In the Hadley cell, warm air rises near the equator, flows poleward high up, sinks near 30° and returns to the equator as the trade winds. In the polar cell, cold air sinks over the pole, spreads out as the polar easterlies and rises near 60°. Between the two lies the Ferrel cell, driven by its neighbours rather than directly by heating; its surface branch is the westerlies. The Hadley and polar cells are called thermally direct, because warm air rises and cold air sinks in them, while the Ferrel cell is thermally indirect. Working with the ocean currents, this three-cell circulation carries surplus heat from the tropics towards the poles, completing the heat-budget story of Part 1.

ಕೆಲವು ಗಾಳಿಗಳು ಋತುವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ — ಅವೇ ಮಾನ್ಸೂನ್; ಅರಬ್ಬಿ ಪದ 'ಮೌಸಿಮ್' ಅಂದರೆ ಋತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತ ಬೇಗ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ — ಕಾವಲಿ ಬೇಗ ಕಾಯುತ್ತದೆ, ಕೊಡದ ನೀರು ತಡವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗುವಂತೆ. ಆಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ತೇವದ ಗಾಳಿ ಒಳಗೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುಮುರುಗು, ಒಣ ಗಾಳಿ ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರದತ್ತ. ಜೂನ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಭಾರತದ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಅಕ್ಟೋಬರ್–ಡಿಸೆಂಬರ್ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ದಾಟಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಕರಾವಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮಳೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. (→ English: monsoon · हिन्दी: मानसून)

In exam EnglishSome winds reverse their direction with the seasons. The best known are the monsoon winds, a name taken from the Arabic word mausim, meaning season. In summer, land heats up faster than the sea, so low pressure forms over the land and moist winds blow in from the ocean; in winter, land cools faster, high pressure builds over it and dry winds blow out towards the sea. This land–sea contrast works together with the seasonal shift of the ITCZ and the pressure belts. Over South Asia the result is the south-west monsoon of June to September, which brings most of India's annual rain, and the north-east monsoon of October to December, which, after crossing the Bay of Bengal, gives the Tamil Nadu coast its main rainy season. How the Indian monsoon sets in, advances and breaks is taught in the chapter on India's climate.

ಇದೇ ನೆಲ–ಸಮುದ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಗಲು ನೆಲ ಬೇಗ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ತಂಪಾದ ಕಡಲ ಗಾಳಿ ತೀರಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ನೆಲ ಬೇಗ ತಣ್ಣಗಾಗಿ ನೆಲದ ಗಾಳಿ ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಹಲವೆಡೆ ಮೀನುಗಾರರು ಬೆಳಗಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಆ ನೆಲದ ಗಾಳಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ: ಹಗಲು ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಕಣಿವೆ ಗಾಳಿ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಮೋಡ; ರಾತ್ರಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಭಾರದ ಗಾಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಗಾಳಿಯಾಗಿ ಕಣಿವೆಗೆ ಜಾರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾರುವಿಕೆಯೇ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಕಣಿವೆ ತಾಪಮಾನ ವಿಲೋಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. (→ English: land and sea breeze · हिन्दी: स्थलीय और समुद्री समीर)

In exam EnglishThe same land–sea contrast operates every day. By day the land warms faster than the water, air rises over it, and a cool sea breeze blows onshore, usually from late morning; at night the land cools faster and a weaker land breeze blows out to sea. Mountains have a matching daily cycle. During the day the sunlit slopes warm the air beside them, which rises up the valley as a valley breeze, also called an anabatic wind, often building clouds over the peaks by afternoon. At night the slopes cool, and cold, dense air slides downhill into the valley as a mountain breeze, or katabatic wind. That downslope flow is the air drainage that creates the valley inversions described in Part 1.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಗಾಳಿಗಳಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇ–ಜೂನ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬೀಸುವ ಬಿಸಿ ಒಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಾಳಿ 'ಲೂ' — ಬಿಸಿಲಾಘಾತ ತರುತ್ತದೆ. ತೇವದ ಗಾಳಿ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವಾಗ ಒಂದು ಕಡೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ — ಪಂಪಿನಿಂದ ಟೈರ್‌ಗೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬುವಾಗ ಪಂಪ್ ಬಿಸಿಯಾಗುವಂತೆ. ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದು 'ಫೋನ್', ರಾಕೀಸ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ 'ಚಿನೂಕ್' (ಹಿಮ ತಿನ್ನುವ). ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಗಳು: ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಮಿಸ್ಟ್ರಲ್', ಆಡ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ತೀರದಲ್ಲಿ 'ಬೋರಾ'. ಸಹಾರಾದಿಂದ ಧೂಳಿನ ಬಿಸಿಗಾಳಿ 'ಸಿರೋಕೊ'; ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಒಣ 'ಹರ್ಮಟ್ಟಾನ್' ಸೆಕೆ ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ 'ಡಾಕ್ಟರ್'. (→ English: local winds · हिन्दी: स्थानीय पवनें)

In exam EnglishMany regions have winds of their own. Over the plains of north India, the Loo is a hot, dry westerly that blows on May and June afternoons and can cause heatstroke. When moist air is forced across a mountain range, it drops its moisture on the windward side and then descends the leeward slope, warming as it is compressed; such warm, dry downslope winds are called the Foehn in the Alps and the Chinook on the eastern side of the Rockies, where they can melt snow so fast that they are nicknamed snow-eaters. Some local winds are cold: the Mistral rushes down the Rhône valley to the Mediterranean coast of France, and the Bora sweeps down to the Adriatic coast. The Sirocco carries hot, dusty air from the Sahara northwards across the Mediterranean, while the Harmattan, a dry north-easterly from the Sahara, brings dust to West Africa together with relief from sticky heat, earning it the nickname 'the doctor'.
Local winds often asked about
WindRegionNature
LooPlains of north IndiaHot, dry westerly (May–June)
FoehnAlpsWarm, dry downslope wind
ChinookEastern side of the RockiesWarm, dry downslope wind; 'snow-eater'
SiroccoSahara to the Mediterranean and southern EuropeHot, dusty
MistralRhône valley, southern FranceCold, dry, northerly
BoraAdriatic coastCold, dry
HarmattanWest AfricaDry, dusty north-easterly; 'the doctor'

ತುಂಬ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಟ್ರೋಪೋಪಾಸ್ ಬಳಿ, ಕಿರಿದಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗಳೇ ಜೆಟ್ ಪ್ರವಾಹ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಗಂಟೆಗೆ 100 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ — ಆಕಾಶದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯಂತೆ. ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಸೇರುವ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಹಾವಿನಂತೆ ಬಳುಕುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತವೆ (ರಾಸ್‌ಬಿ ಅಲೆಗಳು), ಕೆಳಗಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪೋಷ್ಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಜೆಟ್ ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದು, ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಳೆ, ಹಿಮ ತರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ, ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವ ಜೆಟ್ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ — ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ನಂಟಿರುವ ಬದಲಾವಣೆ. (→ English: jet stream · हिन्दी: जेट धारा)

In exam EnglishHigh in the atmosphere, close to the tropopause, flow narrow bands of very fast wind called jet streams. They blow mainly from west to east, often faster than 100 km/h and at times much faster, and they form where air masses of sharply different temperature meet. The polar front jet lies over the middle latitudes, above the boundary between polar and tropical air; the subtropical jet lies at the poleward edge of the Hadley cell, near 30°. Jet streams do not run straight but meander in huge waves called Rossby waves, and these bends steer the highs and lows at the surface. Over India, the subtropical westerly jet sits south of the Himalaya in winter and helps steer the western disturbances that bring winter rain and snow to the north-west. In early summer it moves north of the Tibetan Plateau and a tropical easterly jet sets up over the peninsula, a switch closely tied to the onset of the south-west monsoon.

ಈ ಭಾಗವೆಲ್ಲ ಒಂದು ಸರಪಳಿ: ಅಸಮ ಬಿಸಿ → ಒತ್ತಡದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು (ಸಮಭಾರ ಗೆರೆಗಳು, ಪಟ್ಟಿಗಳು) → ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ → ಭೂಮಿ ತಿರುಗುವುದರಿಂದ ತಿರುವು, ನೆಲದ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ನಿಧಾನ → ವಾಣಿಜ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಧ್ರುವ ಗಾಳಿಗಳು, ಮೂರು ಚಕ್ರಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಧ್ರುವಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಋತು ಗಾಳಿಗಳು, ದಿನನಿತ್ಯದ ಗಾಳಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಗಾಳಿಗಳು; ಮೇಲಿನಿಂದ ಜೆಟ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗಾಳಿಗಳು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ತೇವ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗಾಳಿ ರಾಶಿಗಳು ಡಿಕ್ಕಿಯಾದಾಗ ಮೋಡ, ಮಳೆ, ಚಂಡಮಾರುತ — ಅದೇ ಮೂರನೇ ಭಾಗ. (→ English: planetary winds · हिन्दी: ग्रहीय पवनें)

In exam EnglishThe logic of this part runs in one line. Uneven heating creates differences in pressure, which are mapped with isobars and arranged in belts that shift with the Sun. Pressure differences set the air moving; the Coriolis force turns it and friction slows it, producing the trade winds, westerlies and polar easterlies and the three cells that carry heat poleward. On top of this pattern sit the seasonal monsoons, daily breezes and local winds, while jet streams steer weather systems from above. When the moisture these winds carry condenses and unlike air masses meet, the result is cloud, rain, fronts and cyclones, the subject of Part 3.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The Coriolis force is zero at:

  1. The poles
  2. The Tropic of Cancer
  3. The equator
  4. 60° latitude
Show answer

Answer: C. The equator

The deflecting force depends on latitude: it is zero at the equator and greatest at the poles. It is therefore at its maximum, not zero, at the poles; at the Tropic of Cancer and at 60° it has intermediate values that grow towards the poles.

Q2. Consider the following statements:
1. The subtropical high-pressure belts are mainly thermal in origin.
2. The doldrums lie in the equatorial low-pressure belt.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: the subtropical highs form mainly because air that rose at the equator sinks there, so they are dynamic. Statement 2 is right: the calm, variable winds of the equatorial low are the doldrums. So '1 only', 'both' and 'neither' are incorrect.

Q3. On a weather map, isobars drawn very close together over a region indicate:

  1. Calm conditions and light winds
  2. A steep pressure gradient and strong winds
  3. Uniform pressure over the area
  4. A temperature inversion
Show answer

Answer: B. A steep pressure gradient and strong winds

Closely spaced isobars mean pressure changes sharply over a short distance, so the pressure gradient force and the wind are strong. Calm conditions go with widely spaced isobars; uniform pressure would show no isobars crossing the area; and isobars show pressure, not the vertical temperature profile that defines an inversion.

Q4. Match List I (local wind) with List II (region):
List I: A. Chinook B. Mistral C. Harmattan D. Loo
List II: 1. West Africa 2. Plains of north India 3. Eastern slopes of the Rockies 4. Rhône valley of France
Select the correct answer using the code below:

  1. A-3, B-4, C-1, D-2
  2. A-4, B-3, C-2, D-1
  3. A-3, B-1, C-4, D-2
  4. A-1, B-4, C-3, D-2
Show answer

Answer: A. A-3, B-4, C-1, D-2

The Chinook descends the eastern side of the Rockies, the Mistral funnels down the Rhône valley, the Harmattan blows over West Africa and the Loo over the plains of north India. The second code swaps the Chinook and Mistral and misplaces the other two; the third puts the Mistral in West Africa and the Harmattan in France; the fourth puts the Chinook in West Africa and the Harmattan in the Rockies.

Q5. In the Northern Hemisphere, the surface winds around a low-pressure centre:

  1. Blow outwards in a clockwise direction
  2. Blow inwards in a clockwise direction
  3. Blow inwards in an anticlockwise direction
  4. Blow outwards in an anticlockwise direction
Show answer

Answer: C. Blow inwards in an anticlockwise direction

Air converges into a low and, deflected to the right in the Northern Hemisphere, circles anticlockwise. Outward clockwise flow describes a Northern Hemisphere anticyclone; inward clockwise flow is a Southern Hemisphere cyclone; outward anticlockwise flow is a Southern Hemisphere anticyclone.

Q6. The 'Roaring Forties' are:

  1. Trade winds of the Northern Hemisphere
  2. Westerlies of the Southern Hemisphere
  3. Polar easterlies near Antarctica
  4. Monsoon winds of the Arabian Sea
Show answer

Answer: B. Westerlies of the Southern Hemisphere

Between about 40° and 60° S there is little land, so the westerlies blow strongly; sailors called them the Roaring Forties, Furious Fifties and Shrieking Sixties. Trade winds blow towards the equator in the tropics, polar easterlies blow from the polar highs, and monsoon winds are seasonal, not named after latitudes.

Q7. Consider the following statements about jet streams:
1. They blow mainly from west to east near the tropopause.
2. In winter the subtropical westerly jet lies south of the Himalaya.
3. The tropical easterly jet forms over peninsular India in winter.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: the tropical easterly jet sets up over the peninsula in summer, with the south-west monsoon, not in winter. Every option containing statement 3 is therefore incorrect.

Q8. Which one of the following circulation cells is described as thermally indirect?

  1. Hadley cell
  2. Ferrel cell
  3. Polar cell
  4. All three cells
Show answer

Answer: B. Ferrel cell

The Ferrel cell of the middle latitudes is driven by the cells on either side rather than by direct heating, so it is thermally indirect. In the Hadley and polar cells warm air rises and cold air sinks, so they are thermally direct, which also rules out 'all three'.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources