Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Centres, leaders, suppression and results

తెలుగులో వివరణ

The Revolt of 1857 · Part 2 / 2 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

The main centres of the Revolt of 1857 and their leaders (Delhi, Kanpur, Lucknow, Jhansi, Bihar, Bareilly), the British commanders and the suppression, the regions and rulers that stayed loyal, why the revolt failed, how historians have described it, the Government of India Act 1858, Queen Victoria's Proclamation and the reorganisation of the army.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

భాగం 1లో 1857 తిరుగుబాటు ఎందుకు మొదలైందో, 11 మే 1857న ఢిల్లీ ఎలా చేరిందో చూశాం. ఇప్పుడు తర్వాత కథ. తిరుగుబాటుకు ఒకే కేంద్రం లేదు — చాలా కేంద్రాలు, ప్రతిదానికీ వేరే నాయకులు. 1857 వేసవి నుంచి 1859 వసంతం వరకు బ్రిటిష్ వారు వాటిని ఒక్కొక్కటిగా తిరిగి గెలుచుకున్నారు — ఒకేసారి చాలా చోట్ల మంటలు అంటుకుంటే అగ్నిమాపక దళం ఒక్కో ఇంటికి వెళ్ళి ఆర్పినట్టు. ముందు ఢిల్లీ, కాన్పూర్, లక్నో, ఝాన్సీ, బీహార్, రోహిల్‌ఖండ్; తర్వాత ప్రశాంతంగా ఉన్న ప్రాంతాలు, ఓటమికి కారణాలు; చివరగా ఫలితాలు — చరిత్రకారుల అభిప్రాయాలు, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలన ముగింపు, రాణి ప్రకటన, సైన్యం పునర్వ్యవస్థీకరణ. (→ English: Revolt of 1857 · East India Company · Queen's Proclamation · हिन्दी: 1857 का विद्रोह · ईस्ट इंडिया कंपनी · महारानी की उद्घोषणा)

In exam EnglishPart 1 traced why the Revolt of 1857 broke out and how it reached Delhi on 11 May 1857. This part follows what happened next. The rising had several centres, each with its own leaders and its own course, and the British had to recover them one by one between the summer of 1857 and the spring of 1859. We look first at the main centres, Delhi, Kanpur, Lucknow, Jhansi, Bihar and Rohilkhand, then at the regions that stayed quiet and the reasons the revolt failed. Finally we turn to its results: how historians have described it, the end of East India Company rule, the Queen's Proclamation and the remaking of the army.

ఢిల్లీ తిరుగుబాటుకు గుండెకాయ లాంటిది — కానీ గుర్తుగా మాత్రమే. బహదూర్ షా II పేరు, ముద్రతో ఆజ్ఞలు వెళ్ళాయి; అసలు సైనిక బలం సైనికుల చేతిలో ఉంది. జూలై 1857లో బరేలీ నుంచి తన సైనికులతో వచ్చిన ఫిరంగి దళ అధికారి బఖ్త్ ఖాన్‌కు తిరుగుబాటు సేనల నాయకత్వం ఇచ్చారు; కానీ సేనాపతులు, మొఘల్ యువరాజుల మధ్య గొడవలు రక్షణను బలహీనపరిచాయి. ఇంటి పెద్ద పేరుకే ఉండి, కొడుకులు తలోదారి లాగితే ఇల్లు ఎలా నిలుస్తుంది? జూన్ నుంచి బ్రిటిష్ సేన నగరం బయట 'రిడ్జ్' మీద ఉంది; పంజాబ్ నుంచి బలగాలు రాగానే సెప్టెంబర్ 1857 మధ్యలో దాడి — నాయకుడు జాన్ నికల్సన్ ప్రాణాంతకంగా గాయపడ్డాడు. విలియం హడ్సన్ హుమాయూన్ సమాధి దగ్గర చక్రవర్తిని పట్టుకుని, ముగ్గురు మొఘల్ యువరాజులను కాల్చాడు. 1858లో విచారణ, రంగూన్‌కు బహిష్కరణ, 1862లో మరణం — మొఘల్ వంశం ముగిసింది. (→ English: Bahadur Shah II · Bakht Khan · हिन्दी: बहादुर शाह द्वितीय · बख़्त ख़ान)

In exam EnglishDelhi was the symbolic heart of the revolt. Bahadur Shah II lent his name to the rising and orders went out under his seal, but real military power lay with the soldiers. In July 1857 Bakht Khan, an artillery officer who had marched in from Bareilly with his men, was given command of the rebel forces, yet quarrels among the commanders and the Mughal princes weakened the defence. A British force had camped on the Ridge outside the walls since June. Once reinforcements arrived from Punjab, it stormed the city in mid-September 1857; John Nicholson, who led the assault, was mortally wounded. William Hodson captured the emperor near Humayun's Tomb and shot three Mughal princes. Bahadur Shah was tried in 1858 and exiled to Rangoon, where he died in 1862, and the Mughal dynasty ended with him.

కాన్పూర్ నాయకుడు నానా సాహెబ్ — చివరి పీష్వా బాజీరావు II దత్తపుత్రుడు; కంపెనీ ఆయన పింఛను ఆపేసింది. జూన్ 1857లో అక్కడి దళాలు తిరగబడగానే ఆయన వాటికి నాయకుడై పీష్వాగా ప్రకటించుకున్నాడు. జనరల్ హ్యూ వీలర్ కింది చిన్న బ్రిటిష్ దళం బలహీనమైన కందకం వెనక సుమారు మూడు వారాలు నిలిచి, నది మీదుగా సురక్షితంగా వెళ్ళనిస్తామన్న మాటపై లొంగిపోయింది. సతీచౌరా ఘాట్ దగ్గర పడవలపై కాల్పులు జరిగాయి; బందీలైన స్త్రీలు, పిల్లలను తర్వాత బీబీఘర్‌లో చంపారు. దానికి ప్రతీకారంగా బ్రిటిష్ వారు ఆ ప్రాంతమంతా క్రూరంగా విరుచుకుపడ్డారు — హింసకు హింస, చక్రం ఆగలేదు. జూలై 1857లో హెన్రీ హావ్‌లాక్ కాన్పూర్‌ను తిరిగి పట్టుకున్నాడు. తాంతియా తోపే (సేనాపతి), అజీముల్లా ఖాన్ (సలహాదారు) పోరాటం కొనసాగించారు; నానా సాహెబ్ నేపాల్ వైపు వెళ్ళిపోయాడు, ఆయన చివరికి ఏమయ్యాడో తెలియదు. (→ English: Nana Saheb · Tantia Tope · हिन्दी: नाना साहब · तात्या टोपे)

In exam EnglishAt Kanpur the leader was Nana Saheb, the adopted son of the last Peshwa, Baji Rao II, whose pension the Company had refused to continue. When the regiments of the station rose in June 1857 he placed himself at their head and was proclaimed Peshwa. The small British garrison under General Hugh Wheeler held out behind a weak entrenchment for about three weeks and then surrendered on a promise of safe passage down the river. At the Satichaura Ghat the boats came under fire, and the women and children taken prisoner were later killed at the Bibighar. These killings provoked savage British reprisals across the region. Henry Havelock recaptured Kanpur in July 1857. Nana Saheb's cause was carried on by his commander Tantia Tope and his adviser Azimullah Khan; Nana Saheb himself later withdrew into Nepal, and his final fate is uncertain.

అవధ్‌లో తిరుగుబాటు అన్నిటికంటే విస్తృతం — సైనికులు, తాలూక్దారులు, రైతులు కలిసి, ఏడాది క్రితమే వచ్చిన ప్రభుత్వంపై లేచారు. ఒకే ఊరిలో పెద్ద భూస్వామి, కౌలు రైతు, సైన్యంలో ఉన్న కొడుకు — ముగ్గురికీ ఒకేసారి నష్టం జరిగితే ఊరంతా ఒక్కటవుతుంది. లక్నోలో పదవీచ్యుతుడైన నవాబు వాజిద్ అలీ షా భార్య బేగం హజ్రత్ మహల్ నాయకత్వం వహించి, చిన్న కొడుకు బిర్జిస్ కద్ర్‌ను నవాబుగా ప్రకటించింది. బ్రిటిష్ వారు, విశ్వాసంగా ఉన్న సిపాయిలు రెసిడెన్సీలో దాక్కున్నారు; ముట్టడి మొదట్లోనే చీఫ్ కమిషనర్ సర్ హెన్రీ లారెన్స్ చనిపోయాడు. సెప్టెంబర్ 1857లో హావ్‌లాక్, ఔట్రమ్ పోరాడి లోపలికి వచ్చారు కానీ వాళ్ళూ చిక్కుకున్నారు; నవంబర్‌లో కొత్త సర్వసేనాని కాలిన్ క్యాంప్‌బెల్ దళాన్ని బయటకు తెచ్చాడు; మార్చి 1858లో లక్నో తిరిగి బ్రిటిష్ చేతికి. బేగం బ్రిటిష్ ప్రతిపాదనలు తిరస్కరించి నేపాల్ వెళ్ళింది. ఫైజాబాద్‌లో మౌల్వీ అహ్మదుల్లా షా మరో ముఖ్య నాయకుడు; 1858లో చంపబడ్డాడు. (→ English: Taluqdar · Begum Hazrat Mahal · हिन्दी: ताल्लुक़दार · बेगम हज़रत महल)

In exam EnglishAwadh saw the widest rising of all, because soldiers, Taluqdars and peasants rose together against a government that had arrived only a year earlier. At Lucknow, Begum Hazrat Mahal, a wife of the deposed Nawab Wajid Ali Shah, took the lead and had her young son Birjis Qadr proclaimed Nawab. The British residents and the sepoys who stayed loyal shut themselves inside the Residency, where the Chief Commissioner, Sir Henry Lawrence, was killed early in the siege. Havelock and James Outram fought their way in during September 1857 but were themselves hemmed in; Sir Colin Campbell, the new Commander-in-Chief, brought out the garrison in November, and Lucknow was finally retaken in March 1858. The Begum rejected British offers and withdrew to Nepal. In Faizabad, Maulvi Ahmadullah Shah was another leading figure of the Awadh rising until he was killed in 1858.

మధ్య భారతంలో అగ్రనాయకురాలు ఝాన్సీ రాణి లక్ష్మీబాయి. రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం కింద ఆమె దత్తపుత్రుడికి సింహాసనం నిరాకరించారు. మొదట ఆమె కొంత సందేహించినట్టు కనిపిస్తుంది; కానీ బ్రిటిష్ వారు శత్రువుగా చూడగానే ఝాన్సీని ధైర్యంగా కాపాడింది. సెంట్రల్ ఇండియా ఫీల్డ్ ఫోర్స్ సేనాని సర్ హ్యూ రోజ్ ముట్టడించి ఏప్రిల్ 1858లో ఝాన్సీని పట్టుకున్నాడు. రాణి తప్పించుకుని తాంతియా తోపేతో కలిసి గ్వాలియర్‌ను స్వాధీనం చేసుకుంది — అక్కడి పాలకుడు సింధియా బ్రిటిష్‌కు విశ్వాసంగానే ఉన్నాడు, కానీ ఆయన సైనికులు చాలామంది తిరుగుబాటుదారులతో కలిశారు. జూన్ 1858లో గ్వాలియర్ దగ్గర పోరాడుతూ రాణి చనిపోయింది. తర్వాత తాంతియా తోపే వేగంగా కదులుతూ, ముఖాముఖి యుద్ధాలు తప్పించుకుంటూ గెరిల్లా పోరు సాగించాడు — పెద్ద ఏనుగుతో ఢీకొనకుండా, కుట్టి పారిపోయే తేనెటీగ లాగా. ఏప్రిల్ 1859లో ద్రోహంతో పట్టుబడి ఉరి తీయబడ్డాడు. (→ English: Doctrine of lapse · Rani Lakshmibai · हिन्दी: व्यपगत का सिद्धांत · रानी लक्ष्मीबाई)

In exam EnglishIn central India the outstanding leader was Rani Lakshmibai of Jhansi, whose adopted son had been denied the throne under the Doctrine of lapse. She seems to have hesitated at first, but once the British treated her as an enemy she defended Jhansi with great courage. Sir Hugh Rose, commanding the Central India Field Force, besieged the town and took it in April 1858. The Rani escaped and joined Tantia Tope, and together they seized Gwalior, whose ruler, Scindia, stayed loyal to the British even though many of his soldiers went over to the rebels. She died fighting near Gwalior in June 1858, and Rose recovered the town soon after. Tantia Tope then kept up a long guerrilla campaign across central India, moving fast and avoiding pitched battles, until he was betrayed, captured and hanged in April 1859.

ప్రసిద్ధ కేంద్రాలకు దూరంగా కూడా నాయకులు ఉన్నారు. బీహార్‌లో ఆరా దగ్గర జగదీశ్‌పూర్ వృద్ధ జమీందారు కున్వర్ సింగ్ — ఆయన ఎస్టేట్ అప్పుల్లో మునిగిపోతోంది — తిరుగుబాటు సైనికులకు నాయకుడయ్యాడు. సొంత జిల్లా దాటి చాలా దూరం పోరాడి జగదీశ్‌పూర్ తిరిగి వచ్చి, ఏప్రిల్ 1858లో గాయాలతో చనిపోయాడు. రోహిల్‌ఖండ్‌లో రోహిల్లా నాయకుడు హాఫిజ్ రహ్మత్ ఖాన్ వంశస్థుడు ఖాన్ బహదూర్ ఖాన్ మొఘల్ చక్రవర్తి పేరుతో బరేలీలో ప్రభుత్వం పెట్టాడు. ఒక జిల్లా నుంచి కలెక్టర్, సైన్యం పారిపోయారనుకోండి: స్థానిక భూస్వామి ఖజానా తీసుకుని చక్రవర్తి పేరుతో శిస్తు వసూలు చేస్తాడు, కానీ ఇతర కేంద్రాలతో సంబంధం దాదాపు ఉండదు. చాలా గదుల్లో దీపాలు వెలుగుతున్నాయి, కానీ వాటిని కలిపే ఒకే స్విచ్ లేదు — తిరుగుబాటు ఎంత విస్తృతమో, ఒకే నాయకత్వం ఎంత తక్కువో ఇదే చెబుతుంది. (→ English: Zamindar · Kunwar Singh · हिन्दी: ज़मींदार · कुँवर सिंह)

In exam EnglishThe revolt also had leaders far from these better-known centres. In Bihar, Kunwar Singh, an elderly Zamindar of Jagdishpur near Arrah whose estates were sinking under debt, took command of the rebel soldiers. He fought a long campaign well beyond his home district and returned to Jagdishpur, where he died of his wounds in April 1858. In Rohilkhand, Khan Bahadur Khan, a descendant of the Rohilla chief Hafiz Rahmat Khan, set up a government at Bareilly in the name of the Mughal emperor. Suppose the collector and the troops have fled a district: a local landholder takes the treasury and collects revenue in the emperor's name, with little contact with other centres. Repeated across the north, that picture shows how broad the revolt was and how little a single command held it together.
Main centres of the revolt, their leaders and the British response
CentreLeaders of the revoltBritish commanders and outcome
DelhiBahadur Shah II; Bakht Khan (commander from July 1857)Nicholson (killed), Hodson; retaken September 1857
KanpurNana Saheb; Tantia Tope; Azimullah KhanWheeler surrendered (June 1857); Havelock retook it (July 1857)
Lucknow (Awadh)Begum Hazrat Mahal; Birjis QadrHenry Lawrence (killed), Havelock, Outram, Colin Campbell; retaken March 1858
Jhansi and GwaliorRani Lakshmibai; Tantia TopeHugh Rose; Jhansi taken April 1858, Gwalior June 1858
Jagdishpur (Bihar)Kunwar SinghKunwar Singh died of wounds, April 1858
Bareilly (Rohilkhand)Khan Bahadur KhanRecovered in the British campaign of 1858
Faizabad (Awadh)Maulvi Ahmadullah ShahKilled in 1858

భారతదేశంలో పెద్ద భాగాలు ప్రశాంతంగానే ఉన్నాయి. పదేళ్ళు కూడా కాని క్రితం గెలిచిన పంజాబ్‌ను చీఫ్ కమిషనర్ జాన్ లారెన్స్ పట్టుకున్నాడు — అనుమానం ఉన్న దళాల ఆయుధాలు తీసేసి, కొత్త సిక్కు, పంజాబీ దళాలను ఏర్పాటు చేసి ఢిల్లీ ముట్టడికి పంపాడు. మద్రాస్, బొంబాయి సైన్యాలు ఎక్కువగా విశ్వాసంగా ఉన్నాయి; దక్షిణం, పశ్చిమంలో చెదురుమదురు అలజడులే. చాలామంది రాజులు దూరంగా ఉన్నారు లేదా బ్రిటిష్‌కు సాయం చేశారు: పటియాలా, నాభా, జింద్ పాలకులు సైన్యం పంపారు; గ్వాలియర్ సింధియా, ఇండోర్ హోల్కర్ తమ సైనికులే తిరగబడినా విశ్వాసంగా ఉన్నారు; హైదరాబాద్ నిజాం, మంత్రి సాలార్ జంగ్ సలహాతో దక్కన్‌ను ప్రశాంతంగా ఉంచాడు. నేపాల్ జంగ్ బహదూర్ లక్నో కోసం గూర్ఖా సైన్యం తెచ్చాడు. చాలామంది పెద్ద జమీందారులు, వ్యాపారులు, వడ్డీ వ్యాపారులు, కొత్తగా ఇంగ్లిష్ చదువుకున్నవారు కూడా దూరంగా ఉన్నారు — తమ భవిష్యత్తు బ్రిటిష్ పాలనతోనే అనుకున్నారు. (→ English: Zamindar · Princely states · हिन्दी: ज़मींदार · देशी रियासतें)

In exam EnglishLarge parts of India stayed quiet. Punjab, conquered less than a decade earlier, was held by its Chief Commissioner, John Lawrence, who disarmed suspect regiments and raised new Sikh and Punjabi units that marched to the siege of Delhi. The Madras and Bombay armies remained largely loyal, and the south and the west saw only scattered unrest. Most princes held back or actively helped the British: the rulers of Patiala, Nabha and Jind sent troops, Scindia of Gwalior and Holkar of Indore stayed loyal even when their own soldiers rebelled, and the Nizam of Hyderabad, guided by his minister Salar Jung, kept the Deccan quiet. Jung Bahadur of Nepal brought Gurkha troops to help retake Lucknow. Many big Zamindars, merchants, moneylenders and the new English-educated class also kept aloof, seeing their future with British rule.

ఇంత విస్తృతమైన, పట్టుదలగల తిరుగుబాటు ఎందుకు ఓడిపోయింది? ఒకటి: ఉమ్మడి నాయకత్వం, ప్రణాళిక లేదు — ప్రతి కేంద్రం సొంతంగా పోరాడింది, నాయకుల మధ్య పోటీ, బహదూర్ షా వృద్ధుడు — పేరు ఇవ్వగలడు కానీ యుద్ధం నడపలేడు. రెండు: పోయిన రాజులు, హక్కులు తిరిగి తేవడం తప్ప భవిష్యత్తు గురించి స్పష్టమైన చిత్రం లేదు. మూడు: తిరుగుబాటు ఉత్తర, మధ్య భారతానికే పరిమితం — బ్రిటిష్ వారు పంజాబ్, దక్షిణం, పశ్చిమం, బెంగాల్ నుంచి మనుషులు, డబ్బు, సరుకులు తెచ్చుకున్నారు. నాలుగు: వ్యవస్థ, ఆయుధాల్లో బ్రిటిష్ ముందు — టెలిగ్రాఫ్ ఆజ్ఞలను వేగంగా చేర్చింది, ఎన్‌ఫీల్డ్ రైఫిల్ పాత తుపాకుల కంటే దూరం కొట్టింది, సముద్రం మీదుగా దళాలు వచ్చాయి — చైనాకు వెళ్తున్న దళాలను కూడా భారత్ వైపు మళ్ళించారు. క్రికెట్‌లో పదకొండు మంది మంచి ఆటగాళ్ళున్నా కెప్టెన్, ప్లాన్ లేకపోతే, ఒకే జట్టులా ఆడే ప్రత్యర్థి గెలుస్తుంది. (→ English: Causes of failure · हिन्दी: विफलता के कारण)

In exam EnglishWhy did a rising so wide and so determined fail? First, it had no common leadership or plan. Each centre fought largely on its own, leaders were often rivals, and Bahadur Shah was an old man who could lend a name but not direct a war. Second, beyond restoring lost rulers and rights, the rebels offered no clear picture of the future. Third, the revolt stayed confined to the north and centre, so the British could draw men, money and supplies from Punjab, the south, the west and Bengal. Fourth, the British had the advantage in organisation and equipment: the telegraph carried orders quickly, the Enfield rifle outranged the older muskets of many rebels, and troops arrived by sea, including regiments on their way to China that were diverted to India.

1857 ఎలాంటి సంఘటన అని చరిత్రకారులు చాలాకాలంగా వాదిస్తున్నారు. ఒకే ఏనుగును ముట్టుకున్న వేర్వేరు మనుషులు దాన్ని వేర్వేరుగా వర్ణించినట్టు. అప్పటి బ్రిటిష్ అధికారులు — సైన్యంలో మొదలైంది కాబట్టి 'సిపాయిల తిరుగుబాటు'. కొందరు — రాజులు, తాలూక్దారులు పోయినది తిరిగి పొందే ప్రయత్నం, అంటే భూస్వామ్య ప్రతిచర్య. మూడో అభిప్రాయం — రైతులు, చేతివృత్తుల వారు, పట్టణ ప్రజలు (ముఖ్యంగా అవధ్‌లో) చేరారు కాబట్టి ప్రజా తిరుగుబాటు. వి. డి. సావర్కర్ 1909 పుస్తకంలో దీన్ని ప్రణాళికాబద్ధమైన జాతీయ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం అన్నారు. 1957 శతాబ్ది సమయంలో ఎస్. ఎన్. సేన్, ఆర్. సి. మజుందార్ వంటివారు దీన్ని ఆధునిక అర్థంలో 'జాతీయ' అనగలమా అని ప్రశ్నించారు. నేడు చాలామంది: సిపాయిల తిరుగుబాటు కంటే చాలా ఎక్కువ, కానీ ఇంకా జాతీయ ఉద్యమం కాదు; హిందువులు, ముస్లింలు మొఘల్ చక్రవర్తి పేరుతో కలిసి పోరాడారు, తర్వాతి జాతీయవాదులు దీని జ్ఞాపకం నుంచి స్ఫూర్తి పొందారు. (→ English: Taluqdar · Sepoy mutiny · First War of Independence · हिन्दी: ताल्लुक़दार · सिपाही विद्रोह · प्रथम स्वतंत्रता संग्राम)

In exam EnglishHistorians have long debated what kind of event 1857 was. British officials at the time called it a sepoy mutiny, stressing its army origins. Others have seen it as a feudal reaction, an attempt by princes and Taluqdars to win back what they had lost. A third view stresses how peasants, artisans and townspeople joined in, especially in Awadh, and calls it a popular uprising. V. D. Savarkar, in his book The Indian War of Independence of 1857, published in 1909, described it as a planned national war of independence. At the centenary in 1957, historians such as S. N. Sen and R. C. Majumdar questioned whether it could be called national in the modern sense. Most scholars now see it as much more than a mutiny but not yet a nationalist movement: Hindus and Muslims fought side by side under the Mughal emperor's name, and later nationalists drew inspiration from its memory.
How the revolt has been described
ViewWhat it stressesHeld by
Sepoy mutinyIt began in the army; much of India stayed outBritish officials of the time
Feudal reactionPrinces and taluqdars trying to regain what they had lostHistorians stressing the role of the old ruling groups
Popular uprisingPeasants, artisans and townspeople joined, above all in AwadhHistorians stressing mass participation
War of independenceA planned national struggle against foreign ruleV. D. Savarkar (1909)

మొదటి శాశ్వత ఫలితం — కంపెనీ పాలన అంతం. 2 ఆగస్టు 1858 భారత ప్రభుత్వ చట్టం భారత పాలనను ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నుంచి బ్రిటిష్ రాజముకుటానికి బదిలీ చేసింది. కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్, బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ రద్దు — 1784 పిట్స్ ఇండియా చట్టం పెట్టిన ద్వంద్వ నియంత్రణ ముగిసింది. వాటి స్థానంలో భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి — బ్రిటిష్ మంత్రివర్గ సభ్యుడు, పార్లమెంటుకు జవాబుదారీ; సలహా కోసం 15 మంది సభ్యుల 'కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా'. భారతదేశంలో గవర్నర్ జనరల్‌కు రాజముకుటం ప్రత్యక్ష ప్రతినిధిగా వైస్రాయ్ అనే బిరుదు కూడా వచ్చింది; కానింగ్ మొదటి వైస్రాయ్. ఒక దుకాణం యజమాని మారినా, కౌంటర్ దగ్గర అదే సిబ్బంది ఉన్నట్టు — ఇక్కడి పరిపాలన యంత్రం మొదట పెద్దగా మారలేదు; మారింది తుది అధికారం ఎక్కడ ఉందనేది: వ్యాపార కంపెనీ నుంచి లండన్‌లోని మంత్రి, పార్లమెంటుకు. (→ English: East India Company · Secretary of State for India · Viceroy · हिन्दी: ईस्ट इंडिया कंपनी · भारत सचिव · वायसराय)

In exam EnglishThe first lasting result was the end of Company rule. The Government of India Act of 2 August 1858 transferred the government of India from the East India Company to the British Crown. The Court of Directors and the Board of Control were abolished, ending the double system of control set up by Pitt's India Act of 1784. In their place came the Secretary of State for India, a member of the British cabinet answerable to Parliament, assisted by a Council of India of fifteen members whose role was advisory. In India the Governor-General now also carried the title of Viceroy, as the direct representative of the Crown, and Canning became the first Viceroy. The machinery of administration in India changed little at first; what changed was where final authority lay, which was now in London, in a minister and in Parliament rather than in a trading company.

కొత్త విధానాన్ని రాణి ప్రకటన చెప్పింది — 1 నవంబర్ 1858న అలహాబాద్ దర్బార్‌లో కానింగ్ చదివి వినిపించాడు. ముఖ్య మాటలు: పాలన రాజముకుటం చేతిలోకి వచ్చింది; ఇక భూభాగ విస్తరణ కోరం; రాజుల హక్కులు, గౌరవం కాపాడతాం, వారితో ఒప్పందాలు పాటిస్తాం; ప్రజల మత విశ్వాసాల్లో జోక్యం చేసుకోం; అందరికీ చట్టం ముందు సమాన, నిష్పక్షపాత రక్షణ; ఏ జాతి, మతం వారైనా చదువు, సామర్థ్యం, నిజాయితీ ఉంటే ఉద్యోగాల్లోకి ప్రవేశం. బ్రిటిష్ ప్రజల హత్యల్లో నేరుగా పాల్గొన్నవారు తప్ప మిగతా తిరుగుబాటుదారులకు క్షమ. రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం వదిలేశారు; రాజులకు వారసుడిని దత్తత తీసుకునే హక్కు గుర్తించారు. అంటే కొడుకు లేని రాజు ఇప్పుడు దత్తత తీసుకుంటే రాజ్యం ఆ వారసుడికే — 1853లో ఝాన్సీకి జరిగినదానికి సరిగ్గా వ్యతిరేకం. (→ English: Queen's Proclamation · Doctrine of lapse · हिन्दी: महारानी की उद्घोषणा · व्यपगत का सिद्धांत)

In exam EnglishThe new policy was announced in the Queen's Proclamation, read out by Canning at a durbar at Allahabad on 1 November 1858. It declared that the Crown had taken over the government of India and that no further extension of territory was sought. It promised to respect the rights, dignity and honour of the Indian princes and to honour the treaties made with them, not to interfere in the religious beliefs of Indians, to give all equal and impartial protection of the law, and to admit Indians of any race or creed to offices for which their education, ability and integrity qualified them. It also offered pardon to rebels, except those directly involved in the murder of British subjects. The Doctrine of lapse was given up and the right of princes to adopt heirs was recognised. So a ruler without a son could now adopt an heir and be sure the state would pass to him, the opposite of what had happened at Jhansi in 1853.

1857 నుంచి బ్రిటిష్ వారు నేర్చుకున్న పాఠాలతో సైన్యాన్ని మళ్ళీ కట్టారు. పీల్ కమిషన్ (1859) తర్వాత భారతీయ సైనికులతో పోలిస్తే యూరోపియన్ సైనికుల నిష్పత్తి పెంచారు; ఫిరంగి దళం దాదాపు పూర్తిగా యూరోపియన్ల చేతిలో; నియామకం అవధ్, బీహార్ నుంచి పంజాబ్, నేపాల్, వాయవ్య ప్రాంతాల వైపు — బ్రిటిష్ వారు ఇప్పుడు విశ్వాసపాత్రులుగా భావించిన వర్గాల వైపు; వేర్వేరు వర్గాల వారిని పక్కపక్కనే ఉంచి సులభంగా ఒక్కటి కాకుండా చేశారు. ఒకసారి దొంగతనం జరిగిన ఇంట్లో తాళాలు మార్చి, కాపలాదారులను మార్చినట్టు. రాజులు విలీనం చేయాల్సిన రాజ్యాలు కాదు, కాపాడుకోవాల్సిన మిత్రులయ్యారు; సామాజిక సంస్కరణల విషయంలో ప్రభుత్వం జాగ్రత్తపడింది. మొత్తానికి 1857 తిరుగుబాటు అణచివేయబడింది, కానీ కంపెనీ పాలన, మొఘల్ వంశం, విలీన విధానం — మూడింటినీ ముగించింది; సైన్యాన్ని, రాజులతో వ్యవహారాన్ని మార్చింది; తర్వాతి జాతీయవాదులకు ఉమ్మడి ప్రతిఘటన జ్ఞాపకాన్ని మిగిల్చింది. (→ English: Revolt of 1857 · Peel Commission · हिन्दी: 1857 का विद्रोह · पील आयोग)

In exam EnglishThe army was rebuilt on the lessons the British drew from 1857. Following the Peel Commission (1859), the proportion of European soldiers to Indian soldiers was raised, the artillery was kept almost entirely in European hands, and recruitment moved away from Awadh and Bihar towards Punjab, Nepal and the north-west, among groups the British now judged loyal; units were also organised so that men of different communities served side by side and could not easily combine. In policy the princes became allies to be preserved rather than states to be annexed, and the government grew cautious about social reform. Taken together, the Revolt of 1857 was crushed, yet it ended Company rule, the Mughal dynasty and the policy of annexation, reshaped the army and the treatment of the princes, and left a memory of common resistance that later nationalists would draw on.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. Match the centres of the Revolt of 1857 with their leaders:
A. Lucknow
B. Jagdishpur
C. Bareilly
D. Kanpur
1. Kunwar Singh
2. Nana Saheb
3. Begum Hazrat Mahal
4. Khan Bahadur Khan
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-3, B-1, C-4, D-2
  2. A-3, B-4, C-1, D-2
  3. A-2, B-1, C-4, D-3
  4. A-1, B-3, C-2, D-4
Show answer

Answer: A. A-3, B-1, C-4, D-2

Lucknow: Begum Hazrat Mahal; Jagdishpur: Kunwar Singh; Bareilly: Khan Bahadur Khan; Kanpur: Nana Saheb. Option (b) wrongly gives Jagdishpur to Khan Bahadur Khan and Bareilly to Kunwar Singh; (c) swaps Lucknow and Kanpur; (d) gets every pair wrong.

Q2. Consider the following statements about the Government of India Act, 1858:
1. It created the office of Secretary of State for India, a member of the British cabinet.
2. It abolished the Court of Directors and the Board of Control.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both are correct: the Act placed a Secretary of State for India, a cabinet minister answerable to Parliament, at the head of Indian affairs and abolished the two bodies of the old double system. Hence (a), (b) and (d) are wrong.

Q3. Who was given command of the rebel forces at Delhi in July 1857?

  1. Tantia Tope
  2. Bakht Khan
  3. Azimullah Khan
  4. Kunwar Singh
Show answer

Answer: B. Bakht Khan

Bakht Khan, an artillery officer who came from Bareilly, was given command at Delhi. Tantia Tope was Nana Saheb's commander at Kanpur and later in central India; Azimullah Khan was Nana Saheb's adviser; Kunwar Singh led in Bihar.

Q4. Queen Victoria's Proclamation of 1 November 1858 was read out by Lord Canning at a durbar held at

  1. Delhi
  2. Calcutta
  3. Allahabad
  4. Lucknow
Show answer

Answer: C. Allahabad

It was read at Allahabad. Delhi had been the seat of the Mughal emperor, Calcutta was the capital, and Lucknow was the capital of Awadh, but the Proclamation was not read at any of these.

Q5. Consider the following statements:
1. Sir Hugh Rose commanded the British force that took Jhansi in April 1858.
2. Sir Henry Lawrence held Punjab for the British throughout the revolt.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Only 1 is correct. Henry Lawrence was Chief Commissioner of Awadh and was killed early in the siege of the Lucknow Residency; Punjab was held by his brother John Lawrence. So statement 2 is wrong, and (b), (c) and (d) are wrong.

Q6. Match the British officers with the places associated with them in 1857–58:
A. John Nicholson
B. Henry Havelock
C. Hugh Rose
D. Colin Campbell
1. Central India
2. Delhi
3. Recapture of Lucknow (March 1858)
4. Recapture of Kanpur (July 1857)
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-2, B-3, C-1, D-4
  2. A-1, B-4, C-2, D-3
  3. A-2, B-4, C-1, D-3
  4. A-3, B-2, C-4, D-1
Show answer

Answer: C. A-2, B-4, C-1, D-3

Nicholson led the storming of Delhi; Havelock retook Kanpur in July 1857; Hugh Rose led the Central India Field Force; Colin Campbell retook Lucknow in March 1858. Option (a) swaps Havelock and Campbell; (b) puts Nicholson in central India and Rose at Delhi; (d) gets every pair wrong.

Q7. Which one of the following was NOT a promise made in Queen Victoria's Proclamation of 1858?

  1. No further extension of British territory in India
  2. Respect for the rights, dignity and honour of the Indian princes
  3. Non-interference in the religious beliefs of Indians
  4. An elected Indian majority in the Governor-General's council
Show answer

Answer: D. An elected Indian majority in the Governor-General's council

The Proclamation promised no further annexation, respect for the princes and non-interference in religion, so (a), (b) and (c) were all promises. It said nothing about an elected Indian majority in any council, so (d) is the answer.

Q8. Consider the following statements:
1. V. D. Savarkar described the events of 1857 as a war of independence in a book published in 1909.
2. The Nizam of Hyderabad joined the revolt and led the rising in the Deccan.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Only 1 is correct. The Nizam, guided by his minister Salar Jung, stayed loyal and kept the Deccan quiet, so statement 2 is wrong; hence (b), (c) and (d) are wrong.

← Part 1All partsQuick recap →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources