Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

The Ganga and Brahmaputra systems

తెలుగులో వివరణ

Drainage of India · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

The headstreams of the Ganga and the five prayags; its course to the Padma and the Sundarbans delta; its left-bank and right-bank tributaries, including the Kosi, the Yamuna with the Chambal, the Son and the Damodar; the Brahmaputra from Tibet through Assam with its tributaries; and the canals, dams, floods, silt and pollution of the northern rivers.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

సింధు చూశాం; ఇప్పుడు తూర్పుకు — గంగ, బ్రహ్మపుత్ర. మేఘనతో కలిసి ఇవి భూమిపై అతి పెద్ద నదీ వ్యవస్థల్లో ఒకటి. వీటి మట్టితోనే ఉత్తర మైదానాలు, ముఖద్వారంలో డెల్టా ఏర్పడ్డాయి. గంగ ఒక్కటే దేశంలో దాదాపు నాలుగో వంతు భూమిని తడుపుతుంది — కోట్ల మంది ప్రజలు, పొలాలు, నగరాలు దానిపై ఆధారపడతాయి. ఈ భాగంలో హిమానీనదాల నుంచి సంగమాల మీదుగా సముద్రం వరకు గంగ ప్రయాణం, ఉత్తరం-దక్షిణం నుంచి వచ్చే ఉపనదులు, టిబెట్ నుంచి అస్సాం వరకు బ్రహ్మపుత్ర, చివరగా కాలువలు, ఆనకట్టలు, వరదలు, పూడిక, కాలుష్యం చూస్తాం. (→ English: confluence · हिन्दी: संगम)

In exam EnglishPart 1 followed the Indus; this part moves east to the two river systems that carry most of north India's water, the Ganga and the Brahmaputra. Together with the Meghna they form one of the largest river systems on Earth, and their sediment built the Ganga and Brahmaputra plains and the delta at their joint mouth. The Ganga basin alone covers about a quarter of India and supports a very large share of its people, its farmland and its cities. This part traces the Ganga from its glacier sources and mountain confluence points to the sea, sorts its many tributaries into those arriving from the north and those arriving from the south, follows the Brahmaputra from Tibet through Assam, and ends with the uses and troubles of these rivers: canals, dams, floods, silt and pollution.

గంగకు రెండు మూల ధారలు — భాగీరథి, అలకనంద. భాగీరథి గంగోత్రి హిమానీనదం చివర గోముఖ్ అనే మంచు గుహ నుంచి వస్తుంది; అలకనంద బదరీనాథ్ పైన సతోపంత్ హిమానీనదం నుంచి. అలకనంద కిందికి దిగుతూ ఐదు చోట్ల ఉపనదులను కలుపుకుంటుంది — విష్ణుప్రయాగ్ (ధౌలిగంగ), నందప్రయాగ్ (నందాకిని), కర్ణప్రయాగ్ (పిండర్), రుద్రప్రయాగ్ (మందాకిని), దేవప్రయాగ్ (భాగీరథి). ఇవే పంచ ప్రయాగలు. ఇద్దరు అన్నదమ్ములు కలిసి ఒకే ఇంటి పేరు పెట్టుకున్నట్టు, దేవప్రయాగ్ తర్వాతే 'గంగ' అనే పేరు. హరిద్వార్ దగ్గర కొండలు వదిలి మైదానంలోకి వస్తుంది. (→ English: Ganga headstreams · हिन्दी: गंगा की शीर्ष धाराएँ)

In exam EnglishThe Ganga has two main headstreams in the Garhwal Himalaya of Uttarakhand. The Bhagirathi emerges from an ice cave called Gaumukh at the snout of the Gangotri glacier, while the Alaknanda gathers its water from the Satopanth glacier above Badrinath. As the Alaknanda descends it is fed, one after another, by side rivers at five sacred meeting points known as the Panch Prayag: the Dhauliganga at Vishnuprayag, the Nandakini at Nandprayag, the Pindar at Karnaprayag, the Mandakini at Rudraprayag and, last and most important, the Bhagirathi itself at Devprayag. Only below Devprayag does the united stream take the name Ganga. It then cuts through the Shiwalik hills and leaves the mountains at Haridwar, where it enters the plains. Because the Bhagirathi is fed by a glacier, the river keeps flowing even in the driest months.
The Panch Prayag on the Alaknanda, upstream to downstream
PrayagRiver that joins the Alaknanda
VishnuprayagDhauliganga
NandprayagNandakini
KarnaprayagPindar
RudraprayagMandakini
DevprayagBhagirathi (the joint river is now called the Ganga)

హరిద్వార్ నుంచి గంగ ఉత్తరప్రదేశ్ మైదానాల గుండా కాన్పూర్ మీదుగా వెళ్తుంది; ప్రయాగ్‌రాజ్ దగ్గర యమున కలుస్తుంది, తర్వాత వారణాసి. బిహార్‌లో పాట్నా దాటుతూ నేపాల్ నుంచి వచ్చే పెద్ద నదులను, దక్షిణం నుంచి సోన్‌ను కలుపుకుంటుంది; రాజ్‌మహల్ కొండలు చుట్టి బెంగాల్‌లోకి. ఫరక్కా బ్యారేజ్ (1975) కొంత నీటిని కాలువ ద్వారా భాగీరథి-హుగ్లీకి పంపుతుంది — ఇంటి ముందు కాలువలో చెత్త పేరుకుంటే పైపుతో నీళ్ళు కొట్టి కడిగినట్టు, హుగ్లీలో పూడిక కడిగి కోల్‌కతా రేవును బతికించడానికి. ప్రధాన ధార బంగ్లాదేశ్‌లో 'పద్మ'. (→ English: Farakka Barrage · हिन्दी: फरक्का बैराज)

In exam EnglishFrom Haridwar the Ganga flows south and then south-east across the plains of Uttar Pradesh, past Kanpur, and is joined by the Yamuna at Prayagraj (formerly Allahabad) before reaching Varanasi. In Bihar it passes Patna and gathers the big rivers from Nepal and the Son from the south, then bends round the Rajmahal hills into West Bengal. Near Farakka a barrage, completed in 1975, diverts part of its flow into a feeder canal that tops up the Bhagirathi-Hooghly, the branch that runs south past Kolkata; the aim was to flush silt from the Hooghly and keep the Kolkata port usable. The main channel turns south-east into Bangladesh, where it is called the Padma. Sharing the dry-season water at Farakka became a long-running issue with Bangladesh, settled for the time being by a treaty in 1996, which Part 4 takes up.

బంగ్లాదేశ్‌లో పద్మకు బ్రహ్మపుత్ర ('జమున'), కింద మేఘన కలుస్తాయి; ఆ నీరు ఎన్నో పాయలుగా బంగాళాఖాతంలోకి. ఇవి తెచ్చిన మట్టితో ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద డెల్టా ఏర్పడింది — బెంగాల్, బంగ్లాదేశ్ పంచుకుంటాయి. సముద్రం వైపు అంచు సుందర్‌బన్స్ — సుందరి చెట్టు పేరుతో, ఆటుపోటు కాలువలు, మడ అడవులు, రాయల్ బెంగాల్ పులి. గంగ 2008లో జాతీయ నది అయింది; ప్రయాగ్‌రాజ్-హల్దియా మధ్య భాగం జాతీయ జలమార్గం 1 (2016 చట్టం); గంగా డాల్ఫిన్ 2009లో జాతీయ జలచరం. (→ English: delta · हिन्दी: डेल्टा)

In exam EnglishIn Bangladesh the Padma receives the Brahmaputra, known there as the Jamuna, and further down the Meghna, and the combined waters spread through countless channels into the Bay of Bengal. Their deposits have built the Ganga-Brahmaputra delta, the largest delta in the world, shared between West Bengal and Bangladesh. Its seaward edge is the Sundarbans, a maze of tidal creeks and mangrove forest named after the sundari tree and home to the Royal Bengal tiger. In India the river carries national symbols too. The Union government declared the Ganga the National River in 2008, and the Ganga-Bhagirathi-Hooghly stretch from Prayagraj to Haldia is National Waterway 1 under the National Waterways Act, 2016. The Ganges river dolphin, which lives in these waters, was declared India's national aquatic animal in 2009.

గంగకు ఉత్తరం నుంచి, అంటే ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ఉపనదులు హిమాలయ నదులు. రామగంగ గఢ్వాల్ కొండల నుంచి కన్నౌజ్ దగ్గర. గోమతి మాత్రం వేరు — పిలిభిత్ మైదానంలో పుట్టి, మంచు కాదు వర్షం, భూగర్భ జలంతో బతికి, లక్నో మీదుగా. ఘాఘర టిబెట్‌లో పుట్టి, నేపాల్‌లో 'కర్నాలి'గా, బిహార్‌లో ఛప్రా దగ్గర. గండక్ నేపాల్ నుంచి చంపారణ్ మీదుగా పాట్నా ఎదురుగా సోన్‌పూర్ దగ్గర. కోసి ఎవరెస్ట్ ప్రాంతం నుంచి ఏడు ధారలతో — అందుకే 'సప్త కోసి'. డార్జిలింగ్ కొండల నుంచి వచ్చే మహానంద చివరి ఎడమ ఒడ్డు ఉపనది. (→ English: tributary · हिन्दी: सहायक नदी)

In exam EnglishThe tributaries that join the Ganga from the north, on its left bank, are Himalayan rivers. The Ramganga rises in the Garhwal hills and joins near Kannauj. The Gomti is an exception: it begins in the plains of Pilibhit district, is fed by rain and groundwater rather than snow, and flows past Lucknow. The Ghaghara rises in Tibet, crosses Nepal, where it is called the Karnali, and meets the Ganga near Chhapra in Bihar. The Gandak, formed in Nepal from streams such as the Kali Gandaki, enters Bihar in Champaran and joins the Ganga at Sonpur, opposite Patna. The Kosi drains the region around Mount Everest through seven headstreams, which is why Nepal calls it the Sapta Kosi, and the Mahananda, coming down from the Darjeeling hills, is the last left-bank tributary, joining in West Bengal.

ఈ ఉత్తర నదులు ప్రాణమూ ఇస్తాయి, ప్రమాదమూ తెస్తాయి. నిటారు కొండల నుంచి ఇసుక, కంకర మోసుకొస్తాయి; చదునైన మైదానంలోకి రాగానే వేగం తగ్గి ఆ బరువు తమ పడకలోనే వదిలేస్తాయి. పడక ఎత్తవుతుంది, వర్షాకాలంలో ఒడ్డులు పొంగుతాయి, నది పాత దారి వదిలి కొత్త దారి పడుతుంది. పొంగిన పాలు గిన్నె అంచు దాటి పక్కకు పారినట్టు. కోసి అతి పెద్ద ఉదాహరణ — రెండు శతాబ్దాల్లో పడమటికి చాలా దూరం జరిగి పొలాలను ఇసుకలో పూడ్చింది; అందుకే 'బిహార్ దుఃఖం'. 2008 ఆగస్టులో నేపాల్‌లో కుసహా దగ్గర కట్ట తెగి బిహార్‌ను ముంచింది. (→ English: Kosi, sorrow of Bihar · हिन्दी: कोसी, बिहार का शोक)

In exam EnglishThese northern rivers bring life and also danger. They come down steep mountain slopes loaded with sand and gravel, and when they reach the nearly flat plain they suddenly lose speed and drop much of that load in their own beds. The beds rise, the banks overflow during the monsoon, and the river may abandon its channel for a lower one. The Kosi is the extreme case: over the last two centuries it has swung its course far to the west across north Bihar, burying fields under sand, which earned it the name 'sorrow of Bihar'. Embankments and a barrage near the India-Nepal border were built to hold it, but in August 2008 the river breached its eastern embankment at Kusaha in Nepal and poured into a channel it had left long before, flooding large parts of Bihar.

కుడి ఒడ్డున అతి పెద్ద ఉపనది యమున. బందర్‌పూంఛ్ శ్రేణిలో యమునోత్రి హిమానీనదం నుంచి పుట్టి, కొండల్లో టోన్స్‌ను కలుపుకుని, ఢిల్లీ, ఆగ్రా మీదుగా గంగకు సమాంతరంగా వెళ్ళి ప్రయాగ్‌రాజ్ త్రివేణీ సంగమంలో కలుస్తుంది. యమునకు దక్షిణ పీఠభూమి నుంచి చంబల్, సింధ్, బెత్వా, కెన్ వస్తాయి. చంబల్ మాల్వాలో మౌ దగ్గర పుట్టి కోట మీదుగా ఉత్తరానికి — గాంధీసాగర్, రాణాప్రతాప్‌సాగర్, జవహర్‌సాగర్, కోట బ్యారేజ్. కింద మెత్తని మట్టిని ముక్కలుగా కోసి లోయల చిక్కుముడి చేసింది — వర్షం పడ్డ మట్టి గోడపై గీతలు పడినట్టు. జాతీయ చంబల్ అభయారణ్యం ఘరియాల్ మొసళ్ళను కాపాడుతుంది. (→ English: Chambal ravines · हिन्दी: चंबल के खड्ड)

In exam EnglishOn the right bank the biggest tributary is the Yamuna. It rises at the Yamunotri glacier on the slopes of the Bandarpunch range, receives the Tons in the hills, and then runs roughly parallel to the Ganga past Delhi and Agra before meeting it at the Triveni Sangam in Prayagraj. Most of its own right-bank tributaries come from the plateau to the south: the Chambal, Sind, Betwa and Ken. The Chambal rises near Mhow in the Malwa plateau and flows north through Kota, where a chain of dams, Gandhi Sagar, Rana Pratap Sagar and Jawahar Sagar, with the Kota barrage below, uses its water. Lower down it has carved soft alluvium into a maze of gullies and ravines, the Chambal badlands. The National Chambal Sanctuary, shared by Madhya Pradesh, Rajasthan and Uttar Pradesh, protects the gharial in this stretch.

మరో రెండు కుడి ఒడ్డు నదులు నేరుగా పీఠభూమి నుంచి. సోన్ అమర్‌కంటక్ పీఠభూమిలో — నర్మద పుట్టే చోటే — పుట్టి ఉత్తరానికి, ఈశాన్యానికి వెళ్ళి పాట్నాకు ముందే గంగలో కలుస్తుంది; దాని ఉపనది రిహంద్‌పై రిహంద్ ఆనకట్ట. దామోదర్ ఛోటా నాగ్‌పూర్‌లో పుట్టి బొగ్గు నిక్షేపాలున్న పగులు లోయ గుండా తూర్పుకు వెళ్ళి కోల్‌కతా కింద హుగ్లీలో కలుస్తుంది. ఆకస్మిక వరదలతో 'బెంగాల్ దుఃఖం'. దాన్ని అదుపు చేయడానికి 1948లో అమెరికా టెన్నెసీ వ్యాలీ అథారిటీ నమూనాలో దామోదర్ వ్యాలీ కార్పొరేషన్ — స్వతంత్ర భారత తొలి బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు: వరద అదుపు, సాగు, జల విద్యుత్, థర్మల్ విద్యుత్ — ఒకే కత్తితో నాలుగు పనులు. (→ English: multipurpose project · हिन्दी: बहुउद्देशीय परियोजना)

In exam EnglishTwo more right-bank rivers come straight off the plateau. The Son rises on the Amarkantak plateau, the same high ground that gives rise to the Narmada, and flows north and then north-east to join the Ganga upstream of Patna; the Rihand dam stands on its tributary, the Rihand. The Damodar rises in the Chota Nagpur plateau of Jharkhand and flows east through a rift valley that holds some of India's richest coal deposits, joining the Hooghly below Kolkata. Its sudden monsoon floods earned it the name 'sorrow of Bengal'. To tame it, the Damodar Valley Corporation was set up by an Act of Parliament in 1948, modelled on the Tennessee Valley Authority of the United States. It became independent India's first multipurpose project, combining flood control, irrigation, hydropower and thermal power, with dams such as Tilaiya, Konar, Maithon and Panchet.

బ్రహ్మపుత్ర టిబెట్‌లో కైలాస శ్రేణిలోని చెమాయుంగ్‌డుంగ్ హిమానీనదంలో పుడుతుంది — సింధు, సట్లెజ్ పుట్టుకలకు దగ్గరే. 'యార్లుంగ్ త్సాంగ్‌పో'గా టిబెట్ పొడి పీఠభూమిపై చాలా దూరం తూర్పుకు. నాంచా బర్వా శిఖరం దగ్గర హెయిర్‌పిన్ మలుపు తిరిగి (గ్రేట్ బెండ్) భూమిపై అతి లోతైన అగాధాల్లో ఒకదాని గుండా అరుణాచల్‌లోకి — అక్కడ 'సియాంగ్/దిహాంగ్'. అస్సాంలో దిబాంగ్, లోహిత్ కలిసాక 'బ్రహ్మపుత్ర'. ఒకే మనిషికి ఊరికో పేరు ఉన్నట్టు. నిటారు వాలు వల్ల జల విద్యుత్‌కు అనుకూలం; 2025 జులైలో చైనా అక్కడ భారీ ప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టింది — కింది దేశాలకు ఆందోళన. (→ English: Brahmaputra (Tsangpo, Siang) · हिन्दी: ब्रह्मपुत्र (त्सांगपो, सियांग))

In exam EnglishThe Brahmaputra begins far from India, at the Chemayungdung glacier in the Kailash range of south-west Tibet, not far from the sources of the Indus and the Satluj. As the Yarlung Tsangpo it flows east for a very long distance across the dry plateau of southern Tibet. Near the peak of Namcha Barwa it makes a sharp hairpin turn, the Great Bend, and plunges through one of the deepest gorges on Earth before entering Arunachal Pradesh, where it is called the Siang or Dihang. In the Assam plains it is joined by the Dibang and the Lohit and from there is called the Brahmaputra. The river's steep fall at the Great Bend makes it attractive for hydropower, and in July 2025 China began building a very large hydropower project on the lower Yarlung Tsangpo, which raises concern in India and Bangladesh about downstream flows.

అస్సాం లోయలో బ్రహ్మపుత్ర వెడల్పుగా, లోతు తక్కువగా, జడలా అల్లుకుని ఉంటుంది — ఇసుక దిబ్బల చుట్టూ ఎన్నో పాయలుగా చీలి మళ్ళీ కలుస్తుంది, జడ పాయలు అల్లుకున్నట్టు. అలా ఏర్పడ్డ మజులి పెద్ద నదీ ద్వీపం, వైష్ణవ సత్రాల కేంద్రం, 2016లో జిల్లా. ఉత్తరం (కుడి ఒడ్డు) నుంచి సుబన్‌సిరి (అతి పెద్ద ఉపనది), కామెంగ్, భూటాన్ నుంచి మానస్, సిక్కిం నుంచి తీస్తా (బంగ్లాదేశ్‌లో కలుస్తుంది). దక్షిణం (ఎడమ ఒడ్డు) నుంచి బుర్హి దిహింగ్, ధన్‌సిరి, కోపిలి. ధుబ్రి దగ్గర బంగ్లాదేశ్‌లోకి 'జమున'గా. భారీ వర్షం, వాలు, పూడిక, భూకంపాలతో అస్సాంలో ఏటా వరదలు, ఒడ్డు కోత. (→ English: braided channels · हिन्दी: गुंफित वाहिकाएँ)

In exam EnglishAcross the Assam valley the Brahmaputra is wide, shallow and braided: it splits into many channels around shifting sandbars and then rejoins. In one wide stretch the channels enclose Majuli, a very large inhabited river island and a centre of Assam's Vaishnava monasteries, made a district in 2016. Tributaries arrive from both sides. From the Himalaya on the north, or right bank, come the Subansiri, its largest tributary, the Kameng, the Manas from Bhutan and, further west, the Tista from Sikkim, which joins in Bangladesh. From the south, or left bank, come the Burhi Dihing, the Dhansiri and the Kopili. Near Dhubri the river turns south into Bangladesh as the Jamuna. Heavy rain, steep slopes, a huge silt load and an earthquake-prone setting make floods in Assam an almost yearly event, and riverbank erosion keeps eating into villages and farmland.
One river, many names
StretchBrahmaputra is calledGanga is called
Upper courseYarlung Tsangpo (Tibet)Bhagirathi and Alaknanda (Uttarakhand)
Entering India / main courseSiang or Dihang (Arunachal), then Brahmaputra (Assam)Ganga (below Devprayag)
BangladeshJamunaPadma
After they unite, before the seaPadma, then MeghnaPadma, then Meghna

ఉత్తర నదులను చాలా కాలంగా వాడుకుంటున్నారు. హరిద్వార్ నుంచి మొదలయ్యే ఎగువ గంగా కాలువ (1854) బ్రిటిష్ భారతంలో తొలి పెద్ద కాలువల్లో ఒకటి; గంగ, యమున, శారదా కాలువలు ఇప్పటికీ పశ్చిమ యూపీ దోఆబ్‌ను తడుపుతున్నాయి. కొండల్లో భాగీరథిపై తెహ్రీ ఆనకట్ట — దేశంలో ఎత్తైన వాటిలో ఒకటి — విద్యుత్, తాగునీరు ఇస్తుంది. ఇవే నదులు నగరాల, పరిశ్రమల, పొలాల మురికి మోస్తాయి. ఇంటి బావిలో అందరూ చెత్త వేస్తే ఆ నీళ్ళు ఎవరికీ పనికిరావు కదా. గంగా కార్యాచరణ ప్రణాళిక 1986; ఇప్పుడు నమామి గంగే (2014) — మురుగు శుద్ధి కేంద్రాలు, ఘాట్ల శుభ్రత, ఒడ్డున చెట్లు, ఏడాది పొడవునా నీటి ప్రవాహం. (→ English: Namami Gange · हिन्दी: नमामि गंगे)

In exam EnglishThe northern rivers have long been harnessed. The Upper Ganga Canal, taking off at Haridwar and opened in 1854, was one of the earliest large canal systems of British India, and canals from the Ganga, Yamuna and Sharda still water the Doab of western Uttar Pradesh. In the hills, the Tehri dam on the Bhagirathi, among the tallest dams in India, supplies power and drinking water. The same rivers also carry heavy loads of pollution from cities, industries and farms. The Ganga Action Plan was launched in 1986. Its present successor, the Namami Gange programme, approved in 2014 and run by the National Mission for Clean Ganga under the Ministry of Jal Shakti, builds sewage treatment plants, cleans river fronts and ghats, plants trees along the banks and works on keeping enough water flowing in the river through the year.

మొత్తంగా గంగ, బ్రహ్మపుత్ర ఉత్తర, ఈశాన్య భారతాన్ని అర్థం చేయిస్తాయి. మంచు కరిగిన నీటితో ప్రధాన నదులు ఏడాది పొడవునా పారే జీవనదులు — ఎండాకాలంలోనూ కాలువలకు నీరు. ఉత్తరం నుంచి వచ్చే ఉపనదులు నీరు, మట్టితో పాటు వరదలు, దారి మార్పులు తెస్తాయి; దక్షిణం నుంచి వచ్చేవి పీఠభూమి నీరు, లోయలు, ఆనకట్ట స్థలాలు. మైదానాన్ని సారవంతం చేసే అదే మట్టి పాయలను పూడుస్తుంది, సముద్రం దగ్గర డెల్టా కడుతుంది. వంట నూనె రుచి ఇస్తుంది, ఎక్కువైతే ఇబ్బంది — అలాగే. తర్వాతి భాగంలో దక్షిణాన వర్షాధార ద్వీపకల్ప నదులు. (→ English: perennial river · हिन्दी: बारहमासी नदी)

In exam EnglishTaken together, the Ganga and Brahmaputra systems explain much of north and north-east India. Snow-fed headstreams keep the main rivers flowing all year, so each is a perennial river that can feed canals even in the dry season. Tributaries from the north bring water and silt, and with them floods and shifting channels; tributaries from the south bring plateau water, ravines and dam sites. The same silt that fertilises the plains clogs channels, raises beds and builds the delta at the sea. Part 3 turns south to the older, rain-fed rivers of the Peninsula.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. At which of the following places does the Bhagirathi join the Alaknanda to form the Ganga?

  1. Rudraprayag
  2. Karnaprayag
  3. Devprayag
  4. Vishnuprayag
Show answer

Answer: C. Devprayag

The Bhagirathi meets the Alaknanda at Devprayag, the last of the five prayags. At Rudraprayag the Mandakini joins, at Karnaprayag the Pindar, and at Vishnuprayag the Dhauliganga; none of these forms the Ganga.

Q2. Consider the following pairs:
1. Nandprayag : Nandakini
2. Rudraprayag : Pindar
3. Vishnuprayag : Dhauliganga
Which of the pairs given above is/are correctly matched?

  1. 1 and 2 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Pairs 1 and 3 are correct. Pair 2 is wrong: the Mandakini joins at Rudraprayag, while the Pindar joins at Karnaprayag. So any option containing pair 2 ('1 and 2 only', '2 and 3 only', '1, 2 and 3') is wrong.

Q3. Which one of the following tributaries of the Ganga rises in the plains and is not fed by Himalayan snow?

  1. Ghaghara
  2. Gandak
  3. Kosi
  4. Gomti
Show answer

Answer: D. Gomti

The Gomti rises in Pilibhit district in the plains and is fed by rain and groundwater. The Ghaghara rises in Tibet, and the Gandak and Kosi come from the Himalaya of Nepal, so all three carry snowmelt.

Q4. Consider the following statements:
1. The Damodar flows through a rift valley in the Chota Nagpur plateau and is known as the 'sorrow of Bengal'.
2. The Damodar Valley Corporation was modelled on the Tennessee Valley Authority of the United States.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both statements are correct: the Damodar's rift valley holds rich coal, its floods earned it the name 'sorrow of Bengal', and the DVC (1948) followed the Tennessee Valley Authority model. '1 only' and '2 only' each drop a true statement, and 'Neither' rejects both.

Q5. Which one of the following rivers joins the Yamuna and not the Ganga directly?

  1. Son
  2. Chambal
  3. Gandak
  4. Ramganga
Show answer

Answer: B. Chambal

The Chambal flows north from the Malwa plateau and joins the Yamuna. The Son joins the Ganga upstream of Patna, the Gandak at Sonpur opposite Patna, and the Ramganga near Kannauj, all directly.

Q6. Match List I (river in a given stretch) with List II (name used there):
A. Brahmaputra in Tibet
B. Brahmaputra in Bangladesh
C. Ganga in Bangladesh
D. Brahmaputra in Arunachal Pradesh
1. Padma
2. Siang
3. Yarlung Tsangpo
4. Jamuna
Select the correct code:

  1. A-3, B-4, C-1, D-2
  2. A-3, B-1, C-4, D-2
  3. A-2, B-4, C-1, D-3
  4. A-4, B-3, C-2, D-1
Show answer

Answer: A. A-3, B-4, C-1, D-2

The Brahmaputra is the Yarlung Tsangpo in Tibet, the Siang in Arunachal and the Jamuna in Bangladesh, where the Ganga is the Padma. The second code swaps Jamuna and Padma; the third swaps Tibet and Arunachal; the fourth matches nothing correctly.

Q7. Which one of the following is a left-bank tributary of the Brahmaputra?

  1. Subansiri
  2. Manas
  3. Dhansiri
  4. Kameng
Show answer

Answer: C. Dhansiri

The Dhansiri joins from the south, the left bank, as do the Burhi Dihing and Kopili. The Subansiri, Manas and Kameng come down from the Himalaya on the north, the right bank.

Q8. Consider the following statements:
1. The Farakka barrage diverts part of the Ganga's flow into the Bhagirathi-Hooghly.
2. National Waterway 1 runs on the Brahmaputra from Dhubri to Sadiya.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct: the barrage feeds the Bhagirathi-Hooghly to keep Kolkata port usable. Statement 2 is wrong: National Waterway 1 is the Ganga-Bhagirathi-Hooghly stretch from Prayagraj to Haldia. So '2 only' and 'Both' are wrong, and 'Neither' rejects a true statement.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources