Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

The Ganga and Brahmaputra systems

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ

Drainage of India · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

The headstreams of the Ganga and the five prayags; its course to the Padma and the Sundarbans delta; its left-bank and right-bank tributaries, including the Kosi, the Yamuna with the Chambal, the Son and the Damodar; the Brahmaputra from Tibet through Assam with its tributaries; and the canals, dams, floods, silt and pollution of the northern rivers.

Each idea is explained first in Kannada (ಕನ್ನಡ), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Kannada and revise it in English.

ಸಿಂಧೂ ನೋಡಿದೆವು; ಈಗ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ — ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ. ಮೇಘನಾದೊಂದಿಗೆ ಇವು ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇವು ತಂದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಉತ್ತರದ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮುಖಜಭೂಮಿ ಆದವು. ಗಂಗಾ ಜಲಾನಯನ ಒಂದೇ ದೇಶದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗ — ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನ, ಹೊಲಗಳು, ನಗರಗಳು ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಸಂಗಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಗಂಗೆಯ ಪಯಣ, ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣದ ಉಪನದಿಗಳು, ಟಿಬೆಟ್‌ನಿಂದ ಅಸ್ಸಾಂವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ಕೊನೆಗೆ ಕಾಲುವೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಪ್ರವಾಹ, ಹೂಳು, ಮಾಲಿನ್ಯ. (→ English: confluence · हिन्दी: संगम)

In exam EnglishPart 1 followed the Indus; this part moves east to the two river systems that carry most of north India's water, the Ganga and the Brahmaputra. Together with the Meghna they form one of the largest river systems on Earth, and their sediment built the Ganga and Brahmaputra plains and the delta at their joint mouth. The Ganga basin alone covers about a quarter of India and supports a very large share of its people, its farmland and its cities. This part traces the Ganga from its glacier sources and mountain confluence points to the sea, sorts its many tributaries into those arriving from the north and those arriving from the south, follows the Brahmaputra from Tibet through Assam, and ends with the uses and troubles of these rivers: canals, dams, floods, silt and pollution.

ಗಂಗೆಗೆ ಎರಡು ಮೂಲ ಧಾರೆಗಳು — ಭಾಗೀರಥಿ ಮತ್ತು ಅಲಕನಂದಾ. ಭಾಗೀರಥಿ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿಯ ತುದಿಯ ಗೋಮುಖ ಎಂಬ ಹಿಮಗುಹೆಯಿಂದ; ಅಲಕನಂದಾ ಬದರೀನಾಥದ ಮೇಲಿನ ಸತೋಪಂಥ್ ಹಿಮನದಿಯಿಂದ. ಅಲಕನಂದಾ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಾಗ ಐದು ಕಡೆ ಉಪನದಿಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ — ವಿಷ್ಣುಪ್ರಯಾಗ (ಧೌಲಿಗಂಗಾ), ನಂದಪ್ರಯಾಗ (ನಂದಾಕಿನಿ), ಕರ್ಣಪ್ರಯಾಗ (ಪಿಂಡರ್), ರುದ್ರಪ್ರಯಾಗ (ಮಂದಾಕಿನಿ), ದೇವಪ್ರಯಾಗ (ಭಾಗೀರಥಿ). ಇವೇ ಪಂಚಪ್ರಯಾಗ. ಇಬ್ಬರು ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಂತೆ, ದೇವಪ್ರಯಾಗದ ನಂತರವೇ 'ಗಂಗಾ' ಹೆಸರು. ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟ ಬಿಟ್ಟು ಮೈದಾನಕ್ಕೆ. (→ English: Ganga headstreams · हिन्दी: गंगा की शीर्ष धाराएँ)

In exam EnglishThe Ganga has two main headstreams in the Garhwal Himalaya of Uttarakhand. The Bhagirathi emerges from an ice cave called Gaumukh at the snout of the Gangotri glacier, while the Alaknanda gathers its water from the Satopanth glacier above Badrinath. As the Alaknanda descends it is fed, one after another, by side rivers at five sacred meeting points known as the Panch Prayag: the Dhauliganga at Vishnuprayag, the Nandakini at Nandprayag, the Pindar at Karnaprayag, the Mandakini at Rudraprayag and, last and most important, the Bhagirathi itself at Devprayag. Only below Devprayag does the united stream take the name Ganga. It then cuts through the Shiwalik hills and leaves the mountains at Haridwar, where it enters the plains. Because the Bhagirathi is fed by a glacier, the river keeps flowing even in the driest months.
The Panch Prayag on the Alaknanda, upstream to downstream
PrayagRiver that joins the Alaknanda
VishnuprayagDhauliganga
NandprayagNandakini
KarnaprayagPindar
RudraprayagMandakini
DevprayagBhagirathi (the joint river is now called the Ganga)

ಹರಿದ್ವಾರದಿಂದ ಗಂಗಾ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರದ ಬಳಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಪ್ರಯಾಗರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಸೇರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ವಾರಾಣಸಿ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ನಾ ದಾಟಿ ನೇಪಾಳದಿಂದ ಬರುವ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳನ್ನು, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಸೋನ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಜಮಹಲ್ ಬೆಟ್ಟ ಸುತ್ತಿ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ. ಫರಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್ (1975) ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗೀರಥಿ-ಹೂಗ್ಲಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ — ಮನೆ ಮುಂದಿನ ಚರಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಸರು ತುಂಬಿದರೆ ಪೈಪಿನಿಂದ ನೀರು ಹೊಡೆದು ತೊಳೆಯುವಂತೆ, ಹೂಗ್ಲಿಯ ಹೂಳು ತೊಳೆದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಬಂದರು ಉಳಿಸಲು. ಮುಖ್ಯ ಹರಿವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ 'ಪದ್ಮಾ'. (→ English: Farakka Barrage · हिन्दी: फरक्का बैराज)

In exam EnglishFrom Haridwar the Ganga flows south and then south-east across the plains of Uttar Pradesh, past Kanpur, and is joined by the Yamuna at Prayagraj (formerly Allahabad) before reaching Varanasi. In Bihar it passes Patna and gathers the big rivers from Nepal and the Son from the south, then bends round the Rajmahal hills into West Bengal. Near Farakka a barrage, completed in 1975, diverts part of its flow into a feeder canal that tops up the Bhagirathi-Hooghly, the branch that runs south past Kolkata; the aim was to flush silt from the Hooghly and keep the Kolkata port usable. The main channel turns south-east into Bangladesh, where it is called the Padma. Sharing the dry-season water at Farakka became a long-running issue with Bangladesh, settled for the time being by a treaty in 1996, which Part 4 takes up.

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ('ಜಮುನಾ'), ಕೆಳಗೆ ಮೇಘನಾ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಆ ನೀರು ಹಲವು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಗೆ. ಇವು ತಂದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮುಖಜಭೂಮಿ ಆಯಿತು — ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಯ ಅಂಚು ಸುಂದರಬನ — ಸುಂದರಿ ಮರದ ಹೆಸರು, ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕಾಂಡ್ಲಾ ಕಾಡು, ರಾಯಲ್ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ. ಗಂಗಾ 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ; ಪ್ರಯಾಗರಾಜ್-ಹಲ್ದಿಯಾ ಭಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 1 (2016 ಕಾಯ್ದೆ); ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್ 2009ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಚರ. (→ English: delta · हिन्दी: डेल्टा)

In exam EnglishIn Bangladesh the Padma receives the Brahmaputra, known there as the Jamuna, and further down the Meghna, and the combined waters spread through countless channels into the Bay of Bengal. Their deposits have built the Ganga-Brahmaputra delta, the largest delta in the world, shared between West Bengal and Bangladesh. Its seaward edge is the Sundarbans, a maze of tidal creeks and mangrove forest named after the sundari tree and home to the Royal Bengal tiger. In India the river carries national symbols too. The Union government declared the Ganga the National River in 2008, and the Ganga-Bhagirathi-Hooghly stretch from Prayagraj to Haldia is National Waterway 1 under the National Waterways Act, 2016. The Ganges river dolphin, which lives in these waters, was declared India's national aquatic animal in 2009.

ಗಂಗೆಗೆ ಉತ್ತರದಿಂದ, ಅಂದರೆ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಉಪನದಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ನದಿಗಳು. ರಾಮಗಂಗಾ ಗಢವಾಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕನೌಜ್ ಬಳಿ. ಗೋಮತಿ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ — ಪಿಲಿಭಿತ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹಿಮವಲ್ಲ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲದಿಂದ, ಲಖನೌ ಮೂಲಕ. ಘಾಘ್ರಾ ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಲಿ', ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಛಪ್ರಾ ಬಳಿ. ಗಂಡಕ್ ನೇಪಾಳದಿಂದ ಚಂಪಾರಣ್ ಮೂಲಕ ಪಟ್ನಾ ಎದುರು ಸೋನ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ. ಕೋಸಿ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಏಳು ಧಾರೆಗಳೊಂದಿಗೆ — ಅದಕ್ಕೇ 'ಸಪ್ತಕೋಸಿ'. ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬರುವ ಮಹಾನಂದಾ ಕೊನೆಯ ಎಡದಂಡೆ ಉಪನದಿ. (→ English: tributary · हिन्दी: सहायक नदी)

In exam EnglishThe tributaries that join the Ganga from the north, on its left bank, are Himalayan rivers. The Ramganga rises in the Garhwal hills and joins near Kannauj. The Gomti is an exception: it begins in the plains of Pilibhit district, is fed by rain and groundwater rather than snow, and flows past Lucknow. The Ghaghara rises in Tibet, crosses Nepal, where it is called the Karnali, and meets the Ganga near Chhapra in Bihar. The Gandak, formed in Nepal from streams such as the Kali Gandaki, enters Bihar in Champaran and joins the Ganga at Sonpur, opposite Patna. The Kosi drains the region around Mount Everest through seven headstreams, which is why Nepal calls it the Sapta Kosi, and the Mahananda, coming down from the Darjeeling hills, is the last left-bank tributary, joining in West Bengal.

ಈ ಉತ್ತರದ ನದಿಗಳು ಜೀವವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಅಪಾಯವನ್ನೂ ತರುತ್ತವೆ. ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಮರಳು, ಜಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ; ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ವೇಗ ಕುಸಿದು ಆ ಭಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ತಳದಲ್ಲೇ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ತಳ ಎತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಡ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ, ನದಿ ಹಳೆಯ ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸದನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿದ ಹಾಲು ಪಾತ್ರೆಯ ಅಂಚು ದಾಟಿ ಹರಿದಂತೆ. ಕೋಸಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆ — ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಬಹಳ ದೂರ ಸರಿದು ಹೊಲಗಳನ್ನು ಮರಳಲ್ಲಿ ಹೂತಿತು; ಅದಕ್ಕೇ 'ಬಿಹಾರದ ದುಃಖ'. 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದ ಕುಸಹಾದಲ್ಲಿ ಒಡ್ಡು ಒಡೆದು ಬಿಹಾರ ಮುಳುಗಿತು. (→ English: Kosi, sorrow of Bihar · हिन्दी: कोसी, बिहार का शोक)

In exam EnglishThese northern rivers bring life and also danger. They come down steep mountain slopes loaded with sand and gravel, and when they reach the nearly flat plain they suddenly lose speed and drop much of that load in their own beds. The beds rise, the banks overflow during the monsoon, and the river may abandon its channel for a lower one. The Kosi is the extreme case: over the last two centuries it has swung its course far to the west across north Bihar, burying fields under sand, which earned it the name 'sorrow of Bihar'. Embankments and a barrage near the India-Nepal border were built to hold it, but in August 2008 the river breached its eastern embankment at Kusaha in Nepal and poured into a channel it had left long before, flooding large parts of Bihar.

ಬಲದಂಡೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪನದಿ ಯಮುನಾ. ಬಂದರ್‌ಪೂಂಛ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟೋನ್ಸ್ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ದೆಹಲಿ, ಆಗ್ರಾ ಮೂಲಕ ಗಂಗೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹರಿದು ಪ್ರಯಾಗರಾಜ್‌ನ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಯಮುನೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂಬಲ್, ಸಿಂಧ್, ಬೇತ್ವಾ, ಕೆನ್. ಚಂಬಲ್ ಮಾಳ್ವಾದ ಮಹೂ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕೋಟಾ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ — ಗಾಂಧಿಸಾಗರ, ರಾಣಾಪ್ರತಾಪಸಾಗರ, ಜವಾಹರಸಾಗರ, ಕೋಟಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್. ಕೆಳಗೆ ಮೃದು ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೊರೆದು ಕೊರಕಲುಗಳ ಜಾಲ ಮಾಡಿದೆ — ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಗೆರೆಗಳು ಬಿದ್ದಂತೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಂಬಲ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಘರಿಯಾಲ್ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. (→ English: Chambal ravines · हिन्दी: चंबल के खड्ड)

In exam EnglishOn the right bank the biggest tributary is the Yamuna. It rises at the Yamunotri glacier on the slopes of the Bandarpunch range, receives the Tons in the hills, and then runs roughly parallel to the Ganga past Delhi and Agra before meeting it at the Triveni Sangam in Prayagraj. Most of its own right-bank tributaries come from the plateau to the south: the Chambal, Sind, Betwa and Ken. The Chambal rises near Mhow in the Malwa plateau and flows north through Kota, where a chain of dams, Gandhi Sagar, Rana Pratap Sagar and Jawahar Sagar, with the Kota barrage below, uses its water. Lower down it has carved soft alluvium into a maze of gullies and ravines, the Chambal badlands. The National Chambal Sanctuary, shared by Madhya Pradesh, Rajasthan and Uttar Pradesh, protects the gharial in this stretch.

ಇನ್ನೆರಡು ಬಲದಂಡೆ ನದಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಿಂದ. ಸೋನ್ ಅಮರಕಂಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ — ನರ್ಮದಾ ಹುಟ್ಟುವಲ್ಲೇ — ಹುಟ್ಟಿ ಉತ್ತರ, ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಪಟ್ನಾದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಅದರ ಉಪನದಿ ರಿಹಂದ್ ಮೇಲೆ ರಿಹಂದ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು. ದಾಮೋದರ್ ಛೋಟಾ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ತುಂಬಿದ ಬಿರುಕು ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಕೆಳಗೆ ಹೂಗ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ 'ಬಂಗಾಳದ ದುಃಖ'. ಅದನ್ನು ಪಳಗಿಸಲು 1948ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಟೆನೆಸ್ಸಿ ವ್ಯಾಲಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ನಿಗಮ — ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹುಉದ್ದೇಶ ಯೋಜನೆ: ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನೀರಾವರಿ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ — ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಣ್ಣು. (→ English: multipurpose project · हिन्दी: बहुउद्देशीय परियोजना)

In exam EnglishTwo more right-bank rivers come straight off the plateau. The Son rises on the Amarkantak plateau, the same high ground that gives rise to the Narmada, and flows north and then north-east to join the Ganga upstream of Patna; the Rihand dam stands on its tributary, the Rihand. The Damodar rises in the Chota Nagpur plateau of Jharkhand and flows east through a rift valley that holds some of India's richest coal deposits, joining the Hooghly below Kolkata. Its sudden monsoon floods earned it the name 'sorrow of Bengal'. To tame it, the Damodar Valley Corporation was set up by an Act of Parliament in 1948, modelled on the Tennessee Valley Authority of the United States. It became independent India's first multipurpose project, combining flood control, irrigation, hydropower and thermal power, with dams such as Tilaiya, Konar, Maithon and Panchet.

ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಕೈಲಾಸ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚೆಮಾಯುಂಗ್‌ಡುಂಗ್ ಹಿಮನದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ — ಸಿಂಧೂ, ಸಟ್ಲೆಜ್ ಉಗಮಗಳ ಹತ್ತಿರವೇ. 'ಯಾರ್ಲುಂಗ್ ತ್ಸಾಂಗ್‌ಪೋ' ಆಗಿ ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಒಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ. ನಾಮ್ಚಾ ಬರ್ವಾ ಶಿಖರದ ಬಳಿ ಹೇರ್‌ಪಿನ್ ತಿರುವು ತೆಗೆದು (ಗ್ರೇಟ್ ಬೆಂಡ್) ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಆಳದ ಕಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಅರುಣಾಚಲಕ್ಕೆ — ಅಲ್ಲಿ 'ಸಿಯಾಂಗ್/ದಿಹಾಂಗ್'. ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ದಿಬಾಂಗ್, ಲೋಹಿತ್ ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ 'ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ'. ಒಬ್ಬನೇ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಊರಿಗೊಂದು ಹೆಸರಿದ್ದಂತೆ. ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರು ಜಲವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಅನುಕೂಲ; 2025ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಅಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿತು — ಕೆಳಗಿನ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಆತಂಕ. (→ English: Brahmaputra (Tsangpo, Siang) · हिन्दी: ब्रह्मपुत्र (त्सांगपो, सियांग))

In exam EnglishThe Brahmaputra begins far from India, at the Chemayungdung glacier in the Kailash range of south-west Tibet, not far from the sources of the Indus and the Satluj. As the Yarlung Tsangpo it flows east for a very long distance across the dry plateau of southern Tibet. Near the peak of Namcha Barwa it makes a sharp hairpin turn, the Great Bend, and plunges through one of the deepest gorges on Earth before entering Arunachal Pradesh, where it is called the Siang or Dihang. In the Assam plains it is joined by the Dibang and the Lohit and from there is called the Brahmaputra. The river's steep fall at the Great Bend makes it attractive for hydropower, and in July 2025 China began building a very large hydropower project on the lower Yarlung Tsangpo, which raises concern in India and Bangladesh about downstream flows.

ಅಸ್ಸಾಂ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಅಗಲವಾಗಿ, ಆಳವಿಲ್ಲದೆ, ಜಡೆಯಂತೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಹರಿಯುತ್ತದೆ — ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಸುತ್ತ ಹಲವು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಮತ್ತೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಜಡೆ ಹೆಣೆದಂತೆ. ಹಾಗೆ ಸುತ್ತುವರಿದ ಮಜುಲಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ದ್ವೀಪ, ವೈಷ್ಣವ ಸತ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರ, 2016ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ (ಬಲದಂಡೆ) ಸುಬನ್‌ಸಿರಿ (ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪನದಿ), ಕಾಮೆಂಗ್, ಭೂತಾನ್‌ನಿಂದ ಮಾನಸ್, ಸಿಕ್ಕಿಂನಿಂದ ತೀಸ್ತಾ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ). ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ (ಎಡದಂಡೆ) ಬುರ್ಹಿ ದಿಹಿಂಗ್, ಧನ್‌ಸಿರಿ, ಕೋಪಿಲಿ. ಧುಬ್ರಿ ಬಳಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ 'ಜಮುನಾ'ವಾಗಿ. ಭಾರಿ ಮಳೆ, ಇಳಿಜಾರು, ಹೂಳು, ಭೂಕಂಪ — ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರವಾಹ, ದಡದ ಸವೆತ. (→ English: braided channels · हिन्दी: गुंफित वाहिकाएँ)

In exam EnglishAcross the Assam valley the Brahmaputra is wide, shallow and braided: it splits into many channels around shifting sandbars and then rejoins. In one wide stretch the channels enclose Majuli, a very large inhabited river island and a centre of Assam's Vaishnava monasteries, made a district in 2016. Tributaries arrive from both sides. From the Himalaya on the north, or right bank, come the Subansiri, its largest tributary, the Kameng, the Manas from Bhutan and, further west, the Tista from Sikkim, which joins in Bangladesh. From the south, or left bank, come the Burhi Dihing, the Dhansiri and the Kopili. Near Dhubri the river turns south into Bangladesh as the Jamuna. Heavy rain, steep slopes, a huge silt load and an earthquake-prone setting make floods in Assam an almost yearly event, and riverbank erosion keeps eating into villages and farmland.
One river, many names
StretchBrahmaputra is calledGanga is called
Upper courseYarlung Tsangpo (Tibet)Bhagirathi and Alaknanda (Uttarakhand)
Entering India / main courseSiang or Dihang (Arunachal), then Brahmaputra (Assam)Ganga (below Devprayag)
BangladeshJamunaPadma
After they unite, before the seaPadma, then MeghnaPadma, then Meghna

ಉತ್ತರದ ನದಿಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹರಿದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೇಲ್ಗಂಗಾ ಕಾಲುವೆ (1854) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಗಂಗಾ, ಯಮುನಾ, ಶಾರದಾ ಕಾಲುವೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ದೋಆಬ್‌ಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗೀರಥಿಯ ತೆಹ್ರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು — ದೇಶದ ಎತ್ತರದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು — ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ನದಿಗಳು ನಗರ, ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಹೊಲಗಳ ಕೊಳೆಯನ್ನೂ ಹೊರುತ್ತವೆ. ಊರ ಬಾವಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕಸ ಹಾಕಿದರೆ ಆ ನೀರು ಯಾರಿಗೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೇ. ಗಂಗಾ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ 1986; ಈಗ ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ (2014) — ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಘಾಟ್ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ದಡದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು, ವರ್ಷವಿಡೀ ಹರಿವು. (→ English: Namami Gange · हिन्दी: नमामि गंगे)

In exam EnglishThe northern rivers have long been harnessed. The Upper Ganga Canal, taking off at Haridwar and opened in 1854, was one of the earliest large canal systems of British India, and canals from the Ganga, Yamuna and Sharda still water the Doab of western Uttar Pradesh. In the hills, the Tehri dam on the Bhagirathi, among the tallest dams in India, supplies power and drinking water. The same rivers also carry heavy loads of pollution from cities, industries and farms. The Ganga Action Plan was launched in 1986. Its present successor, the Namami Gange programme, approved in 2014 and run by the National Mission for Clean Ganga under the Ministry of Jal Shakti, builds sewage treatment plants, cleans river fronts and ghats, plants trees along the banks and works on keeping enough water flowing in the river through the year.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮ ಕರಗಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ಹರಿಯುವ ಜೀವನದಿಗಳು — ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರು. ಉತ್ತರದಿಂದ ಬರುವ ಉಪನದಿಗಳು ನೀರು, ಹೂಳಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಹ, ದಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತವೆ; ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಬರುವವು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ನೀರು, ಕೊರಕಲು, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳು. ಮೈದಾನವನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುವ ಅದೇ ಹೂಳು ಕವಲುಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ, ಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಮುಖಜಭೂಮಿ ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ರುಚಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ — ಹಾಗೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಳೆ ಆಧಾರಿತ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ನದಿಗಳು. (→ English: perennial river · हिन्दी: बारहमासी नदी)

In exam EnglishTaken together, the Ganga and Brahmaputra systems explain much of north and north-east India. Snow-fed headstreams keep the main rivers flowing all year, so each is a perennial river that can feed canals even in the dry season. Tributaries from the north bring water and silt, and with them floods and shifting channels; tributaries from the south bring plateau water, ravines and dam sites. The same silt that fertilises the plains clogs channels, raises beds and builds the delta at the sea. Part 3 turns south to the older, rain-fed rivers of the Peninsula.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. At which of the following places does the Bhagirathi join the Alaknanda to form the Ganga?

  1. Rudraprayag
  2. Karnaprayag
  3. Devprayag
  4. Vishnuprayag
Show answer

Answer: C. Devprayag

The Bhagirathi meets the Alaknanda at Devprayag, the last of the five prayags. At Rudraprayag the Mandakini joins, at Karnaprayag the Pindar, and at Vishnuprayag the Dhauliganga; none of these forms the Ganga.

Q2. Consider the following pairs:
1. Nandprayag : Nandakini
2. Rudraprayag : Pindar
3. Vishnuprayag : Dhauliganga
Which of the pairs given above is/are correctly matched?

  1. 1 and 2 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Pairs 1 and 3 are correct. Pair 2 is wrong: the Mandakini joins at Rudraprayag, while the Pindar joins at Karnaprayag. So any option containing pair 2 ('1 and 2 only', '2 and 3 only', '1, 2 and 3') is wrong.

Q3. Which one of the following tributaries of the Ganga rises in the plains and is not fed by Himalayan snow?

  1. Ghaghara
  2. Gandak
  3. Kosi
  4. Gomti
Show answer

Answer: D. Gomti

The Gomti rises in Pilibhit district in the plains and is fed by rain and groundwater. The Ghaghara rises in Tibet, and the Gandak and Kosi come from the Himalaya of Nepal, so all three carry snowmelt.

Q4. Consider the following statements:
1. The Damodar flows through a rift valley in the Chota Nagpur plateau and is known as the 'sorrow of Bengal'.
2. The Damodar Valley Corporation was modelled on the Tennessee Valley Authority of the United States.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both statements are correct: the Damodar's rift valley holds rich coal, its floods earned it the name 'sorrow of Bengal', and the DVC (1948) followed the Tennessee Valley Authority model. '1 only' and '2 only' each drop a true statement, and 'Neither' rejects both.

Q5. Which one of the following rivers joins the Yamuna and not the Ganga directly?

  1. Son
  2. Chambal
  3. Gandak
  4. Ramganga
Show answer

Answer: B. Chambal

The Chambal flows north from the Malwa plateau and joins the Yamuna. The Son joins the Ganga upstream of Patna, the Gandak at Sonpur opposite Patna, and the Ramganga near Kannauj, all directly.

Q6. Match List I (river in a given stretch) with List II (name used there):
A. Brahmaputra in Tibet
B. Brahmaputra in Bangladesh
C. Ganga in Bangladesh
D. Brahmaputra in Arunachal Pradesh
1. Padma
2. Siang
3. Yarlung Tsangpo
4. Jamuna
Select the correct code:

  1. A-3, B-4, C-1, D-2
  2. A-3, B-1, C-4, D-2
  3. A-2, B-4, C-1, D-3
  4. A-4, B-3, C-2, D-1
Show answer

Answer: A. A-3, B-4, C-1, D-2

The Brahmaputra is the Yarlung Tsangpo in Tibet, the Siang in Arunachal and the Jamuna in Bangladesh, where the Ganga is the Padma. The second code swaps Jamuna and Padma; the third swaps Tibet and Arunachal; the fourth matches nothing correctly.

Q7. Which one of the following is a left-bank tributary of the Brahmaputra?

  1. Subansiri
  2. Manas
  3. Dhansiri
  4. Kameng
Show answer

Answer: C. Dhansiri

The Dhansiri joins from the south, the left bank, as do the Burhi Dihing and Kopili. The Subansiri, Manas and Kameng come down from the Himalaya on the north, the right bank.

Q8. Consider the following statements:
1. The Farakka barrage diverts part of the Ganga's flow into the Bhagirathi-Hooghly.
2. National Waterway 1 runs on the Brahmaputra from Dhubri to Sadiya.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct: the barrage feeds the Bhagirathi-Hooghly to keep Kolkata port usable. Statement 2 is wrong: National Waterway 1 is the Ganga-Bhagirathi-Hooghly stretch from Prayagraj to Haldia. So '2 only' and 'Both' are wrong, and 'Neither' rejects a true statement.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources