Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Economic planning in India: the Five-Year Plans, 1951–2017

తెలుగులో వివరణ

Planning and NITI Aayog · Part 1 / 1 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

What planning means (imperative and indicative, entry 20 of the Concurrent List); plans before independence from Visvesvaraya (1934) to the Sarvodaya Plan (1950); the Planning Commission (15 March 1950) and the National Development Council (1952); the Harrod–Domar and Mahalanobis models and the Gadgil formula; the aim and context of each of the twelve Plans, the plan holiday and the Rolling Plan; and what planning achieved and where it fell short.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత నలభై ఏళ్లు దేశం ఏ రంగానికి ఎంత డబ్బు పెట్టాలో పంచవర్ష ప్రణాళిక నిర్ణయించేది. ఇల్లు కట్టేవాళ్లు ముందు ప్లాన్ గీసుకున్నట్టే, ప్రభుత్వం ఐదేళ్లకోసారి ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్లాన్ వేసేది. ఈ భాగంలో 1951 నుంచి 2017 వరకు పన్నెండు ప్రణాళికలు చూస్తాం; రెండో భాగంలో ప్రణాళికా సంఘం ఎందుకు మూతపడిందో, దాని స్థానంలో వచ్చిన నీతి ఆయోగ్ ఏం చేస్తుందో చూస్తాం. ప్రతి ప్రణాళిక మొదలైనప్పుడు దేశం ఎదుర్కొన్న సమస్య తెలిస్తే ఆ ప్రణాళిక సులువుగా అర్థమవుతుంది. (→ English: Five-Year Plan · Planning Commission · हिन्दी: पंचवर्षीय योजना · योजना आयोग)

In exam EnglishFor four decades after independence, the Five-Year Plan was the main tool through which the Indian state set priorities for the economy. This chapter has two parts. This part follows the Plans themselves: what planning means, where the idea came from, the bodies that drew up the Plans, the growth models behind them, and the aim and setting of each of the twelve Plans from 1951 to 2017. Part 2 explains why the Planning Commission was wound up in 2014–15 and what NITI Aayog does in its place. Each Plan makes sense once you know the problem the country faced when it began.

ప్రణాళిక అంటే — ఎంత పెట్టుబడి, ఏ రంగంలో, ఏ లక్ష్యం కోసం అన్నది మార్కెట్‌కు వదలకుండా ఒక కేంద్ర సంస్థ కొన్నేళ్లకు నిర్ణయించడం. సోవియట్ పద్ధతిలో ఫ్యాక్టరీలన్నీ ప్రభుత్వానివే, అది ఆజ్ఞ ఇస్తుంది. ఫ్రాన్స్ వాడిన సూచనాత్మక ప్రణాళికలో ప్రభుత్వం దిశ చూపిస్తుంది, ప్రోత్సాహకాలతో ప్రైవేటు సంస్థలను నడిపిస్తుంది — ట్రాఫిక్ పోలీసు బండి నడపడు, దారి చూపిస్తాడు అన్నట్టు. మనది మధ్యే మార్గం: మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పెద్ద పరిశ్రమల్లో ప్రభుత్వ రంగం ముందు. రాజ్యాంగంలో ఉమ్మడి జాబితాలో 20వ అంశం 'ఆర్థిక, సామాజిక ప్రణాళిక' — కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ ప్లాన్ చేయొచ్చు. (→ English: indicative planning · mixed economy · हिन्दी: सांकेतिक नियोजन · मिश्रित अर्थव्यवस्था)

In exam EnglishEconomic planning means that a central authority decides, for a fixed period, how much the country should invest, in which sectors and towards which targets, instead of leaving every such choice to the market. Under imperative or directive planning, as in the former Soviet Union, the state owns most enterprises and orders them to meet set targets. Under indicative planning, used in France after the Second World War, the state sets broad goals, invests in key areas itself and steers private firms with incentives rather than orders. India chose a middle path: a mixed economy in which public and private sectors worked side by side, with the public sector given the lead in basic and heavy industry. The Constitution lists "economic and social planning" as entry 20 of the Concurrent List, so both the Union and the states may plan; in practice the national Plan set the frame and the state plans fitted inside it.

ప్రణాళిక ఆలోచన స్వాతంత్ర్యానికి ముందే ఉంది. 1934లో ఇంజనీర్ విశ్వేశ్వరయ్య దేశానికి ప్లాన్ కావాలని పుస్తకం రాశారు. 1938లో కాంగ్రెస్ (అధ్యక్షుడు సుభాష్ చంద్రబోస్) నెహ్రూ నాయకత్వంలో జాతీయ ప్రణాళికా కమిటీ పెట్టింది. 1944లో టాటా, బిర్లా వంటి పారిశ్రామికవేత్తలు 'బాంబే ప్లాన్' ఇచ్చారు; అదే ఏడాది శ్రీమన్ నారాయణ్ అగర్వాల్ గ్రామ పరిశ్రమల 'గాంధేయ ప్లాన్'; 1945లో ఎం.ఎన్. రాయ్ 'ప్రజల ప్లాన్'; 1950లో జయప్రకాశ్ నారాయణ్ 'సర్వోదయ ప్లాన్'. ఊళ్లో గుడి కట్టాలంటే అన్ని వర్గాలూ ఒప్పుకున్నట్టు — వ్యాపారులూ, సోషలిస్టులూ అందరూ ప్రభుత్వం ప్లాన్ చేయాలనే అన్నారు. (→ English: Bombay Plan · हिन्दी: बॉम्बे योजना)

In exam EnglishThe idea of planning is older than the Republic. In 1934 the engineer and former Diwan of Mysore, M. Visvesvaraya, published Planned Economy for India, which argued for rapid industrialisation under a national plan. In 1938 the Indian National Congress, whose president was then Subhas Chandra Bose, set up the National Planning Committee with Jawaharlal Nehru as its chairman. In 1944 a group of leading industrialists, among them J.R.D. Tata and G.D. Birla, put forward what became known as the Bombay Plan, which accepted a large role for the state in building infrastructure and basic industry. In the same year Shriman Narayan Agarwal drew up the Gandhian Plan, centred on village industries and decentralised production. M.N. Roy's People's Plan (1945) put agriculture and the needs of ordinary people first, and Jayaprakash Narayan's Sarvodaya Plan (1950) drew on Gandhian and Sarvodaya ideals. By 1947, from big business to socialists, almost every school of thought agreed that the state must plan development.
Plans proposed before the First Five-Year Plan
PlanYearPrepared byMain idea
Planned Economy for India1934M. VisvesvarayaRapid industrialisation under a national plan
National Planning Committee1938Indian National Congress (chairman: Jawaharlal Nehru)A national plan as part of the Congress programme
Bombay Plan1944Leading industrialists (J.R.D. Tata, G.D. Birla and others)Large state role in infrastructure and basic industry
Gandhian Plan1944Shriman Narayan AgarwalVillage industries, decentralised production
People's Plan1945M.N. RoyAgriculture and the needs of ordinary people first
Sarvodaya Plan1950Jayaprakash NarayanGandhian and Sarvodaya ideals

ప్రణాళికా సంఘం 1950 మార్చి 15న కేంద్ర ప్రభుత్వ తీర్మానంతో పుట్టింది — రాజ్యాంగంలో గానీ పార్లమెంటు చట్టంలో గానీ దీని ప్రస్తావన లేదు, సలహా ఇచ్చే సంస్థ మాత్రమే. ప్రధానమంత్రి ఛైర్మన్; రోజువారీ పని ఉపాధ్యక్షుడిది, మొదటివారు గుల్జారీలాల్ నందా. వనరులు లెక్కించడం, ప్లాన్ రాయడం, ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత ప్లాన్ సాయం అన్నది నిర్ణయించడం దీని పని. రాష్ట్రాల మాట వినడానికి 1952 ఆగస్టు 6న జాతీయ అభివృద్ధి మండలి వచ్చింది: ప్రధాని అధ్యక్షతన కేంద్ర మంత్రులు, అన్ని రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, సంఘం సభ్యులు. ఇంటి పెద్ద బడ్జెట్ రాసినా కుటుంబమంతా ఒప్పుకున్నాకే ఖరారైనట్టు — మండలి ఆమోదించాకే ప్లాన్ ఫైనల్. (→ English: Planning Commission · National Development Council · हिन्दी: योजना आयोग · राष्ट्रीय विकास परिषद)

In exam EnglishThe Planning Commission was set up on 15 March 1950 by a resolution of the Government of India. It was created neither by the Constitution nor by an Act of Parliament, so it was an extra-constitutional and non-statutory body, and its role was advisory. The Prime Minister was its chairman, while a Deputy Chairman led its daily work; the first was Gulzarilal Nanda. The Commission assessed the country's resources, drew up the Plans, fixed priorities and, importantly, decided how much plan assistance each state would receive. To give the states a voice, the National Development Council was formed on 6 August 1952. Chaired by the Prime Minister, it brought together Union Cabinet ministers, the Chief Ministers of all states and the members of the Commission, and a draft Plan became final only after the Council approved it. Like the Commission, it rested on an executive decision, not on any Article of the Constitution.

ప్రతి ప్రణాళిక వెనుక 'వృద్ధి ఎలా వస్తుంది' అనే ఒక ఆలోచన ఉంది. మొదటి ప్రణాళిక హారడ్–డోమర్ నమూనా: ఎంత పొదుపు చేసి పెట్టుబడి పెడతామో, ఒక్క యూనిట్ ఉత్పత్తికి ఎంత పెట్టుబడి కావాలో — వీటిపై వృద్ధి. రైతు ఎక్కువ విత్తనం దాచి వేస్తే ఎక్కువ పంట అన్నట్టు. రెండో ప్రణాళిక మహలనోబిస్ నమూనా: ముందు ఉక్కు, యంత్రాలు, విద్యుత్ వంటి పెట్టుబడి సరుకులు — మొదట నాగలి, ఎద్దులు కొంటే తర్వాత ఏటా పంట. రాష్ట్రాలకు డబ్బు పంచడానికి 1969 నుంచి గాడ్గిల్ సూత్రం (జనాభా, తలసరి ఆదాయం మొదలైనవి), 1991లో గాడ్గిల్–ముఖర్జీ సూత్రంగా మారింది. (→ English: Harrod–Domar model · Mahalanobis model · हिन्दी: हैरड–डोमर मॉडल · महालनोबिस मॉडल)

In exam EnglishEvery Plan rested on an idea of how growth happens. The First Plan drew on the Harrod–Domar model, in which the growth rate depends on the share of income that is saved and invested, divided by the capital-output ratio, that is, how much capital is needed to produce one more unit of output. With India's savings low, the lesson was to raise investment and use capital well. The Second Plan was built on a model by the statistician P.C. Mahalanobis, founder of the Indian Statistical Institute, which divided the economy into a sector making capital goods and one making consumer goods, and argued that faster long-run growth needed a larger share of investment in capital goods first: steel, machinery and power. A separate formula governed money for the states. From the Fourth Plan, central plan assistance was shared among states by the Gadgil formula (1969), which weighed population, per capita income and other factors; it was revised in 1991 as the Gadgil–Mukherjee formula.

మొదటి ప్రణాళిక (1951–56): దేశ విభజన, ఆహార కొరత తర్వాత వచ్చింది, అందుకే వ్యవసాయం, సాగునీరు, విద్యుత్‌కు పెద్ద వాటా; భాక్రా-నంగల్ వంటి ప్రాజెక్టులు. వర్షాలు బాగా పడి లక్ష్యం దాటింది. రెండో ప్రణాళిక (1956–61): మహలనోబిస్ నమూనా, సామ్యవాద తరహా సమాజం; భిలాయ్ (సోవియట్ సాయం), దుర్గాపూర్ (బ్రిటన్), రూర్కెలా (పశ్చిమ జర్మనీ) ఉక్కు కర్మాగారాలు. మూడో ప్రణాళిక (1961–66): స్వావలంబన లక్ష్యం, కానీ 1962 చైనా యుద్ధం, 1965 పాకిస్తాన్ యుద్ధం, వరుస కరువులు దెబ్బతీశాయి. జ్వరం వచ్చిన విద్యార్థి కొన్ని రోజులు బడికి సెలవు పెట్టినట్టు — 1966–69 'ప్లాన్ సెలవు', మూడు వార్షిక ప్రణాళికలు; అప్పుడే హరిత విప్లవం మొదలైంది. (→ English: plan holiday · हिन्दी: योजना अवकाश)

In exam EnglishThe First Plan (1951–56) came after Partition and years of food shortage, so it gave the largest share of outlay to agriculture, irrigation and power, pushing ahead multipurpose river valley projects such as Bhakra-Nangal; helped by good monsoons, it beat its modest growth target. The Second Plan (1956–61) followed the Mahalanobis model and the goal of a socialistic pattern of society. Three public sector steel plants came up at Bhilai, Durgapur and Rourkela, built with help from the Soviet Union, the United Kingdom and West Germany respectively. The Third Plan (1961–66) aimed at a self-reliant and self-generating economy, but the war with China in 1962, the war with Pakistan in 1965 and severe droughts in 1965–66 and 1966–67 left it far short of its targets. The government then took a "plan holiday": three Annual Plans from 1966 to 1969. Those years saw the new agricultural strategy of high-yielding seeds, fertiliser and assured irrigation that started the Green Revolution.

నాలుగో ప్రణాళిక (1969–74): స్థిరత్వంతో వృద్ధి, క్రమంగా స్వావలంబన. 1969 జూలైలో 14 పెద్ద బ్యాంకుల జాతీయీకరణ, 1971 ఎన్నికల్లో 'గరీబీ హటావో' నినాదం. ఐదో ప్రణాళిక (1974–79): పేదరిక నిర్మూలన, కనీస అవసరాల కార్యక్రమం — బడి, ఊరి ఆసుపత్రి, తాగునీరు, రోడ్డు. జనతా ప్రభుత్వం దీన్ని 1978లోనే ఆపి నిరంతర ప్రణాళిక పెట్టింది: ఐదేళ్లకు ఒకేసారి కాకుండా ప్రతి ఏటా లక్ష్యాలు సవరించడం — రైతు ప్రతి ఏడాది వర్షం చూసి పంట మార్చుకున్నట్టు. 1980లో ఆరో ప్రణాళిక మళ్లీ పేదరిక నిర్మూలన; ఏడో ప్రణాళిక (1985–90) ఆహారం, పని, ఉత్పాదకత. 1990–92లో వార్షిక ప్రణాళికలే. (→ English: rolling plan · हिन्दी: अनवरत योजना)

In exam EnglishThe Fourth Plan (1969–74) set two objectives: growth with stability and progressive achievement of self-reliance. The nationalisation of 14 major banks in July 1969 belongs to this period, and the slogan "Garibi Hatao" (remove poverty) dates from the 1971 election. The Fifth Plan (1974–79) put removal of poverty and self-reliance at its centre and introduced the Minimum Needs Programme for basic services such as elementary education, rural health, drinking water and rural roads. The Janata government ended it a year early, in 1978, and replaced it with a rolling plan for 1978–80, under which targets were revised every year instead of being fixed for five years. The new government of 1980 dropped that idea and launched the Sixth Plan (1980–85), which again aimed at removing poverty, through programmes such as the Integrated Rural Development Programme. The Seventh Plan (1985–90) stressed food, work and productivity. Political uncertainty and the balance of payments crisis left 1990–91 and 1991–92 with only Annual Plans.

ఎనిమిదో ప్రణాళిక (1992–97) 1991 సంస్కరణల తర్వాత వచ్చింది. లైసెన్సులు చాలావరకు పోయాయి, ప్రైవేటు సంస్థలు స్వేచ్ఛగా పెరగొచ్చు; అందుకే ఇది సూచనాత్మక ప్రణాళిక — ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యాలు చెప్పి, రోడ్లు, మనుషుల సామర్థ్యం పెంచుతుంది, పెట్టుబడి నిర్ణయాలు మార్కెట్‌వి. బస్సు నడిపేది డ్రైవర్, కండక్టర్ కాదు, కానీ ఏ ఊరు వెళ్లాలో బోర్డు చెబుతుంది అన్నట్టు. మానవాభివృద్ధే అంతిమ లక్ష్యం. తొమ్మిదో ప్రణాళిక: సామాజిక న్యాయం, సమానత్వంతో వృద్ధి; పదో ప్రణాళిక: 8% వృద్ధి లక్ష్యం, పేదరికం, అక్షరాస్యత వంటివాటికి కొలవగల లక్ష్యాలు, రాష్ట్రాలకూ లక్ష్యాలు; పదకొండో: వేగవంతమైన, సమ్మిళిత వృద్ధి; పన్నెండో: దానికి సుస్థిరత జోడింపు. 2017 మార్చి 31తో ప్రణాళికలు ముగిశాయి. (→ English: indicative planning · हिन्दी: सांकेतिक नियोजन)

In exam EnglishThe Eighth Plan (1992–97) began after the 1991 reforms and changed the character of planning. With industrial licensing largely abolished and private firms free to expand, the Plan described itself as indicative planning: the state would set priorities and build infrastructure and human capability, while most investment decisions were left to the market. It named human development as the ultimate goal of planning. The Ninth Plan (1997–2002) aimed at growth with social justice and equality. The Tenth Plan (2002–07) set a target of 8 per cent annual growth and, alongside it, monitorable targets for indicators such as poverty, literacy and infant mortality, and split the national growth target into targets for each state. The Eleventh Plan (2007–12) was titled "Towards Faster and More Inclusive Growth", and the Twelfth Plan (2012–17) "Faster, More Inclusive and Sustainable Growth". The Twelfth Plan ended on 31 March 2017 and was the last; no Thirteenth Plan was drawn up.
The Five-Year Plans at a glance, 1951–2017
PlanYearsMain aim or feature
First1951–56Agriculture, irrigation and power; Harrod–Domar model
Second1956–61Heavy industry; Mahalanobis model; socialistic pattern of society
Third1961–66Self-reliant and self-generating economy; hit by wars and droughts
Annual Plans (plan holiday)1966–69New agricultural strategy; start of the Green Revolution
Fourth1969–74Growth with stability; progressive achievement of self-reliance
Fifth1974–79 (ended 1978)Removal of poverty and self-reliance; Minimum Needs Programme
Rolling Plan1978–80Targets revised every year
Sixth1980–85Removal of poverty
Seventh1985–90Food, work and productivity
Annual Plans1990–92Political uncertainty and balance of payments crisis
Eighth1992–97Indicative planning after the 1991 reforms; human development
Ninth1997–2002Growth with social justice and equality
Tenth2002–078 per cent growth target; monitorable targets; state-wise targets
Eleventh2007–12Faster and more inclusive growth
Twelfth2012–17Faster, more inclusive and sustainable growth; the last Plan

ప్రణాళికల ఫలితం కలగలుపు. మంచి వైపు: 1950లలో ప్రైవేటు డబ్బు పెట్టలేని ఉక్కు, విద్యుత్, యంత్రాల పునాది; సైన్స్, సాంకేతిక విద్య సంస్థలు; హరిత విప్లవంతో ఆహార దిగుమతులు ఆగాయి. చెడు వైపు: 1950–80 మధ్య వృద్ధి ఏటా సుమారు 3.5% మాత్రమే — రాజ్ కృష్ణ దీన్ని 'హిందూ వృద్ధి రేటు' అన్నారు; లైసెన్సుల ఆలస్యం, కొన్ని పెద్ద కంపెనీలకే లాభం, నష్టాల్లో ప్రభుత్వ సంస్థలు, నెమ్మదిగా తగ్గిన పేదరికం. పిల్లాడు పెద్దయ్యాక చేయి పట్టి నడిపించడం మాని దారి మాత్రమే చూపించినట్టు — 1991 తర్వాత ప్రణాళిక ఆజ్ఞల నుంచి దిశ చూపడానికి మారింది. (→ English: Hindu rate of growth · हिन्दी: हिंदू संवृद्धि दर)

In exam EnglishPlanning left a mixed record. On the credit side, it built a base of steel, power, machinery and heavy industry that private capital could not have financed in the 1950s; it created institutions for science, technical education and statistics; and, through the agricultural strategy of the late 1960s, it ended India's dependence on imported food grains. On the debit side, growth from 1950 to 1980 averaged only about 3.5 per cent a year, a pace the economist Raj Krishna called the "Hindu rate of growth". Licensing and controls bred delay and favoured a few large firms, many public enterprises ran at a loss, and poverty fell slowly. The 1991 crisis showed the limits of a state-directed model. After it, planning moved from deciding where investment should go to signalling priorities, investing in infrastructure and social sectors, and leaving most other decisions to markets, a shift that set the stage for NITI Aayog.

పన్నెండు ప్రణాళికలు కలిపి చూస్తే దేశ ఆర్థిక కథ: ముందు ఆహారం, సాగునీరు; తర్వాత భారీ పరిశ్రమ; సంక్షోభం, ప్లాన్ సెలవు; పేదరికంపై దృష్టి; 1991 తర్వాత సమ్మిళిత, సుస్థిర వృద్ధి. ప్రణాళికా సంఘం పుస్తకాలు రాయడమే కాదు, రాష్ట్రాలకు ప్లాన్ సాయం నిర్ణయించేది — ఆర్థిక సంఘం పక్కనే కేంద్రం నుంచి డబ్బు వెళ్లే మరో దారి. అందరికీ ఒకే కొలత చొక్కా కుట్టినట్టు ఒకే పంచవర్ష ప్రణాళిక కేరళకూ బీహార్‌కూ సరిపోదని రాష్ట్రాలు భావించాయి. ఈ ఫిర్యాదులే 2015 మార్పుకు కారణం — అది రెండో భాగం. (→ English: Planning Commission · Five-Year Plan · हिन्दी: योजना आयोग · पंचवर्षीय योजना)

In exam EnglishRead together, the twelve Plans trace India's economic story: food and irrigation first, then heavy industry, a crisis and a plan holiday, a long focus on poverty, and after 1991 an indicative approach that ended with the goal of inclusive and sustainable growth. Throughout these years the Planning Commission did more than write documents. Because it decided plan assistance to states and approved state plans, it became a powerful channel of money from the Centre, running alongside the Finance Commission. States increasingly felt that a single national Five-Year Plan could not fit regions as different as Kerala and Bihar, and that a body appointed by the Centre should not decide their development spending. Those complaints, together with the changed economy after 1991, explain why the Commission was replaced in 2015, which is the subject of Part 2.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The Planning Commission of India was set up by

  1. an Article of the Constitution in 1950
  2. an Act of Parliament in 1951
  3. a resolution of the Government of India in March 1950
  4. a decision of the National Development Council in 1952
Show answer

Answer: C. a resolution of the Government of India in March 1950

The Commission was created on 15 March 1950 by a Government of India resolution, so it was extra-constitutional and non-statutory. No Article of the Constitution or Act of Parliament created it, and the National Development Council came later (August 1952) and did not create the Commission.

Q2. Consider the following statements:
1. The First Five-Year Plan was based on the Harrod–Domar model.
2. The Second Five-Year Plan gave priority to agriculture over heavy industry.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct: the First Plan drew on the Harrod–Domar model and stressed agriculture and irrigation. Statement 2 is wrong: the Second Plan, based on the Mahalanobis model, put heavy industry and capital goods first. So "2 only", "both" and "neither" are wrong.

Q3. Match List I with List II:
List I (Plan) — List II (Associated with)
A. Bombay Plan — 1. M.N. Roy
B. Gandhian Plan — 2. Jayaprakash Narayan
C. People's Plan — 3. Shriman Narayan Agarwal
D. Sarvodaya Plan — 4. A group of leading industrialists
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-4, B-3, C-1, D-2
  2. A-4, B-1, C-3, D-2
  3. A-3, B-4, C-2, D-1
  4. A-1, B-3, C-4, D-2
Show answer

Answer: A. A-4, B-3, C-1, D-2

The Bombay Plan (1944) came from industrialists such as J.R.D. Tata and G.D. Birla; the Gandhian Plan (1944) from Shriman Narayan Agarwal; the People's Plan (1945) from M.N. Roy; the Sarvodaya Plan (1950) from Jayaprakash Narayan. The second code swaps Roy and Agarwal, the third gives the Bombay Plan to Agarwal, and the fourth gives it to Roy, so all three are wrong.

Q4. Which Five-Year Plan was ended a year before its scheduled completion and followed by a Rolling Plan?

  1. Third Plan
  2. Fourth Plan
  3. Fifth Plan
  4. Seventh Plan
Show answer

Answer: C. Fifth Plan

The Fifth Plan (1974–79) was ended in 1978 by the Janata government, which introduced a Rolling Plan for 1978–80. The Third Plan ran its full term and was followed by the plan holiday of 1966–69; the Fourth and Seventh Plans also ran their full terms.

Q5. With reference to the National Development Council, consider the following statements:
1. It was chaired by the Prime Minister.
2. The Chief Ministers of all states were its members.
3. It was set up under Article 263 of the Constitution.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

The NDC (6 August 1952) was chaired by the Prime Minister and included Union Cabinet ministers, all Chief Ministers and the members of the Planning Commission, so statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: the NDC was created by an executive decision; Article 263 provides for the Inter-State Council. Every option containing 3 is therefore wrong.

Q6. The period known as the "plan holiday" in India refers to

  1. 1962–65
  2. 1966–69
  3. 1978–80
  4. 1990–92
Show answer

Answer: B. 1966–69

After the Third Plan was hit by the wars of 1962 and 1965 and the droughts of the mid-1960s, three Annual Plans were run from 1966 to 1969: the plan holiday. 1962–65 falls inside the Third Plan; 1978–80 was the Rolling Plan; 1990–92 had Annual Plans because of political uncertainty and the balance of payments crisis, but that break is not what the term usually refers to.

Q7. Which Five-Year Plan described itself as indicative and named human development as the ultimate goal of planning?

  1. Sixth Plan
  2. Seventh Plan
  3. Eighth Plan
  4. Eleventh Plan
Show answer

Answer: C. Eighth Plan

The Eighth Plan (1992–97), the first after the 1991 reforms, adopted indicative planning and called human development its ultimate goal. The Sixth Plan focused on removing poverty, the Seventh on food, work and productivity, and the Eleventh on faster and more inclusive growth.

Q8. Arrange the following Plan themes in chronological order:
1. Growth with social justice and equality
2. Faster and more inclusive growth
3. Growth with stability and progressive achievement of self-reliance
4. Food, work and productivity
Select the correct answer using the code given below:

  1. 3-4-1-2
  2. 4-3-1-2
  3. 3-1-4-2
  4. 1-3-4-2
Show answer

Answer: A. 3-4-1-2

Growth with stability was the Fourth Plan (1969–74), food, work and productivity the Seventh (1985–90), growth with social justice and equality the Ninth (1997–2002), and faster and more inclusive growth the Eleventh (2007–12): 3-4-1-2. The second code puts the Seventh before the Fourth, the third puts the Ninth before the Seventh, and the fourth starts with the Ninth, so all are wrong.

All parts

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources