English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

The Northern Plains and the Thar desert

தமிழில் விளக்கம்

Physiography of India · Part 2 / 4 · Fact-checked on 8 November 2026 · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

How the Northern Plains were built from river sediment in a trough south of the Himalaya; the Bhabar, Terai, Bhangar and Khadar belts; the Punjab plains and their doabs, the Ganga plains and the Brahmaputra valley with Majuli; levees, oxbow lakes, braided channels and the Sundarbans delta; the Thar desert, the Luni and the salt lakes; the Rann of Kachchh; and why the plains matter, with their problems of floods, waterlogging and falling groundwater.

Each idea is explained first in Tamil (தமிழ்), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Tamil and revise it in English.

முதல் பகுதியில் இமயமலையைப் பார்த்தோம். இப்போது கீழே இறங்கி வடக்குச் சமவெளிகளுக்கும், பிறகு மேற்கே தார் பாலைவனத்துக்கும் போகிறோம். இந்தச் சமவெளிகள் பாறை அல்ல; ஆறுகள் மலைகளிலிருந்து கொண்டுவந்து பரப்பிய வண்டல் மண். அதனால்தான் இவை நாட்டின் மிக இளைய பகுதி. வெள்ளம் வடிந்த பிறகு வயலில் ஒரு மெல்லிய மண் அடுக்கு படிவது போல, அப்படிப்பட்ட அடுக்குகள் லட்சக்கணக்கான ஆண்டுகள் சேர்ந்ததே இந்தச் சமவெளி. வடக்கே இமயம் நீரையும் மண்ணையும் அனுப்புகிறது; தெற்கே பழைய பீடபூமி அடித்தளமாக இருக்கிறது. (→ English: alluvium · हिन्दी: जलोढ़)

In exam EnglishPart 1 followed the Himalaya, the youngest mountains on India's map. This part comes down from them onto the Northern Plains and then turns west to the Thar desert. The plains are the youngest of India's six divisions: they are not rock that was folded or lifted, but loose alluvium that rivers carried down from the mountains and spread out flat. They sit between the rising Himalaya to the north and the ancient Peninsula to the south, taught in Part 3, and they take their character from both: the Himalaya send the water and the silt, and the old plateau forms the floor on which the silt rests. Understanding how the plains were built explains almost everything an exam asks about them, from the belts of Bhabar and Khadar to the reasons the Kosi floods and the Punjab is running short of groundwater.

இமயம் உயர்ந்தபோது அதன் தெற்கே நிலம் கீழே வளைந்து பெரிய பள்ளமாக மாறியது. சிந்து, கங்கை, பிரம்மபுத்திரா ஆறுகள் லட்சக்கணக்கான ஆண்டுகள் அதில் மணலும் மண்ணும் நிரப்பின; இந்தப் படிதல் இன்றும் ஒவ்வொரு வெள்ளத்திலும் நடக்கிறது. வீட்டு முன் பள்ளத்தில் மழைநீர் மண்ணைக் கொண்டுவந்து நிரப்பிச் சமமாக்குவது போல. இப்படி பஞ்சாபிலிருந்து அசாம் வரை சுமார் 2,400 கி.மீ. தட்டையான சமவெளி உருவானது. அம்பாலா அருகே ஒரு சிறிய மேடு இரண்டு ஆற்று அமைப்புகளைப் பிரிக்கிறது. (→ English: deposition · हिन्दी: निक्षेपण)

In exam EnglishThe plains began as a long hollow. As the Indian plate pushed under Asia and the Himalaya rose, the crust just south of the new mountains was bent downward into a deep trough, which geologists call a foredeep. For millions of years the Indus, the Ganga, the Brahmaputra and their tributaries poured sediment into this trough, and the deposition still goes on with every monsoon flood; the Geological Survey of India describes the fill as a very thick pile of sand, silt and clay resting on the older rocks of the Peninsula below. The result is a plain that runs for roughly 2,400 km from the Punjab to Assam and is a few hundred kilometres wide, so flat that its slope is barely noticeable. The low, almost invisible water-parting between the Indus and Ganga systems lies near Ambala; rain falling on one side ends up in the Arabian Sea and on the other side in the Bay of Bengal.

மலையிலிருந்து இறங்கியதும் ஆற்றின் வேகம் திடீரெனக் குறைந்து கனமான கூழாங்கற்களை அங்கேயே போட்டுவிடுகிறது; அந்தக் குறுகிய பட்டை பாபர். சல்லடை போல் துளைகள் உள்ள இந்தக் கல் அடுக்கில் சிறிய ஓடைகள் உள்ளே இறங்கி மறைந்துவிடுகின்றன. சற்றுத் தெற்கே அதே நீர் மீண்டும் ஊறி வெளிவந்து நிலம் சதுப்பாகிறது; அதுதான் தெராய், உயரமான புல், அடர்ந்த காடு, விலங்குகள் நிறைந்தது. துத்வா தேசியப் பூங்கா அதன் ஒரு பகுதியைக் காக்கிறது. சுதந்திரத்துக்குப் பின் பெரும்பகுதி வயலாக மாறியது. (→ English: Bhabar, Terai · हिन्दी: भाबर, तराई)

In exam EnglishWalking south from the Shiwalik foothills, the ground changes in a fixed order, and the first two belts are shaped by how rivers behave when they leave the hills. The Bhabar is a narrow strip right at the foot of the mountains where streams, suddenly losing speed, drop their heaviest load of pebbles and boulders. This coarse layer is so porous that the smaller streams sink into it and disappear from the surface. A little further south the water seeps out again, and the land becomes the Terai: wet, marshy and, in its natural state, covered with tall grass and dense forest full of wildlife. Dudhwa National Park in Uttar Pradesh protects a piece of this landscape. Since independence much of the Terai has been cleared and drained for farming, so the belt that once held back settlers is now productive cropland.

சமவெளியில் மண்ணின் வயதுதான் வேறுபாடு. பாங்கர் பழைய வண்டல், எப்போதோ படிந்து இப்போது சாதாரண வெள்ளம் எட்டாத அளவு சற்று உயரத்தில் இருக்கிறது; அதில் சுண்ணாம்புக் கட்டிகள் (கங்கர்) இருக்கும், நீர் சரியாக வடியாவிட்டால் உப்பு வெள்ளையாக மேலே வந்து நிலம் கெடும் (ரெஹ், கல்லர்). காதர் ஆற்றின் அருகே புதிய வண்டல்; ஒவ்வொரு ஆண்டும் வெள்ளம் புதிய மண் அடுக்கைப் போடுவதால் மிகவும் வளமானது. பழைய சுவருக்கும் புதிதாக வெள்ளையடித்த சுவருக்கும் உள்ள வேறுபாடு போல. ஆற்றங்கரையில் காற்று குவித்த மணல் மேடுகள் பூர். (→ English: Bhangar, Khadar · हिन्दी: बांगर, खादर)

In exam EnglishSouth of the Terai lies the main body of the plain, and here the key difference is the age of the alluvium. The Bhangar is the older alluvium, laid down long ago and now standing a little above the reach of ordinary floods. It often contains kankar, small lumpy nodules of lime, and in drier tracts poor drainage can bring salts to the surface as white crusts called reh or kallar, which make the soil barren. The Khadar is the newer alluvium of the floodplains close to the rivers; because floods cover it again and again, it receives a fresh layer of fine silt almost every year and stays very fertile. In the upper Ganga-Yamuna area there are also low mounds of sand called bhur along the river banks, heaped up by wind during the hot, dry months. The table below sets the four belts side by side.

The four relief belts of the Northern Plains, from the foothills southward
Belt	Where	Material	Key feature
Bhabar	Right at the foot of the Shiwalik; narrow	Pebbles and boulders, very porous	Small streams sink and vanish
Terai	Just south of the Bhabar	Finer, waterlogged ground	Streams re-emerge; marshy, once dense forest (Dudhwa)
Bhangar	Main plain, above ordinary floods	Older alluvium with kankar	Reh or kallar salt crusts in dry, badly drained tracts
Khadar	Floodplains next to rivers	Newer alluvium	Renewed by floods almost every year; very fertile

மேற்கிலிருந்து கிழக்காகச் சமவெளி மூன்று பகுதிகள். முதலாவது பஞ்சாப் சமவெளி; ஜீலம், செனாப், ராவி, பியாஸ், சட்லஜ் என்ற ஐந்து ஆறுகள் கட்டியவை, அதனால் 'ஐந்து நீர்களின் நிலம்' என்று பெயர். பெரும்பகுதி இப்போது பாகிஸ்தானில் உள்ளது. இரண்டு ஆறுகளுக்கு இடையிலான நிலத்துண்டுதான் தோஆப்; இரண்டு வாய்க்கால்களுக்கு நடுவே உள்ள வயலுக்கு இருபுறமும் நீர் கிடைப்பது போல. பிஸ்த்-ஜலந்தர் தோஆப் முழுவதும் இந்தியாவில், பாரி தோஆப் ஒரு பகுதி இந்தியாவில். கங்கை-யமுனை தோஆப் நாட்டிலேயே பெரியது. (→ English: doab · हिन्दी: दोआब)

In exam EnglishFrom west to east the plains fall into three regions, each named after its river system. The westernmost are the Punjab plains, built by the five eastern tributaries of the Indus: the Jhelum, Chenab, Ravi, Beas and Satluj, which give the region its name, 'land of five waters'. Most of these plains now lie in Pakistan. Between each pair of rivers lies a doab, a wedge of land that is especially well watered; the Bist-Jalandhar doab between the Beas and the Satluj lies wholly in India, and the Bari doab between the Beas and the Ravi lies partly in India. The same word is used further east, where the Ganga-Yamuna doab of western Uttar Pradesh is the largest in the country. South of the Punjab plains the land turns drier and grades into the Thar.

The doabs of the Punjab plains
Doab	Between the rivers	Mostly in
Bist-Jalandhar	Beas and Satluj	India
Bari	Beas and Ravi	Partly India, partly Pakistan
Rechna	Ravi and Chenab	Pakistan
Chaj	Chenab and Jhelum	Pakistan
Sind Sagar	Jhelum and Indus	Pakistan

கங்கைச் சமவெளி எல்லாவற்றிலும் பெரியது; ஹரியானாவிலிருந்து மேற்கு வங்காளம் வரை. மேல்பகுதி மேற்கு, மத்திய உ.பி.; நடுப்பகுதி கிழக்கு உ.பி., பீகார்; கீழ்ப்பகுதி வங்காளம். கிழக்கே போகப் போக மழை கூடுகிறது, நிலம் ஈரமாகிறது; அதனால் மேற்கில் கோதுமை, கிழக்கில் நெல். நம் ஊரிலும் வறண்ட பகுதியில் சோளம், ஈரமான டெல்டாவில் நெல் போல. வடக்கிலிருந்து காக்ரா, கண்டக், கோசி பனிநீரும் மண்ணும் கொண்டுவருகின்றன; தெற்கிலிருந்து சம்பல், சோன். கடலருகே கங்கையும் பிரம்மபுத்திராவும் சேர்ந்து உலகின் மிகப் பெரிய டெல்டாவைக் கட்டுகின்றன. (→ English: delta · हिन्दी: डेल्टा)

In exam EnglishThe Ganga plains form the largest region, stretching from the Yamuna and the old Ghaggar channel in the west to the Tista in the east, across Haryana, Uttar Pradesh, Bihar and West Bengal. Geographers usually divide them into an upper part in western and central Uttar Pradesh, a middle part in eastern Uttar Pradesh and Bihar, and a lower part in West Bengal. Moving east, rainfall increases, the land gets lower and wetter, and the rivers carry more water; this is why wheat dominates the drier west and rice the wetter east. Tributaries from the north, such as the Ghaghara, Gandak and Kosi, bring Himalayan snowmelt and heavy loads of silt, while those from the south, such as the Chambal and the Son, drain the old plateau. Near the sea the Ganga and the Brahmaputra together build the world's largest delta, whose seaward edge is the Sundarbans.

கிழக்குக் கோடியில் அசாமில் பிரம்மபுத்திரா பள்ளத்தாக்கு; வடக்கே இமயம், தெற்கே மேகாலயா மலைகள் நடுவே நீண்ட, குறுகிய சமவெளி. பிரம்மபுத்திரா அருணாச்சலில் சியாங் என்ற பெயரில் வருகிறது; நிறைய நீரும் மணலும் கொண்டுவந்து, தட்டையான நிலத்தில் மணல் திட்டுகளைச் சுற்றிப் பல கிளைகளாகப் பிரிகிறது. அந்த ஆற்றின் நடுவே மக்கள் வாழும் பெரிய தீவு மாஜுலி; 2016இல் அசாம் அரசு அதை மாவட்டமாக்கியது. ஏறக்குறைய ஒவ்வொரு ஆண்டும் வெள்ளம்; நிலம் வளமாகிறது, ஆனால் வீடுகளும் பயிர்களும் அழிகின்றன. (→ English: Brahmaputra valley · हिन्दी: ब्रह्मपुत्र घाटी)

In exam EnglishThe easternmost region is the Brahmaputra valley of Assam, a long, comparatively narrow plain hemmed in by the eastern Himalaya to the north and the Meghalaya plateau and the Purvanchal hills to the south. The Brahmaputra, which enters India in Arunachal Pradesh as the Siang or Dihang, carries enormous amounts of water and sediment, and on the flat valley floor it splits into many shifting channels around sandbars. Within it lies Majuli, a large inhabited river island that the Government of Assam made a separate district in 2016. Because the river is so heavily loaded and the monsoon rainfall so high, much of the valley floods almost every year, which renews its soil but also destroys homes, crops and embankments. This makes the Assam plain fertile and at the same time one of India's most flood-prone regions.

தட்டையான நிலத்தில் ஆறு இஷ்டத்துக்கு வளைந்து ஓடுகிறது. வெள்ளத்தில் ஆற்றின் பக்கத்திலேயே கனமான மண் விழுந்து, கரையோரம் தாழ்வான இயற்கைக் கரை உருவாகிறது. ஆற்று வளைவு பெரிதாகி, ஒரு வெள்ளத்தில் ஆறு அந்த வளைவின் கழுத்தை வெட்டி நேராகப் போகிறது; விடப்பட்ட வளைவு குதிரைலாட ஏரி ஆகிறது. மண் அதிகமானால் ஆறு சடை பின்னியது போல் பல கிளைகளாகப் பிரிகிறது; பிரம்மபுத்திரா, கோசி அப்படித்தான். கோசி வழி மாறி மேற்கே நகர்ந்தது, 'பீகாரின் துயரம்' என்கிறார்கள். கடைசியில் சுந்தரவனச் சதுப்புநிலக் காடுகள், வங்காளப் புலி. (→ English: levee, meander, oxbow lake · हिन्दी: प्राकृतिक तटबंध, विसर्प, गोखुर झील)

In exam EnglishOn such a gentle slope, rivers wander, and their wandering leaves a recognisable set of landforms. When a river overflows, it drops its coarser silt first, right beside the channel, so repeated floods build low ridges called levees along its banks. Loops or meanders grow wider over time until the river cuts across the narrow neck of a loop during a flood; the cut-off bend is left stranded beside the new channel as a curved oxbow lake. Where a river carries more sediment than it can move, as the Brahmaputra and the Kosi do, it splits into many interlacing channels separated by sandbars, a pattern called braiding. The Kosi has shifted its course far to the west over the last two centuries, and its floods have earned it the name 'sorrow of Bihar'. At the far end, the Sundarbans are a maze of tidal channels and mangrove islands, protected as a national park and a UNESCO World Heritage Site and home to the Bengal tiger.

ஆரவல்லி மலைக்கு மேற்கே தார், ஒரு வெப்பப் பாலைவனம். பருவக்காற்று அதன் மேல் போனாலும் மேலே தள்ளும் உயரமான மலை இல்லை; ஆரவல்லி காற்றுக்குக் குறுக்கே இல்லாமல் இணையாக இருக்கிறது. அதனால் மழை மிகக் குறைவு. காற்று மணலைக் குவித்து மணல் குன்று கட்டுகிறது; பிறை வடிவில், கொம்புகள் காற்று போகும் திசையில் உள்ளவை பர்கான். மேற்கின் உண்மையான பாலைவனம் மருஸ்தலி, கிழக்கே சற்று ஈரமுள்ள பட்டை பாகர். லூனி மட்டுமே பெரிய ஆறு, கீழே போகப் போக உப்புநீர். சாம்பார் நாட்டின் மிகப் பெரிய உள்நாட்டு உப்பு ஏரி. (→ English: hot desert, sand dune, barchan · हिन्दी: उष्ण मरुस्थल, बालुका स्तूप, बरखान)

In exam EnglishWest of the Aravalli lies the Indian Desert, or Thar, a hot desert spread mostly over western Rajasthan and continuing into Pakistan. It is dry because the Arabian Sea branch of the monsoon passes over it without meeting high ground to force the air up, and because the Aravalli run parallel to that wind rather than across it; rainfall is low and unreliable, falling below about 250 mm a year over much of the west. Wind shapes the land: sand dunes cover large areas, including crescent-shaped barchans whose horns point downwind. The driest, sandiest western part is called the Marusthali; the semi-arid strip to its east, along the Aravalli, is the Bagar. Most streams are short and end in sand or in salt lakes; the Luni, which rises in the Aravalli near Ajmer and flows south-west towards the Rann of Kachchh, is the only large river, and its water turns salty downstream. Sambhar is the largest inland salt lake in India and a Ramsar wetland.

பாலைவனத்தின் தென்மேற்கு ஓரத்தில் குஜராத்தில் கட்ச் ரண்; இது மணல் பாலைவனம் அல்ல, பெரிய தட்டையான உப்புச் சதுப்பு. வடக்கே பெரிய ரண் (பாகிஸ்தான் எல்லை), தென்கிழக்கே சிறிய ரண். மழைக்காலத்தில் கடல்நீரும் ஆற்றுநீரும் பரவி ஆழமில்லாத நீர்ப்பரப்பாகிறது; வெயில் காலத்தில் நீர் ஆவியாகி வெள்ளை உப்பு அடுக்கு மிஞ்சுகிறது. தூத்துக்குடி உப்பளத்தில் நீர் காய்ந்து உப்பு மிஞ்சுவது போல, ஆனால் மிகப் பெரிய அளவில். சிறிய ரண்ணில் காட்டுக் கழுதைகளுக்குச் சரணாலயம் உள்ளது. (→ English: Rann of Kachchh · हिन्दी: कच्छ का रण)

In exam EnglishAt the south-western edge of the desert, in Gujarat's Kachchh district, lies the Rann of Kachchh, a vast, flat salt marsh rather than a sandy desert. It has two parts: the Great Rann to the north, along the border with Pakistan, and the smaller Little Rann to the south-east. During the monsoon, sea water and the flow of rivers such as the Luni spread across it and turn much of it into a shallow sheet of water; in the dry season the water evaporates and leaves a glaring white crust of salt. The Little Rann is the last home of the Indian wild ass, protected in the Wild Ass Sanctuary, and salt workers called agariyas harvest salt from its pans. The Rann shows that the north-west of India is not one uniform desert: sand, salt flat and dry scrub sit side by side.

மொத்தமாகப் பார்த்தால் சமவெளியும் பாலைவனமும் ஒரே புவியியல் கதை. இமய ஆறுகள் நீரும் வண்டல் மண்ணும் பரப்பிய இடத்தில் நிலம் வளமாகி, மக்கள் அடர்த்தியாக வாழும் பகுதியானது; பஞ்சாப், ஹரியானாவில் பசுமைப் புரட்சி அங்கேதான். தட்டையான நிலம் என்பதால் சாலைகள், ரயில்கள், கால்வாய்கள், கங்கையில் தேசிய நீர்வழி 1 எளிது. ஆனால் கோசி, பிரம்மபுத்திரா வெள்ளம்; கால்வாய் நீர் அதிகமாகித் தேங்குதல், உப்பு; ஆழ்துளைக் கிணறுகள் அதிகமாகி நிலத்தடி நீர் குறைதல். வங்கியில் போட்டதைவிட அதிகம் எடுத்தால் கணக்கு காலியாவது போல. ஆறுகள் எட்டாத தார் வறண்டே இருக்கிறது; இந்திரா காந்தி கால்வாய் சிலவற்றை மாற்றியது. (→ English: alluvium · हिन्दी: जलोढ़)

In exam EnglishPutting it together, the plains and the desert are two outcomes of the same geography. Where Himalayan rivers spread water and fresh alluvium, the land became deep, fertile and easy to farm, and it grew into one of the most densely settled regions of the world, the heartland of the Green Revolution in Punjab, Haryana and western Uttar Pradesh. Flat ground also made it easy to lay roads, railways and canals, and National Waterway 1 runs along the Ganga from Prayagraj to Haldia. The same features bring problems: floods on the Kosi and the Brahmaputra; waterlogging and salty soil where canal water is used without drainage; and, as the Central Ground Water Board's assessments show, groundwater pumped faster than it refills in much of Punjab and Haryana. Further west, where the rivers do not reach, the Thar stays dry, and the Indira Gandhi Canal, which carries water from the Satluj and the Beas, has changed farming in parts of it.

Exam traps

Order from the foothills southward is Bhabar, then Terai, then the main plain of Bhangar and Khadar. Streams vanish in the Bhabar and re-emerge in the Terai, not the other way round.
Bhangar is the OLDER alluvium (above flood level, with kankar); Khadar is the NEWER alluvium of the floodplains. Students often swap them because 'new' sounds like it should be higher.
Reh and kallar are salt crusts on badly drained land; kankar is lime nodules in the Bhangar; bhur is wind-blown sand along river banks. Do not mix the three.
Bist-Jalandhar doab (Beas-Satluj) is wholly in India; Rechna, Chaj and Sind Sagar are in Pakistan; Bari (Beas-Ravi) is shared. The Ganga-Yamuna doab is the largest in India.
The Luni is the only large river of the Thar; it rises in the Aravalli near Ajmer and ends in the Rann of Kachchh, not in the Arabian Sea directly, and its lower course is salty.
The Rann of Kachchh is a salt marsh flooded in the monsoon, not a sand desert. The Indian wild ass lives in the LITTLE Rann.
Barchan horns point DOWNWIND. Marusthali is the true sandy desert in the west; Bagar is the semi-arid strip to its east along the Aravalli.
The Kosi ('sorrow of Bihar') and the Brahmaputra are braided rivers. Majuli is a river island in the Brahmaputra in Assam, made a district in 2016.

Recap

The Northern Plains are the youngest division: a foredeep south of the Himalaya filled with alluvium by the Indus, Ganga and Brahmaputra systems.
About 2,400 km long and very flat; the Indus-Ganga water-parting lies near Ambala.
Belts: Bhabar (pebbles, streams vanish), Terai (streams re-emerge, marshy), Bhangar (older alluvium, kankar, reh), Khadar (newer floodplain alluvium).
Regions: Punjab plains and their doabs; Ganga plains (upper, middle, lower, delta); Brahmaputra valley with Majuli.
Landforms: levees, meanders and oxbow lakes, braided channels (Kosi, Brahmaputra), the Sundarbans delta.
Thar: west of the Aravalli, under about 250 mm of rain over much of the west, dunes and barchans, Marusthali and Bagar, the Luni, Sambhar and other salt lakes.
Rann of Kachchh: seasonal salt marsh in Gujarat; Great and Little Rann; wild ass in the Little Rann.
Importance: farming, groundwater, dense settlement and transport (NW-1); problems of floods, waterlogging, salinity and over-pumped groundwater.

Practice questions

Q1. In which belt of the Northern Plains do small streams sink into porous pebble beds and disappear from the surface?

Terai
Bhabar
Khadar
Bhangar

Show answer

Answer: B. Bhabar

The Bhabar, at the foot of the Shiwalik, is made of coarse, porous pebbles in which small streams vanish. The Terai is where they come up again; Khadar and Bhangar are the newer and older alluvium of the main plain, not pebble beds.

Q2. Consider the following statements:
1. Bhangar is the newer alluvium that is flooded almost every year.
2. Kankar nodules are commonly found in the Bhangar.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: Bhangar is the older alluvium standing above ordinary floods; the newer, regularly flooded alluvium is Khadar. Statement 2 is correct: kankar nodules are typical of the Bhangar. So '1 only' and 'Both' are wrong, and 'Neither' rejects a true statement.

Q3. The Bist-Jalandhar doab lies between which two rivers?

Ravi and Chenab
Beas and Ravi
Beas and Satluj
Chenab and Jhelum

Show answer

Answer: C. Beas and Satluj

The Bist-Jalandhar doab lies between the Beas and the Satluj and is wholly in India. Ravi-Chenab is the Rechna doab, Beas-Ravi the Bari doab, and Chenab-Jhelum the Chaj doab.

Q4. Match the following:
A. Reh
B. Bhur
C. Kankar
D. Oxbow lake
1. Wind-blown sand along river banks
2. Salt crust on badly drained land
3. Abandoned meander loop
4. Lime nodules in older alluvium
Select the correct code:

A-2, B-1, C-4, D-3
A-1, B-2, C-4, D-3
A-2, B-4, C-1, D-3
A-4, B-1, C-2, D-3

Show answer

Answer: A. A-2, B-1, C-4, D-3

Reh is a salt crust (2), bhur is wind-blown sand (1), kankar is lime nodules (4) and an oxbow lake is an abandoned meander (3). The second option swaps reh and bhur; the third swaps bhur and kankar; the fourth swaps reh and kankar.

Q5. Which of the following is the only large river of the Thar desert?

Ghaggar
Chambal
Mahi
Luni

Show answer

Answer: D. Luni

The Luni rises in the Aravalli near Ajmer, crosses the desert south-westward and ends in the Rann of Kachchh. The Chambal and the Mahi drain the plateau east and south of the desert, and the Ghaggar is a seasonal stream along the desert's northern edge, not its main river.

Q6. Consider the following statements about the Rann of Kachchh:
1. It is a salt marsh that is largely covered by shallow water during the monsoon.
2. The Indian wild ass is protected in a sanctuary in the Great Rann.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct: the Rann is a salt marsh flooded in the monsoon. Statement 2 is wrong: the Wild Ass Sanctuary is in the Little Rann, not the Great Rann. So '2 only' and 'Both' are wrong, and 'Neither' rejects a true statement.

Q7. Consider the following statements:
1. A barchan is a crescent-shaped dune whose horns point downwind.
2. The Bagar is the driest, sandiest part of the Thar, lying close to the Pakistan border.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: the driest, sandiest western part is the Marusthali; the Bagar is the semi-arid strip to its east along the Aravalli. So '2 only' and 'Both' are wrong, and 'Neither' rejects a true statement.

Q8. Majuli, often in the news, is best described as:

a salt lake in the Thar desert
an inhabited river island in the Brahmaputra in Assam
a mangrove island of the Sundarbans
an oxbow lake of the Kosi in Bihar

Show answer

Answer: B. an inhabited river island in the Brahmaputra in Assam

Majuli is a large inhabited river island in the Brahmaputra, made a district of Assam in 2016. It is not a desert lake (that would be Sambhar), not part of the Sundarbans delta, and not on the Kosi.

← Part 1 All parts Next: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources

Geological Survey of India, Ministry of Mines: the Indo-Gangetic foreland basin, Quaternary alluvium of the Northern Plains, and the geology of western Rajasthan — https://www.gsi.gov.in
Survey of India, Department of Science and Technology: physical map of India showing the Northern Plains, the rivers of the Punjab, the Thar and the Rann of Kachchh — https://surveyofindia.gov.in
Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti: the alluvial aquifers of the Indo-Gangetic plain, waterlogging and salinity, and the Dynamic Ground Water Resources assessments of over-exploited blocks — https://cgwb.gov.in
NASA Earth Observatory: satellite images of the Ganga-Brahmaputra delta and the Sundarbans, the shifting Kosi river, the braided Brahmaputra and Majuli, and the Rann of Kachchh (US government) — https://earthobservatory.nasa.gov
ICAR-Central Arid Zone Research Institute, Jodhpur: the Thar desert, its rainfall, sand dunes, the Luni basin and the saline lakes of western Rajasthan — https://cazri.icar.gov.in
Ministry of Environment, Forest and Climate Change: the Sundarbans, the Wild Ass Sanctuary of the Little Rann of Kachchh, Dudhwa National Park in the Terai, and Sambhar lake as a Ramsar site — https://moef.gov.in
Inland Waterways Authority of India and Ministry of Jal Shakti: National Waterway 1 on the Ganga, the Indira Gandhi Canal, and flood management of the Kosi and the Brahmaputra — https://iwai.nic.in
Government of Assam: creation of Majuli district, the river island in the Brahmaputra (2016) — https://majuli.assam.gov.in