English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Biosphere reserves, Ramsar sites and World Heritage

தமிழில் விளக்கம்

Protected areas and wildlife conservation · Part 3 / 3 · Fact-checked on 8 November 2026 · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

UNESCO's Man and the Biosphere Programme and the core, buffer and transition zones; India's 18 biosphere reserves and the 13 in the World Network; the Ramsar Convention, India's Ramsar sites and the Montreux Record; natural and mixed World Heritage sites; protected areas by what they are known for; the size of the network and the 30 by 30 goal.

Each idea is explained first in Tamil (தமிழ்), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Tamil and revise it in English.

இதுவரை நம் நாட்டுச் சட்டங்களும் திட்டங்களும் பார்த்தோம். இப்போது உலகம் தரும் மூன்று பட்டங்கள்: உயிர்க்கோளக் காப்பகம், ராம்சர் தளம், உலகப் பாரம்பரியத் தளம். இவை பதக்கம் போல: பதக்கம் வீரரைக் கௌரவிக்கிறது, ஆனால் சம்பளம் தருவதில்லை. அதுபோல் பாதுகாப்பை நம் சட்டமே தருகிறது, பட்டம் அங்கீகாரமும் பொறுப்பும் கொண்டுவருகிறது. ஒரே இடத்துக்குப் பல பட்டங்கள் இருக்கலாம். (→ English: biosphere reserve; Ramsar site; World Heritage site · हिन्दी: जीवमंडल आरक्षित क्षेत्र; रामसर स्थल; विश्व धरोहर स्थल)

In exam EnglishThe first two parts dealt with Indian law and Indian programmes: the categories of the Wild Life (Protection) Act and the schemes built for tigers, elephants and other species. This last part looks at three labels that link Indian places to international systems. A biosphere reserve comes from UNESCO's Man and the Biosphere Programme, a Ramsar site from the 1971 treaty on wetlands, and a World Heritage site from the World Heritage Convention of 1972. None of these labels is a category under the 1972 Act, and none by itself gives legal protection; the ground underneath is protected by Indian law, usually as a national park, sanctuary or reserved forest. What the labels add is recognition, scientific attention and a duty to report to an international body. One place can carry several labels at once, which is a favourite source of Prelims statements.

உயிர்க்கோளக் காப்பகம் ஐ மூன்று வளையங்களாக நினையுங்கள், குளத்தில் கல் போட்டால் வரும் அலைகள் போல. நடுவில் மையப் பகுதி, அங்கே இயற்கையைத் தொடுவதில்லை. அதைச் சுற்றி இடையகப் பகுதி, அங்கே ஆராய்ச்சி, பள்ளிச் சுற்றுலா. வெளியே மாற்றப் பகுதி, அங்கே ஊர்களும் வயல்களும், மக்கள் காட்டைச் சிக்கனமாகப் பயன்படுத்துகிறார்கள். இதற்குத் தனிச் சட்டம் இல்லை; நடுப் பகுதியை மட்டும் வனவிலங்குச் சட்டம் காக்கிறது. (→ English: biosphere reserve; core, buffer and transition zones · हिन्दी: जीवमंडल आरक्षित क्षेत्र; कोर, बफ़र और संक्रमण क्षेत्र)

In exam EnglishUNESCO started the Man and the Biosphere (MAB) Programme in 1971 to test a simple proposition: that conservation and human development can be planned together on the same landscape rather than in separate places. A biosphere reserve puts this into practice through three zones arranged like rings. The core zone is strictly protected, with minimal disturbance, and in India it is normally an existing national park or sanctuary. The buffer zone around it allows research, education, training and other uses that do not harm the core. The outer transition zone is where people live and farm, and where communities, officials and scientists work together on sustainable use of resources. Unlike a national park, a biosphere reserve has no boundary fence and no separate law; the core is protected under the Wild Life (Protection) Act, while the outer rings depend on planning and cooperation.

நம் நாடு 1986இல் சொந்தத் திட்டத்தைத் தொடங்கியது, முதலாவது நீலகிரி. இப்போது நம்மிடம் 18 உயிர்க்கோளக் காப்பகம் கள். ஆனால் அவற்றில் 13 மட்டுமே யுனெஸ்கோ உலக வலையமைப்பில் உள்ளன. இது இப்படி: நம் பள்ளியில் 18 நல்ல மாணவர்கள், அவர்களில் 13 பேர் மாநிலப் போட்டிக்கு அனுப்பப்பட்டுத் தேர்வானார்கள். முதலில் நாமே அறிவிக்கிறோம், பிறகு பெயரை அனுப்புகிறோம். வலையமைப்பில் சேர்ந்த முதலாவது நீலகிரி (2000), சமீபத்தியது குளிர் பாலைவனம் (2025). (→ English: biosphere reserve; World Network of Biosphere Reserves · हिन्दी: जीवमंडल आरक्षित क्षेत्र; जीवमंडल आरक्षित क्षेत्रों का विश्व नेटवर्क)

In exam EnglishIndia set up its own biosphere reserve scheme under the environment ministry in 1986, and Nilgiri, spread over Tamil Nadu, Kerala and Karnataka, became the first. The country now has 18 biosphere reserves, from the Cold Desert of Himachal Pradesh and Khangchendzonga in Sikkim to the Gulf of Mannar and Great Nicobar in the south; Kachchh in Gujarat, covering the Great Rann, is the largest. Being designated by India is a separate step from being accepted into UNESCO's World Network of Biosphere Reserves. Thirteen of India's 18 are in the World Network: Nilgiri was admitted first, in 2000, and the Cold Desert most recently, in September 2025. Five, including Manas, Dibru-Saikhowa and Kachchh, are national designations only. A common trap is to assume that every Indian biosphere reserve is a UNESCO site, or that UNESCO creates them; in fact India designates them and then may nominate them.

India's biosphere reserves in UNESCO's World Network (year admitted)
Biosphere reserve	State or UT	Year
Nilgiri	Tamil Nadu, Kerala, Karnataka	2000
Gulf of Mannar	Tamil Nadu	2001
Sundarban	West Bengal	2001
Nanda Devi	Uttarakhand	2004
Nokrek	Meghalaya	2009
Pachmarhi	Madhya Pradesh	2009
Similipal	Odisha	2009
Achanakmar-Amarkantak	Madhya Pradesh, Chhattisgarh	2012
Great Nicobar	Andaman and Nicobar Islands	2013
Agasthyamala	Kerala, Tamil Nadu	2016
Khangchendzonga	Sikkim	2018
Panna	Madhya Pradesh	2020
Cold Desert	Himachal Pradesh	2025

ஈரநிலம் என்பது ஆண்டு முழுவதும் அல்லது சில காலம் நீர் நிற்கும் நிலம்: ஏரிகள், அலையாத்திக் காடுகள், வெள்ளச் சமவெளிகள். இது ஊருக்கு ஒரு கடற்பஞ்சு போல: வெள்ள நீரை உறிஞ்சுகிறது, கிணறுகளில் நீர் நிரப்புகிறது, அழுக்கை வடிகட்டுகிறது. 1971இல் ஈரானின் ராம்சர் நகரில் ஒப்பந்தம் கையெழுத்தானது. அதன் முக்கியச் சொல்: முழுவதுமாக மூடுவது அல்ல, அறிவோடு பயன்படுத்துவது. 20,000க்கு மேல் நீர்ப்பறவைகள் வரும் இடம் போன்றவை ராம்சர் தளம் ஆகின்றன. நாம் 1982இல் சேர்ந்தோம்; முதலாவை சிலிகா, கேவலாதேவ். (→ English: wetland; Ramsar site; wise use · हिन्दी: आर्द्रभूमि; रामसर स्थल; विवेकपूर्ण उपयोग)

In exam EnglishA wetland is land that is covered with water, permanently or for part of the year: marshes, lakes, floodplains, mangroves and coral reefs all count. Wetlands store floodwater, recharge groundwater, filter pollution and feed millions of migratory birds and fishers, yet they are among the ecosystems lost fastest to drainage and building. The Convention on Wetlands was signed on 2 February 1971 at Ramsar, a town in Iran, which is why it is called the Ramsar Convention and why 2 February is World Wetlands Day. It is an intergovernmental treaty that stands outside the United Nations system, and its central idea is the wise use of all wetlands, not only their strict protection. Each party must name at least one wetland of international importance, judged on criteria such as rare wetland types or a site regularly holding 20,000 or more waterbirds. India joined in 1982, and its first two sites, Chilika Lake in Odisha and Keoladeo in Rajasthan, were listed in 1981.

பல ஆண்டுகள் நம்மிடம் சில ராம்சர் தளம் கள் மட்டுமே இருந்தன; 2019க்குப் பிறகு வேகம் கூடியது. 2022 ஆகஸ்டில் 75, 2026 அக்டோபரில் சுக்னா, சௌஜ் ஜீல் சேர்ந்து 103. அதிகம் தமிழ்நாட்டில்; மிகப் பெரியது சுந்தரவனம். நம் நாட்டுக்குள் 2017 விதிகள் ஈரநிலம் களில் மண் கொட்டி நிரப்புவதையும் குப்பை போடுவதையும் தடுக்கின்றன. எண்ணிக்கை கூடிக்கொண்டே இருக்கும், அதனால் எந்தத் தேதியின் கணக்கு என்று பார்க்க வேண்டும், குழந்தையின் உயரத்தைச் சொல்லும்போது வயதையும் சொல்வது போல. (→ English: Ramsar site; wetland · हिन्दी: रामसर स्थल; आर्द्रभूमि)

In exam EnglishFor decades India listed few sites, but the pace changed sharply after 2019. The count reached 75 in August 2022, the 75th year of independence, and rose to 103 in October 2026, when the Sukhna wetland in Chandigarh and Sauj Jheel in Uttar Pradesh were added (environment ministry and Ramsar Convention list, 2026). Tamil Nadu has more Ramsar sites than any other state, and the Sundarban Wetland in West Bengal, listed in 2019, is the largest by area. Inside India, wetlands are governed by the Wetlands (Conservation and Management) Rules, 2017, made under the Environment (Protection) Act, 1986, which have state wetland authorities identify and notify wetlands and list the activities banned in them, such as reclaiming land or dumping waste. The National Plan for Conservation of Aquatic Ecosystems funds the restoration of lakes and wetlands. Because the number keeps growing, any count asked in an exam should be read with the date it refers to.

மாண்ட்ரோ பதிவேடு என்பது மருத்துவமனையின் தீவிர சிகிச்சைப் பட்டியல் போல: எந்த ராம்சர் தளம் நோய்வாய்ப்பட்டதோ, அதாவது மாசு, நீரோட்ட மாற்றம் காரணமாகப் பாதிக்கப்பட்டதோ, அதன் பெயர் அங்கே எழுதப்படும்; நாடே விருப்பத்துடன் சேர்க்கிறது, குணமானதும் நீக்குகிறது. இப்போது நம் இரண்டு: கேவலாதேவ் (1990), லோக்டாக் (1993). லோக்டாக் மேல் மிதக்கும் பசுந்திட்டுகள், அவற்றின் மேல் கெய்புல் லாம்ஜாவோ மிதக்கும் பூங்கா, சங்காய் மான். சிலிகா 1993இல் சேர்ந்து 2002இல் குணமாகி வெளியே வந்தது. (→ English: Montreux Record; Ramsar site · हिन्दी: मॉन्ट्रो रिकॉर्ड; रामसर स्थल)

In exam EnglishListing a wetland is not the end of the story. The Montreux Record, adopted at the Ramsar conference held at Montreux in Switzerland in 1990, is a register of Ramsar sites where the ecological character has changed, is changing or is likely to change because of human activity, such as pollution, drainage or altered water flow. A country places a site on it voluntarily, to signal that the site needs priority attention, and removes it once the problem is fixed. Two Indian sites are on the Record today: Keoladeo National Park in Rajasthan, added in 1990, and Loktak Lake in Manipur, added in 1993. Loktak is famous for its floating mats of vegetation called phumdis, on which Keibul Lamjao, the only floating national park in the world, shelters the sangai deer. Chilika Lake was placed on the Record in 1993 and removed in 2002, after a new mouth to the sea restored its salinity and fisheries.

உலகப் பாரம்பரியத் தளம் என்பது மனிதகுலம் முழுவதற்கும் மதிப்புள்ளது என்று யுனெஸ்கோ அங்கீகரித்த இடம், ஊரின் சொத்து அல்ல, உலகக் குடும்பத்தின் சொத்து என்பது போல. நம் 45இல் ஏழு இயற்கைத் தளங்கள், ஒன்று கலப்பு: சிக்கிமின் காஞ்சன்ஜங்கா, அங்கே இயற்கையும் பண்பாடும் இரண்டும். இயற்கை ஏழு: காசிரங்கா, கேவலாதேவ், மானஸ், சுந்தரவனம், நந்தா தேவி-மலர்ப் பள்ளத்தாக்கு, மேற்குத் தொடர்ச்சி மலை, பெரும் இமயப் பூங்கா. மானஸ் சில காலம் 'ஆபத்தில்' பட்டியலில் இருந்தது. (→ English: World Heritage site; outstanding universal value · हिन्दी: विश्व धरोहर स्थल; असाधारण सार्वभौमिक मूल्य)

In exam EnglishThe third label comes from UNESCO's Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, adopted in 1972, which India ratified in 1977. A property is inscribed on the World Heritage List if it has outstanding universal value, judged against ten criteria, of which four concern nature: superlative natural beauty, major stages of the Earth's history, ongoing ecological processes, and the most important habitats for biodiversity. Of India's 45 World Heritage properties (the 45th, Sarnath, was inscribed in 2026), seven are natural and one, Khangchendzonga National Park in Sikkim, is mixed, recognised for both nature and culture. The natural seven are Kaziranga, Keoladeo and Manas, all inscribed in 1985; the Sundarbans National Park (1987); the Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks (1988, extended in 2005); the Western Ghats (2012); and the Great Himalayan National Park Conservation Area (2014). Manas spent 1992 to 2011 on the List of World Heritage in Danger after damage during unrest in the area.

ஒவ்வொரு பூங்காவையும் அதன் 'சிறப்பு விருந்தினர்' உடன் நினைவில் வையுங்கள், ஒவ்வொரு ஊருக்கும் ஒரு புகழ்பெற்ற உணவு இருப்பது போல. காசிரங்கா காண்டாமிருகம், கிர் சிங்கம், கெய்புல் லாம்ஜாவோ சங்காய் மான், தாச்சிகாம் ஹங்குல், ஹெமிஸ் பனிச் சிறுத்தை, நம்தபா நான்கு பெரும் பூனைகள். அமைதிப் பள்ளத்தாக்கு சிங்கவால் குரங்கு, பித்தர்கனிகா உப்புநீர் முதலை, கஹிர்மாதா ஆலிவ் ரிட்லி ஆமைகள், பாலைவனப் பூங்கா கானமயில். (→ English: national park; protected area · हिन्दी: राष्ट्रीय उद्यान; संरक्षित क्षेत्र)

In exam EnglishPrelims often asks which protected area is known for what. The pattern is easier to remember when each place is tied to the reason it matters. Kaziranga in Assam holds most of the world's greater one-horned rhinos, and Gir in Gujarat is the last wild home of the Asiatic lion. Keibul Lamjao in Manipur floats on Loktak Lake and keeps the sangai, while Dachigam near Srinagar shelters the hangul, Kashmir's red deer. Hemis in Ladakh, India's largest national park, is snow leopard country, and Namdapha in Arunachal Pradesh is known for having four big cats: tiger, leopard, clouded leopard and snow leopard. Silent Valley in Kerala protects an evergreen forest that holds the lion-tailed macaque and was saved from a dam in the 1980s. On the coast of Odisha, Bhitarkanika guards mangroves and saltwater crocodiles, and Gahirmatha is a mass nesting beach of the olive ridley turtle. The Desert National Park in Rajasthan is the main refuge of the great Indian bustard.

Protected areas and what they are known for
Protected area	State or UT	Known for
Kaziranga	Assam	Greater one-horned rhinoceros
Gir	Gujarat	Asiatic lion
Keibul Lamjao	Manipur	Floating park on Loktak; sangai
Dachigam	Jammu and Kashmir	Hangul
Hemis	Ladakh	Snow leopard; largest national park
Namdapha	Arunachal Pradesh	Four big cats
Silent Valley	Kerala	Lion-tailed macaque; evergreen forest
Bhitarkanika	Odisha	Saltwater crocodile; mangroves
Gahirmatha	Odisha	Olive ridley mass nesting
Desert National Park	Rajasthan	Great Indian bustard

மொத்த அமைப்பு எவ்வளவு? 2024க்குள் ஆயிரத்துக்கும் மேற்பட்ட பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதி கள், நாட்டின் நிலப்பரப்பில் ஐந்து சதவீதத்துக்குச் சற்று மேல். உலக இலக்கு 2030க்குள் 30 சதவீத நிலம், 30 சதவீதக் கடல். அந்த இடைவெளியைப் புனிதத் தோப்புகள், ஊர்க் காடுகள் போன்றவை நிரப்ப வேண்டும். ஊர்க் கோயிலைச் சுற்றியுள்ள தோப்பை யாரும் வெட்டுவதில்லை அல்லவா, அந்த மக்கள் காவலும் கணக்கில் வருகிறது. காட்டருகே வாழும் மக்கள் ஆபத்து அல்ல, காவலர்கள். (→ English: protected area network; other effective area-based conservation measures · हिन्दी: संरक्षित क्षेत्र नेटवर्क; अन्य प्रभावी क्षेत्र-आधारित संरक्षण उपाय)

In exam EnglishHow large is the whole system? By 2024 India's network of national parks, wildlife sanctuaries, conservation reserves and community reserves had passed a thousand units and covered a little over five per cent of the country's geographical area (Wildlife Institute of India, ENVIS database, 2024). Sanctuaries are by far the most numerous category, while national parks are fewer but more strictly protected. Five per cent is modest when set against the global goal agreed in the Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework of December 2022, which asks countries to conserve 30 per cent of land and of sea by 2030. Much of the gap is meant to be filled by places that are conserved without being formal protected areas, such as sacred groves, community forests and village-managed lands, which the framework calls other effective area-based conservation measures. Community reserves under the Act, and long traditions of community care for forests and wildlife, show that people living near wildlife can be guardians rather than threats.

முழு அத்தியாயமும் ஒரே நிலத்தின் மேல் அடுக்குகள் போல, வீட்டுச் சுவரின் வண்ண அடுக்குகள் போல. கீழே நம் சட்டம், அதன் மேல் தேசியத் திட்டங்கள், மேலே உலக அங்கீகாரங்கள். சுந்தரவனம் என்றால் எல்லா அடுக்குகளும்: தேசியப் பூங்கா, புலிகள் காப்பகம், உயிர்க்கோளக் காப்பகம், ராம்சர் தளம், உலகப் பாரம்பரியத் தளம். கேவலாதேவ் மாண்ட்ரோ பட்டியலில் உள்ள ராம்சர் இடமும் பாரம்பரியத் தளமும் ஆகும். எந்த அடுக்கு என்ன பாதுகாப்பு தருகிறது, யார் தருகிறார்கள் என்பதே உண்மையான கேள்வி. (→ English: protected area; biosphere reserve; Ramsar site; World Heritage site · हिन्दी: संरक्षित क्षेत्र; जीवमंडल आरक्षित क्षेत्र; रामसर स्थल; विश्व धरोहर स्थल)

In exam EnglishThe whole chapter can now be seen as layers on the same ground. Indian law supplies the base: the four categories of protected area and, above them, tiger reserves with an inviolate core. National schemes add biosphere reserves and elephant reserves, which plan across larger landscapes. International systems add the World Network of Biosphere Reserves, the Ramsar list and the World Heritage List, which bring recognition and reporting but no new law. A single place can sit in many layers. The Sundarbans in West Bengal is at once a national park, a tiger reserve, a biosphere reserve in the World Network, a Ramsar site and a natural World Heritage site. Keoladeo in Rajasthan is a national park, a Ramsar site on the Montreux Record and a World Heritage site. Nanda Devi is a national park, a biosphere reserve and a World Heritage site. Asking which layer gives which protection, and who grants it, is the surest way through statement questions on this chapter.

Exam traps

Biosphere reserves, Ramsar sites and World Heritage sites are NOT categories under the Wild Life (Protection) Act; they add recognition, not legal protection.
India has 18 biosphere reserves but only 13 are in UNESCO's World Network. Nilgiri was the first (1986 nationally, 2000 in the Network); Cold Desert was added to the Network in 2025.
Biosphere reserve zones from the inside out: CORE (strict protection), BUFFER (research, education), TRANSITION (settlements, sustainable use).
The Ramsar Convention was signed at Ramsar, IRAN, on 2 February 1971 and is outside the UN system; India joined in 1982, and its first sites (Chilika, Keoladeo) date from 1981.
The Montreux Record now holds two Indian sites, KEOLADEO and LOKTAK; Chilika was on it from 1993 and removed in 2002.
Ramsar counts change: India had 75 sites in August 2022 and 103 by October 2026. Tamil Nadu has the most; the Sundarban Wetland is the largest.
India's natural World Heritage sites are seven, and the only MIXED one is Khangchendzonga National Park (2016). Manas was on the in-danger list from 1992 to 2011.
Hemis in Ladakh is India's largest national park; Keibul Lamjao in Manipur is a floating national park on Loktak Lake.

Recap

Three international labels: biosphere reserve (UNESCO MAB, 1971), Ramsar site (1971 wetlands treaty), World Heritage site (1972 Convention); none is a WPA category.
Biosphere reserve zones: core, buffer, transition; India's scheme from 1986, first Nilgiri; 18 in all, 13 in the World Network (latest Cold Desert, 2025).
Ramsar Convention: Ramsar, Iran, 2 February 1971; wise use; India joined 1982; first sites Chilika and Keoladeo (1981).
India's Ramsar sites: 75 (August 2022), 103 (October 2026); Tamil Nadu most; Sundarban Wetland largest; Wetlands Rules 2017 under the EP Act.
Montreux Record (1990): Keoladeo (1990) and Loktak (1993) on it; Chilika removed in 2002.
World Heritage: India ratified 1977; 7 natural sites and 1 mixed (Khangchendzonga); Manas in danger 1992–2011.
Known-for pairs: Kaziranga rhino, Gir lion, Keibul Lamjao sangai, Dachigam hangul, Hemis snow leopard, Gahirmatha olive ridley.
Network: over a thousand protected areas, a little over 5 per cent of India's area (WII, 2024); global target 30 per cent by 2030 (Kunming-Montreal, 2022).

Practice questions

Q1. Consider the following statements about biosphere reserves in India:
1. All of India's biosphere reserves are part of UNESCO's World Network of Biosphere Reserves.
2. Nilgiri was the first biosphere reserve designated in India.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: B. 2 only

Statement 1 is wrong: only 13 of India's 18 biosphere reserves are in the World Network, so options 1 and 3 fail. Statement 2 is correct (1986), so option 4 fails.

Q2. In a biosphere reserve, human settlements and sustainable economic activities are mainly located in which zone?

Core zone
Buffer zone
Transition zone
Critical habitat zone

Show answer

Answer: C. Transition zone

Settlements and sustainable use belong to the outer transition zone. The core is strictly protected, the buffer is for research, education and other compatible uses, and 'critical habitat' is a term from tiger reserves, not a zone of a biosphere reserve.

Q3. Consider the following statements about the Ramsar Convention:
1. It was signed in 1971 at Ramsar in Iran.
2. It is a specialised agency of the United Nations.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct, so options 2 and 4 fail. Statement 2 is wrong: the Ramsar Convention is an intergovernmental treaty outside the UN system, not a UN agency, so options 2 and 3 fail.

Q4. Which of the following Indian Ramsar sites are currently on the Montreux Record?
1. Keoladeo National Park
2. Loktak Lake
3. Chilika Lake
Select the correct answer using the code given below:

1 and 2 only
2 and 3 only
1 and 3 only
1, 2 and 3

Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Keoladeo (1990) and Loktak (1993) are on the Record. Chilika was added in 1993 but removed in 2002, so every option that includes 3 (options 2, 3 and 4) is wrong.

Q5. Which one of the following is the only mixed (natural and cultural) World Heritage site in India?

Great Himalayan National Park Conservation Area
Khangchendzonga National Park
Western Ghats
Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks

Show answer

Answer: B. Khangchendzonga National Park

Khangchendzonga National Park in Sikkim (2016) is India's only mixed site. The Great Himalayan National Park, the Western Ghats and Nanda Devi with the Valley of Flowers are all natural sites.

Q6. Match List I (protected area) with List II (known for):
List I: A. Dachigam B. Keibul Lamjao C. Gahirmatha D. Hemis
List II: 1. Sangai 2. Olive ridley nesting 3. Hangul 4. Snow leopard
Select the correct answer using the code given below:

A-3, B-1, C-2, D-4
A-1, B-3, C-2, D-4
A-3, B-1, C-4, D-2
A-4, B-1, C-2, D-3

Show answer

Answer: A. A-3, B-1, C-2, D-4

Dachigam shelters the hangul, Keibul Lamjao the sangai, Gahirmatha is an olive ridley nesting beach and Hemis is snow leopard country. Option 2 swaps Dachigam and Keibul Lamjao, option 3 swaps Gahirmatha and Hemis, and option 4 swaps Dachigam and Hemis.

Q7. Consider the following statements:
1. India's wetlands are regulated by the Wetlands (Conservation and Management) Rules, 2017, made under the Environment (Protection) Act, 1986.
2. Among the states, Tamil Nadu has the largest number of Ramsar sites.
Which of the statements given above is/are correct?

1 only
2 only
Both 1 and 2
Neither 1 nor 2

Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both statements are correct, so options 1, 2 and 4 are wrong: the 2017 Rules were made under the Environment (Protection) Act, and Tamil Nadu leads the states in Ramsar sites.

Q8. Which one of the following is at once a national park, a tiger reserve, a biosphere reserve in UNESCO's World Network, a Ramsar site and a natural World Heritage site?

Keoladeo
Kaziranga
Sundarbans
Nanda Devi

Show answer

Answer: C. Sundarbans

The Sundarbans in West Bengal carries all five labels. Keoladeo is not a tiger reserve or a biosphere reserve, Kaziranga is not a biosphere reserve, and Nanda Devi is not a Ramsar site.

← Part 2 All parts Quick recap →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources

Ministry of Environment, Forest and Climate Change: Biosphere Reserves of India (scheme guidelines and list of 18 biosphere reserves) — https://moef.gov.in
Press Information Bureau: inclusion of the Cold Desert Biosphere Reserve in UNESCO's World Network of Biosphere Reserves (September 2025) and earlier inclusions — https://pib.gov.in
Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat (Ramsar, 1971), text and Montreux Record; Wetlands (Conservation and Management) Rules, 2017 — https://www.ramsar.org
Ministry of Environment, Forest and Climate Change and Wildlife Institute of India (ENVIS): protected areas of India database (2024); press releases on new Ramsar sites (2022–2026) — https://moef.gov.in
Convention concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage (UNESCO, 1972) and the World Heritage List entries for India — https://whc.unesco.org/en/statesparties/in
Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (CBD COP15 decision 15/4, December 2022), Target 3 — https://www.cbd.int/gbf