Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Poverty and inequality: meaning and measurement

മലയാളത്തിൽ വിശദീകരണം

Poverty and unemployment · Part 1 / 3 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

Absolute and relative poverty, the headcount ratio and poverty gap, consumption surveys and recall periods, the Household Consumption Expenditure Surveys of 2022-23 and 2023-24, India's poverty lines from the 1962 Working Group through Alagh and Lakdawala to Tendulkar (2009) and Rangarajan (2014), the World Bank's international line, the global and national Multidimensional Poverty Index, and the Lorenz curve and Gini coefficient.

Each idea is explained first in Malayalam (മലയാളം), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Malayalam and revise it in English.

ഈ അധ്യായം രണ്ടു ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു: നാട്ടിൽ എത്ര പേർ ദരിദ്രരാണ്, ജോലി വേണ്ടവരിൽ എത്ര പേർക്കു ജോലി കിട്ടുന്നു. ഒന്നാം ഭാഗം ദാരിദ്ര്യത്തെക്കുറിച്ച്. ദാരിദ്ര്യരേഖ എന്നത് ഒരു വര — അതിനു താഴെ ചെലവാക്കുന്നവരെ ദരിദ്രരായി കണക്കാക്കും. ആ വര ആര്, എങ്ങനെ വരച്ചു, പുതിയ അളവുകൾ എന്തു പറയുന്നു — ഇതെല്ലാം നോക്കാം. സംഖ്യകൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും, പക്ഷേ 'എങ്ങനെ അളന്നു' എന്നതാണു പ്രധാനം. (→ English: poverty line · हिन्दी: गरीबी रेखा)

In exam EnglishThis chapter asks two questions at the heart of development: how many Indians are poor, and how many of those who want work can find it. Part 1 deals with poverty and inequality. It explains what a poverty line is, how India drew its lines from the 1960s to 2014, why there has been no official count since 2011-12, and what newer measures show: household consumption surveys, the World Bank's international line, and indices that count deprivations in health, education and living conditions rather than money alone. Parts 2 and 3 turn to employment, unemployment and the rural job guarantee. Figures in this area change with every survey, so the methods, the committees and the reasons behind them matter more than any single number.

കേവല ദാരിദ്ര്യം എന്നാൽ വയറുനിറയെ ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, കിടപ്പാടം പോലുള്ള ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ആവശ്യങ്ങൾക്കുപോലും ചെലവാക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ. അത് ഒരു നിശ്ചിത ദാരിദ്ര്യരേഖ വച്ച് അളക്കുന്നു. ആപേക്ഷിക ദാരിദ്ര്യം എന്നാൽ 'അയൽക്കാരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ പിന്നിലാകൽ' — നാടു മുഴുവൻ സമ്പന്നമായാലും ചിലർ പിന്നിലുണ്ടാകും, അതുകൊണ്ട് ഇത് ഒരിക്കലും ഇല്ലാതാകില്ല. ഹെഡ്‌കൗണ്ട് അനുപാതം എന്നാൽ രേഖയ്ക്കു താഴെ എത്ര പേർ എന്ന കണക്ക്. പക്ഷേ ഒരാൾ രേഖയ്ക്ക് ഒരു രൂപ താഴെയായാലും നൂറു രൂപ താഴെയായാലും ഒരേ കണക്ക് — ആ 'ആഴം' കാണിക്കുന്നതു ദാരിദ്ര്യ വിടവാണ്. (→ English: absolute poverty · relative poverty · headcount ratio · हिन्दी: निरपेक्ष गरीबी · सापेक्ष गरीबी · हेडकाउंट अनुपात)

In exam Englishabsolute poverty means lacking the income or consumption needed for a minimum standard of living, such as enough food, clothing and shelter. It is judged against a fixed poverty line: a level of spending per person per month below which a person is counted as poor. relative poverty compares people with others in the same society, for example everyone below half the median income, so it never disappears even as a country becomes richer. India, like most developing countries, measures absolute poverty. The simplest summary is the headcount ratio, the share of the population below the line. It says nothing about how far below the line the poor are; that depth is captured by the poverty gap, the average shortfall from the line across the population (counting the non-poor as zero), expressed as a share of the line.

കർഷകനു പണം കിട്ടുന്നതു വിളവെടുപ്പിനാണ്, മറ്റു മാസങ്ങളിലില്ല — 'മാസവരുമാനം എത്ര?' എന്നു ചോദിച്ചാൽ പറയാൻ പ്രയാസം. പക്ഷേ 'മാസം എത്ര ചെലവാക്കുന്നു?' എന്നു ചോദിച്ചാൽ എളുപ്പം പറയും. അതുകൊണ്ടു ചെലവു വച്ചാണ് അളക്കുന്നത്. എത്ര ദിവസം ഓർത്തെടുക്കാൻ പറയുന്നു എന്നതനുസരിച്ചു കണക്കു മാറും: സാരിയും ചെരിപ്പും വർഷത്തിലൊരിക്കലേ വാങ്ങൂ, അതിനാൽ 'കഴിഞ്ഞ മാസം വാങ്ങിയോ?' എന്നു ചോദിച്ചാൽ 'ഇല്ല', ചെലവു കുറഞ്ഞതായി തോന്നും. 2017-18 സർവേഫലം ഗുണനിലവാര പ്രശ്നം കാരണം പുറത്തുവിട്ടില്ല. (→ English: monthly per capita consumption expenditure · हिन्दी: मासिक प्रति व्यक्ति उपभोग व्यय)

In exam EnglishIndia measures poverty from consumption rather than income, because many households, especially farmers and the self-employed, earn irregularly and find income hard to report, while spending is steadier and easier to recall. The data come from household consumption surveys of the National Statistics Office, which yield monthly per capita consumption expenditure (MPCE). Results depend on the recall period. The uniform reference period asks about every item over the last 30 days; the mixed reference period uses 365 days for rarely bought items such as clothing, footwear, durable goods, education and hospital care; and the modified mixed reference period also uses 7 days for some foods. A longer window for rare purchases usually raises measured spending among the poor. The 2017-18 survey was never released, the government stating in 2019 that its data had quality problems, so 2011-12 remains the base of official poverty figures.

പത്തു വർഷത്തിനു ശേഷം 2022-23-ലും 2023-24-ലും പുതിയ ചെലവു സർവേകൾ വന്നു. ഇത്തവണ റേഷനിൽ സൗജന്യമായി കിട്ടിയ അരി, വിദ്യാർഥിക്കു കിട്ടിയ സൈക്കിൾ എന്നിവയും ചോദിച്ചു — വീട്ടിൽ അമ്മ വച്ച കറിക്കു 'ബില്ലില്ല', പക്ഷേ അതിനും വിലയുണ്ടല്ലോ, അതുപോലെ. 2023-24-ൽ ശരാശരി ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഒരാളുടെ മാസച്ചെലവ് ഏകദേശം 4,122 രൂപ, നഗരങ്ങളിൽ 6,996. ഗ്രാമ-നഗര വ്യത്യാസം കുറഞ്ഞു. പക്ഷേ ഇവ ദാരിദ്ര്യക്കണക്കുകളല്ല, കാരണം പുതിയ ദാരിദ്ര്യരേഖ ഇനിയും നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. (→ English: Household Consumption Expenditure Survey · हिन्दी: घरेलू उपभोग व्यय सर्वेक्षण)

In exam EnglishSurveys resumed with the Household Consumption Expenditure Surveys (HCES) of 2022-23 and 2023-24. They used the modified mixed reference period and also recorded items that households received free through government schemes, such as grain from the public distribution system or a laptop or bicycle given to students, so that an imputed value for these can be added to spending. The 2023-24 survey put average MPCE, without these imputed values, at about Rs 4,122 in rural India and Rs 6,996 in urban India (MoSPI, 2024), and showed the gap between urban and rural spending narrowing compared with 2011-12. The share of food in household spending has continued to fall. These surveys are not, by themselves, poverty estimates: no new official poverty line has been adopted, so researchers apply older lines to the new data and reach different results.

ആദ്യകാലത്തു ദാരിദ്ര്യം 'വയറിന്റെ' കണക്കിലാണ് അളന്നത്. 1979-ലെ അലഘ് സമിതി: ഗ്രാമത്തിൽ ദിവസം 2,400 കലോറി, നഗരത്തിൽ 2,100 കലോറി കഴിക്കാൻ എത്ര ചെലവു വേണമോ അതാണു രേഖ. ഗ്രാമത്തിൽ പാടത്തെ പണി കൂടുതലായതിനാൽ കൂടുതൽ കലോറി. 1993-ലെ ലക്ഡാവാല സമിതി ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും വെവ്വേറെ രേഖ വരച്ചു, കാരണം അരിവില ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും വ്യത്യസ്തമാണ്. പക്ഷേ പഴയ സഞ്ചി വർഷങ്ങളോളം വില മാത്രം നോക്കി വലുതാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു — കുട്ടിക്കാലത്തെ ഉടുപ്പു വലുതായിട്ടും ഇടുന്നതുപോലെ, പാകമായില്ല. (→ English: calorie norm · Lakdawala Expert Group · हिन्दी: कैलोरी मानक · लकड़ावाला विशेषज्ञ समूह)

In exam EnglishThe first official line came from a Working Group of the Planning Commission in 1962, which fixed a minimum monthly consumption per person. The Task Force headed by Y.K. Alagh (1979) tied the line to nutrition: the spending at which a person could get 2,400 calories a day in rural areas and 2,100 in urban areas, the lower urban norm reflecting less strenuous work. The Lakdawala Expert Group (1993) kept these calorie norms but drew a separate line for each state to reflect price differences, and carried the lines forward with the Consumer Price Index for Agricultural Labourers in villages and the Consumer Price Index for Industrial Workers in towns. Its weakness grew with time: a basket fixed decades earlier was being moved forward only by price indices, while what households actually needed, including health care and schooling, had changed.

ടെണ്ടുൽക്കർ സമിതി (2009) 'എത്ര കലോറി കഴിച്ചു' എന്ന കണക്ക് ഉപേക്ഷിച്ചു — ഇപ്പോൾ പണമുള്ളവരും കുറച്ചു കലോറിയേ കഴിക്കുന്നുള്ളൂ, കാരണം യന്ത്രങ്ങൾ വന്നു കായികാധ്വാനം കുറഞ്ഞു. പകരം നഗരത്തിലെ ദരിദ്രരുടെ ചെലവുസഞ്ചി എടുത്ത്, വിലവ്യത്യാസം ക്രമീകരിച്ചു ഗ്രാമത്തിനും ഉപയോഗിച്ചു; ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയുടെ ചെലവും കണക്കിൽപ്പെടുത്തി. ഇതനുസരിച്ച് 2011-12-ൽ ദരിദ്രർ 21.9 ശതമാനം. രേഖ ഗ്രാമത്തിൽ മാസം ഏകദേശം 816, നഗരത്തിൽ 1,000 രൂപ — ദിവസം 27, 33 രൂപ; ഇതു വളരെ കുറവാണെന്നു വിമർശനം വന്നു. (→ English: Tendulkar Expert Group · poverty line basket · हिन्दी: तेंदुलकर विशेषज्ञ समूह · गरीबी रेखा टोकरी)

In exam EnglishThe Tendulkar Expert Group, which reported in 2009, broke the link with calories, since calorie intake was falling even among better-off households as diets and work changed. It took as its reference the urban poverty line basket implied by the earlier method, applied the same basket to rural areas after adjusting for prices, and allowed explicitly for spending on health and education; it used the mixed reference period. By this method poverty was 37.2 per cent in 2004-05 and 21.9 per cent in 2011-12 (25.7 per cent in rural and 13.7 per cent in urban areas). For 2011-12 the all-India line was about Rs 816 per person per month in rural areas and Rs 1,000 in urban areas. Critics argued that these lines, roughly Rs 27 and Rs 33 a day, were too low to buy a decent minimum, which led to a fresh review.

രംഗരാജൻ സമിതി (2014) വീണ്ടും ഗ്രാമത്തിന് ഒരു സഞ്ചി, നഗരത്തിനു മറ്റൊരു സഞ്ചി എന്നു വേർതിരിച്ചു. ഭക്ഷണത്തിൽ കലോറിക്കൊപ്പം പ്രോട്ടീനും കൊഴുപ്പും നോക്കി; വസ്ത്രം, വാടക, ബസ് കൂലി, പഠനം പോലുള്ള ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത ചെലവുകളും കൂട്ടി. അങ്ങനെ രേഖ ഉയർന്നു (ഗ്രാമത്തിൽ മാസം ഏകദേശം 972, നഗരത്തിൽ 1,407 രൂപ), ദരിദ്രരുടെ ശതമാനവും ഉയർന്ന് 29.5 ആയി. പക്ഷേ സർക്കാർ ഇത് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിച്ചില്ല; അതിനാൽ അവസാന ഔദ്യോഗിക കണക്ക് ടെണ്ടുൽക്കറുടെ 21.9 ശതമാനംതന്നെ. (→ English: Rangarajan Expert Group · हिन्दी: रंगराजन विशेषज्ञ समूह)

In exam EnglishThat review was the Rangarajan Expert Group, which reported in 2014 and went back to separate rural and urban baskets. It set norms for calories, protein and fat, added a normative amount of essential non-food spending such as clothing, housing, transport and education, and used the modified mixed reference period. Its lines for 2011-12 were about Rs 972 per person per month in rural areas and Rs 1,407 in urban areas, roughly Rs 32 and Rs 47 a day, and the share of poor came out higher than Tendulkar's, at 29.5 per cent (30.9 per cent rural, 26.4 per cent urban). The government did not formally adopt the Rangarajan line. With the 2017-18 survey withheld, the Tendulkar estimate of 21.9 per cent for 2011-12 remains India's last official poverty figure; the table compares the main committees.
India's official poverty lines: the main committees
CommitteeYearBasis of the lineEstimate
Working Group, Planning Commission1962Minimum monthly consumption per person—
Alagh Task Force1979Calorie norms: 2,400 rural, 2,100 urban per day—
Lakdawala Expert Group1993Same calorie norms; state-specific lines updated by CPI-AL (rural) and CPI-IW (urban)—
Tendulkar Expert Group2009No calorie anchor; urban poverty line basket for both areas; health and education included; mixed reference period37.2% (2004-05); 21.9% (2011-12)
Rangarajan Expert Group2014Separate rural and urban baskets; calorie, protein and fat norms plus essential non-food items; modified mixed reference period29.5% (2011-12)

രാജ്യങ്ങളെ താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ലോകബാങ്ക് ഡോളറിൽ ഒരു രേഖ വയ്ക്കുന്നു. പക്ഷേ അമേരിക്കയിൽ ഒരു ഡോളറിനു കിട്ടുന്ന സാധനങ്ങളും, നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ആ ഡോളറിന്റെ വിലയ്ക്കുള്ള രൂപയ്ക്കു കിട്ടുന്നവയും ഒന്നല്ല — അതിനാൽ വാങ്ങൽ ശേഷി തുല്യത ഉപയോഗിക്കുന്നു: 'ഒരേ സഞ്ചി സാധനങ്ങൾ എവിടെ എത്ര വിലയ്ക്ക്' എന്ന്. 2025 ജൂൺ മുതൽ രേഖ ദിവസം 3 ഡോളർ. ഇതനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ കടുത്ത ദാരിദ്ര്യം 2011-12-ലെ 27.1 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 2022-23-ൽ 5.3 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞു. രേഖ ഉയർന്നാൽ ദരിദ്രർ കൂടി എന്നല്ല, വിലക്കണക്കു മാറി എന്നാണ്. (→ English: purchasing power parity · international poverty line · हिन्दी: क्रय शक्ति समता · अंतरराष्ट्रीय गरीबी रेखा)

In exam EnglishInternational comparisons use the World Bank's line for extreme poverty, set in dollars at purchasing power parity so that a dollar buys the same basket in every country. The line was $1.90 a day at 2011 prices, $2.15 at 2017 prices from 2022, and $3.00 at 2021 prices from June 2025; each revision follows new price data from the International Comparison Program and the national poverty lines of the world's poorest countries. On the $3.00 line the World Bank estimated that extreme poverty in India fell from 27.1 per cent in 2011-12 to 5.3 per cent in 2022-23. A higher line does not mean that more people became poor; it reflects updated prices and a revised idea of the minimum. Ending extreme poverty everywhere by 2030 is the first target of Sustainable Development Goal 1, and higher lines used for middle-income countries show many more Indians still living close to poverty.

പണം മാത്രമല്ല ദാരിദ്ര്യം. ഒന്നു സങ്കൽപ്പിക്കൂ: ഒരു കുടുംബത്തിനു മാസം വേണ്ടത്ര വരുമാനമുണ്ട്, പക്ഷേ വീട്ടിൽ ശൗചാലയമില്ല, വിറകടുപ്പിലാണു പാചകം, കുട്ടികൾ സ്കൂൾ നിർത്തി — അവരും ഒരർഥത്തിൽ ദരിദ്രരാണ്. ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യം ഇത്തരം കുറവുകൾ ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ജീവിതനിലവാരം എന്ന മൂന്നു തലങ്ങളിൽ കണക്കാക്കുന്നു. മൊത്തം ഭാരത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്നു കുറവുണ്ടെങ്കിൽ 'ദരിദ്രൻ'. നീതി ആയോഗ് സൂചിക 12 സൂചകങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു (മാതൃആരോഗ്യവും ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടും കൂടി). (→ English: multidimensional poverty · Multidimensional Poverty Index · हिन्दी: बहुआयामी गरीबी · बहुआयामी गरीबी सूचकांक)

In exam EnglishMoney is only one side of poverty. The global Multidimensional Poverty Index, published since 2010 by the Oxford Poverty and Human Development Initiative with UNDP, measures multidimensional poverty across three equally weighted dimensions, health, education and standard of living, through ten indicators such as nutrition, child mortality, years of schooling, school attendance, cooking fuel, sanitation, drinking water, electricity, housing and assets. A person is counted as poor if deprived in at least a third of the weighted indicators. NITI Aayog's national MPI follows the same method with twelve indicators, adding maternal health and bank accounts, and draws on the National Family Health Surveys. Its January 2024 discussion paper, projecting between survey years, estimated that the poor share fell from 29.17 per cent in 2013-14 to 11.28 per cent in 2022-23, with about 24.82 crore people escaping multidimensional poverty.
Three ways of counting the poor
MeasureWho prepares itWhat it countsLatest headline figure
Official poverty line (Tendulkar)Planning CommissionConsumption below a rupee line21.9% in 2011-12 (last official)
International poverty lineWorld BankConsumption below $3.00 a day at 2021 PPP5.3% in 2022-23
National Multidimensional Poverty IndexNITI AayogDeprivation in at least a third of 12 weighted indicators11.28% in 2022-23 (projected)

നാട്ടിലെ ആകെ വിളവ് 100 ചാക്ക് എന്നു കരുതുക. എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി വീതിച്ചാൽ താഴെയുള്ള പകുതി പേർക്ക് 50 ചാക്ക് കിട്ടും. പക്ഷേ ശരിക്കും അവർക്ക് 20 ചാക്കേ കിട്ടുന്നുള്ളൂ എങ്കിൽ വീതംവയ്പ് അസമമാണ്. ലോറൻസ് വക്രം ഈ വീതംവയ്പ് ഒരു വരയായി കാണിക്കുന്നു — നേരെയാണെങ്കിൽ തുല്യം, എത്ര വളയുന്നോ അത്ര അസമത്വം. ഗിനി ഗുണാങ്കം ആ വളവ് ഒരു സംഖ്യയായി പറയുന്നു: 0 എന്നാൽ എല്ലാവർക്കും തുല്യം, 1 എന്നാൽ ഒരാൾക്കു മാത്രം എല്ലാം. ചെലവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഗിനി 25.5 (2022-23); പക്ഷേ വരുമാനത്തിലും സ്വത്തിലും അസമത്വം ഇതിലും കൂടുതൽ. (→ English: Lorenz curve · Gini coefficient · हिन्दी: लॉरेंज़ वक्र · गिनी गुणांक)

In exam EnglishPoverty asks who falls below a line; inequality asks how unevenly the total is shared. The Lorenz curve plots the cumulative share of income or consumption against the cumulative share of the population, ranked from poorest to richest. With perfect equality it would be the straight diagonal, and the further it sags below the diagonal, the greater the inequality. The Gini coefficient is the area between the curve and the diagonal as a share of the whole area under the diagonal: 0 means perfect equality, and 1 (or 100) means that one person has everything. On consumption, the World Bank put India's Gini at 25.5 in 2022-23, down from 28.8 in 2011-12, among the lower values in the world. Consumption is spread more evenly than income or wealth, however, so studies of income and wealth find much higher inequality. Simon Kuznets suggested that inequality first rises and then falls as an economy develops.

ആകെ നോക്കിയാൽ ദാരിദ്ര്യം മൂന്നു കണ്ണടകളിലൂടെ കാണുന്നു: ഒന്ന്, പണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ദാരിദ്ര്യരേഖ (അവസാന ഔദ്യോഗിക കണക്ക് 2011-12); രണ്ട്, രാജ്യങ്ങളെ താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ലോകബാങ്ക് രേഖ; മൂന്ന്, ശൗചാലയം, സ്കൂൾ, ആരോഗ്യം പോലുള്ള കുറവുകൾ എണ്ണുന്ന ബഹുമുഖ ദാരിദ്ര്യ സൂചിക. ഒരേ ആളെ മൂന്നു ഡോക്ടർമാർ വ്യത്യസ്ത പരിശോധനകളിലൂടെ നോക്കിയാൽ വ്യത്യസ്ത റിപ്പോർട്ടുകൾ കിട്ടുന്നതുപോലെ — ഏതു പരിശോധന, ഏതു വർഷം, ആരുടേത് എന്നതാണു പ്രധാനം. രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുകടക്കാനുള്ള നേർവഴി: ജോലി. (→ English: poverty line · multidimensional poverty · हिन्दी: गरीबी रेखा · बहुआयामी गरीबी)

In exam EnglishTaken together, India now reads poverty through three lenses. The official money-based poverty line, last applied by the Tendulkar method for 2011-12, counts people whose spending falls below a minimum; the World Bank's line allows comparison across countries; and the national index of multidimensional poverty counts people who lack health, schooling or decent living conditions whatever their spending. They give different numbers because they ask different questions, so a statement about poverty must always be matched to its measure, its year and its source. Inequality measures add a further question: how fairly the gains of growth are shared. Policy responds through channels taught elsewhere, such as subsidised grain under the public distribution system and direct benefit transfers, while Parts 2 and 3 turn to the most direct route out of poverty: work, and the rural employment guarantee.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. The calorie norms of 2,400 calories per person per day in rural areas and 2,100 in urban areas for drawing the poverty line were recommended by:

  1. the Working Group of 1962
  2. the Alagh Task Force of 1979
  3. the Tendulkar Expert Group of 2009
  4. the Rangarajan Expert Group of 2014
Show answer

Answer: B. the Alagh Task Force of 1979

The Alagh Task Force (1979) set these calorie norms. The 1962 group fixed a minimum consumption amount without them; Tendulkar dropped the calorie anchor; Rangarajan used calorie, protein and fat norms with non-food items, not this 2,400/2,100 rule.

Q2. Consider the following statements:
1. By the Tendulkar method, 21.9 per cent of India's population was below the poverty line in 2011-12.
2. The Rangarajan Expert Group estimated a lower poverty ratio than the Tendulkar method for 2011-12.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct. Statement 2 is wrong: Rangarajan's estimate, 29.5 per cent, was higher because its lines were higher. So '2 only', 'Both' and 'Neither' are wrong.

Q3. Match List I with List II:
List I
A. Lakdawala Expert Group
B. Tendulkar Expert Group
C. Rangarajan Expert Group
D. Alagh Task Force
List II
1. State-specific lines updated with CPI-AL and CPI-IW
2. One urban poverty line basket for both areas, with health and education included
3. Separate rural and urban baskets with food and non-food norms
4. Calorie norms for rural and urban areas
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-1, B-2, C-3, D-4
  2. A-4, B-2, C-3, D-1
  3. A-1, B-3, C-2, D-4
  4. A-4, B-3, C-2, D-1
Show answer

Answer: A. A-1, B-2, C-3, D-4

Lakdawala drew state lines with CPI-AL and CPI-IW (A-1), Tendulkar used one urban basket with health and education (B-2), Rangarajan went back to separate baskets (C-3) and Alagh set calorie norms (D-4). The other codes swap Lakdawala with Alagh or Tendulkar with Rangarajan.

Q4. The global Multidimensional Poverty Index is published by:

  1. the World Bank and the IMF
  2. the Oxford Poverty and Human Development Initiative and UNDP
  3. NITI Aayog and MoSPI
  4. UNICEF and the WHO
Show answer

Answer: B. the Oxford Poverty and Human Development Initiative and UNDP

OPHI and UNDP have published the global MPI since 2010. The World Bank sets the international poverty line, not the MPI, and the IMF does neither; NITI Aayog prepares India's national MPI, not the global one; UNICEF and the WHO publish health and child data but not this index.

Q5. With reference to NITI Aayog's national Multidimensional Poverty Index, consider the following statements:
1. It uses twelve indicators, including maternal health and bank accounts.
2. It is based on data from the Periodic Labour Force Survey.
3. A person is counted as poor if deprived in at least one-third of the weighted indicators.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 1 and 3 only
  3. 2 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 1 and 3 only

Statements 1 and 3 are correct. Statement 2 is wrong: the index uses the National Family Health Surveys, not the labour force survey. Every option that includes statement 2 is therefore wrong.

Q6. A Gini coefficient of zero indicates:

  1. perfect equality in the distribution of income or consumption
  2. that one person holds all income or consumption
  3. that nobody is below the poverty line
  4. that the Lorenz curve lies far below the diagonal
Show answer

Answer: A. perfect equality in the distribution of income or consumption

A Gini of 0 means everyone has an equal share, so the Lorenz curve lies on the diagonal. One person holding everything is a Gini of 1 (or 100); the Gini measures inequality, not the number below a poverty line; a curve far below the diagonal means high, not zero, inequality.

Q7. Consider the following statements:
1. Since June 2025 the World Bank's international line for extreme poverty is $3.00 a day at 2021 purchasing power parity.
2. India's official poverty estimates are based on household income reported in surveys.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct; the earlier line was $2.15 at 2017 PPP. Statement 2 is wrong: India measures poverty from consumption expenditure, because income is hard to report for farmers and the self-employed. So '2 only', 'Both' and 'Neither' are wrong.

Q8. Consider the following statements:
1. The results of the consumption survey of 2017-18 were used to update India's official poverty line.
2. The Household Consumption Expenditure Survey 2022-23 recorded items that households received free through government schemes.
3. The headcount ratio measures how far the poor fall below the poverty line.
How many of the above statements are correct?

  1. Only one
  2. Only two
  3. All three
  4. None
Show answer

Answer: A. Only one

Only statement 2 is correct. Statement 1 is wrong because the 2017-18 results were never released; statement 3 is wrong because the headcount ratio counts the share of poor, while the poverty gap measures depth. So 'Only two', 'All three' and 'None' are wrong.

All partsNext: Part 2 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources