English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ
The Governor, the Chief Minister and the State legislature
How the Governor is appointed, holds office and uses executive, legislative, ordinance, pardon and discretionary powers; the Governor's choices on State bills; the Chief Minister and council of ministers; and the State legislature, including Legislative Councils and how they compare with the Rajya Sabha.
ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿದೆವು. ಆದರೆ ನಾವು ದಿನವೂ ಎದುರಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳು — ಪಡಿತರ, ಪೊಲೀಸ್, ಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೆಚ್ಚಿನವು ರಾಜ್ಯದವು. ಸಂವಿಧಾನದ ಆರನೇ ಭಾಗ (ಅನುಚ್ಛೇದಗಳು 152–237) ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿಯ ಮಾದರಿಯೇ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ: ಹೆಸರಿಗೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಾಜ್ಯಪಾಲ, ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ, ಆ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕಾದ್ದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ: ಇದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಎರಡನೆಯದು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ಮೂರನೆಯದು ನಗರಸಭೆಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ವಿಶೇಷ ಉಪಬಂಧಗಳು. ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನೆನಪಿಡಿ: ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು ಕೇಂದ್ರ; ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರೂ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೂ ಉತ್ತರದಾಯಿ. (→ English: Governor, Chief Minister · हिन्दी: राज्यपाल, मुख्यमंत्री)
153: ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯಪಾಲ; 1956ರ ಏಳನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ ಒಬ್ಬರೇ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಬಹುದು. 154: ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಂತೆ ಚುನಾವಣೆ ಇಲ್ಲ — 155ರಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸಹಿ ಮತ್ತು ಮುದ್ರೆಯ ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆ? ಒಂದು ಮನೆಯ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯರನ್ನೂ ಜನರೇ ಆರಿಸಿದರೆ ಯಾರ ಮಾತು ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಜಗಳ — ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಪಕ್ಕ ಚುನಾಯಿತ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನಾಯಕನಿದ್ದರೆ ಹಾಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆ ಭಾವಿಸಿತು; ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆ. ಅರ್ಹತೆ: ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ, 35 ವರ್ಷ; ಸಂಸದ, ಶಾಸಕರಾಗಿರಬಾರದು, ಲಾಭದಾಯಕ ಹುದ್ದೆ ಇರಬಾರದು. ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮುಂದೆ. (→ English: Governor · हिन्दी: राज्यपाल)
156: ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಇಚ್ಛೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ — ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷ; ರಾಜೀನಾಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ; ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕಾರಣಗಳಾಗಲಿ ಮಹಾಭಿಯೋಗವಾಗಲಿ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಅಂದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ವಾಪಸ್ ಕರೆಸಬಹುದು. ಹಾಗಾದರೆ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಬಂದರೆ ಹಳೆಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನೆಲ್ಲ ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಬಹುದೇ? ಬಿ.ಪಿ. ಸಿಂಘಲ್ (2010) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ: ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 'ಯಜಮಾನ ಬದಲಾದ' ಅಥವಾ 'ನಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆಯುವಂತಲ್ಲ — ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣ ಬೇಕು; ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮನಬಂದಂತೆ ಇದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯನ್ನು (61) ಮಹಾಭಿಯೋಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆಯಬಹುದು; ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹುದ್ದೆ ಅಷ್ಟು ಭದ್ರವಲ್ಲ. (→ English: Governor · हिन्दी: राज्यपाल)
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರಾಜ್ಯಪಾಲ. ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶಗಳೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ (166). ನೇಮಕಗಳು: ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಅವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್, ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರು (ತೆಗೆಯುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮಾತ್ರ), ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸುವ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ. ಸದನ ಕರೆಯುವುದು, ಅಧಿವೇಶನ ಮುಕ್ತಾಯ, ವಿಧಾನಸಭೆ ವಿಸರ್ಜನೆ — ಆದರೆ ಎರಡು ಅಧಿವೇಶನಗಳ ನಡುವೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅಂತರ ಬರಬಾರದು (174). ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ; ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. ಸದನ ಸೇರದಿರುವಾಗ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ (213) — ಸದನ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿದ ಆರು ವಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಾಯ. ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅಧಿಕಾರ (161) ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾನೂನುಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ; ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಂತೆ (72) ಸೇನಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ. (→ English: ordinance, pardon · हिन्दी: अध्यादेश, क्षमा)
ವಿಧಾನಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮಸೂದೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 200ರಂತೆ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳು: ಅಂಕಿತ, ತಡೆ, (ಧನ ಮಸೂದೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ) ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ವಾಪಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದು. ವಾಪಸ್ ಕಳಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ತಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕು. ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ನಂತರ (201) ತೀರ್ಮಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯದು: ಅಂಕಿತ, ತಡೆ, ಅಥವಾ ವಾಪಸ್ ಕಳಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನ; ಸದನ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಲೇಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಸೂದೆಗೆ (111) ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ ಅಂಕಿತ ಕಡ್ಡಾಯ — ಇದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು 'ಇದನ್ನು ನಾನಲ್ಲ, ಊರಿನ ಮುಖಂಡರು ನೋಡಲಿ' ಎಂದು ಕಳಿಸಿದಂತೆ; ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾನೂನು ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನಿನೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಿಸಿದರೆ ಇದೇ ದಾರಿ ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ (254(2)). (→ English: Money Bill · हिन्दी: धन विधेयक)
ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸ್ವತಃ ಎಷ್ಟು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಹುದು? 163(1): ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ — ಸಂವಿಧಾನ 'ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ' ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೇ ಇದು ಆಗಾಗ ಕೇಳುವ ವಿಷಯ. ಯಾವುದು ವಿವೇಚನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯಪಾಲರೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ (163(2)); ಮಂತ್ರಿಗಳು ಏನು ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ (163(3)). ಬರೆದಿರುವ ವಿವೇಚನೆ: ಮಸೂದೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದು, 356 ವರದಿ, 371 ವಿಶೇಷ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು. ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಬರುವುದು: ಯಾರಿಗೂ ಬಹುಮತ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಆರಿಸುವುದು. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ರೆಫರಿ ಆಟಗಾರರ ಬದಲು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಯಮ ಮುರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ — ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಲುವೂ ಅದೇ: ಶಂಶೇರ್ ಸಿಂಗ್ (1974) — ಕೆಲವು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭ ಬಿಟ್ಟು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆಯೇ; ನಬಮ್ ರೆಬಿಯಾ (2016) — ಅರುಣಾಚಲದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸ್ವತಃ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. 361: ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಾಯಿಯಲ್ಲ. (→ English: Council of Ministers · हिन्दी: मंत्रिपरिषद)
ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ (164(1)). ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಇಚ್ಛೆಯವರೆಗೆ, ಆದರೆ 164(2)ರಂತೆ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ — ಸದನದ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಹುದ್ದೆ. ಒಂದೇ ದೋಣಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಂತೆ: ದೋಣಿ ಮುಳುಗಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ — ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಗೆದ್ದರೆ ಇಡೀ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 91ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ (2003): ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸೇರಿ ಮಂತ್ರಿಗಳು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯಬಲದ 15 ಶೇಕಡಾ ಮೀರಬಾರದು, 12ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಾರದು. ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದವರು ಆರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಮಂತ್ರಿ; ಎಸ್.ಆರ್. ಚೌಧರಿ (2001): ಚುನಾಯಿತರಾಗದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೇಮಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವ ಕಡ್ಡಾಯ. 167: ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ (165) ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಹುದು, ಮತವಿಲ್ಲ. (→ English: Chief Minister, Legislative Assembly, collective responsibility · हिन्दी: मुख्यमंत्री, विधान सभा, सामूहिक उत्तरदायित्व)
168: ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗ = ರಾಜ್ಯಪಾಲ + ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸದನಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮಾತ್ರ; ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಕೂಡ ಇದೆ — ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಬಿಹಾರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ. ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪರಿಷತ್ತು 2019ರ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಪರಿಷತ್ತು ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂದು ರಾಜ್ಯವೇ ಕೇಳಬೇಕು: 169ರಂತೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದಿಂದ (ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತ + ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಹಾಕಿದವರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡು) ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಪರಿಷತ್ತು ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ರದ್ದುಪಡಿಸುತ್ತದೆ — ಇದು 368ರ ಅಡಿಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಲ್ಲ. ಮನೆಗೆ ಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಬೇಕೇ ಎಂದು ಮನೆಯವರೇ ಕೇಳಿದಂತೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಷತ್ತು 1985ರಲ್ಲಿ ರದ್ದಾಗಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಂತು. ವಿಧಾನಸಭೆ: ನೇರ ಚುನಾವಣೆ, 60ರಿಂದ 500 ಸದಸ್ಯರು (ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಗೋವಾ, ಮಿಜೋರಾಂನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ), ಐದು ವರ್ಷ, ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 25, ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಸದನವೇ ಆರಿಸುತ್ತದೆ. (→ English: Legislative Assembly, Legislative Council · हिन्दी: विधान सभा, विधान परिषद्)
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಬರದ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ತರಲೆಂದೇ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು. 171: ಸದಸ್ಯರು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಬಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮೀರಬಾರದು, 40ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಾರದು. ಊಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರುಚಿಗಳಿರುವಂತೆ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಬಗೆಯ ಸದಸ್ಯರು: ಮೂರನೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಆರಿಸುವವರು, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಒಂದು ಪದವೀಧರರು, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಕರು, ಮೂರನೇ ಒಂದು ಶಾಸಕರು (ಹೊರಗಿನವರಿಂದ), ಉಳಿದ ಸುಮಾರು ಆರನೇ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ, ಸಮಾಜಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರದವರನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ, ಏಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಮತ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆ ಇಲ್ಲ: ಅವಧಿ ಆರು ವರ್ಷ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ನಿವೃತ್ತಿ. ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 30; ಸಭಾಪತಿಯನ್ನು ಪರಿಷತ್ತೇ ಆರಿಸುತ್ತದೆ. (→ English: Legislative Council, Rajya Sabha · हिन्दी: विधान परिषद्, राज्य सभा)
| Share of seats | Chosen by |
|---|---|
| About one-third | Members of local authorities (municipalities, district boards and others) |
| About one-twelfth | Graduates of at least three years' standing living in the State |
| About one-twelfth | Teachers of at least three years' standing in institutions not lower than secondary school |
| About one-third | Members of the Legislative Assembly, from persons who are not its members |
| The rest (about one-sixth) | Nominated by the Governor: literature, science, art, co-operative movement, social service |
ಕಾನೂನು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗಿಂತ ತುಂಬ ದುರ್ಬಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆ (197): ಪರಿಷತ್ತು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಮೂರು ತಿಂಗಳು ತಡೆದರೂ, ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದರೂ — ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತೆ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಪರಿಷತ್ತು ತಡೆಯಬಹುದಾದ್ದು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ, ನಂತರ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಅಂಗೀಕಾರವಾದಂತೆ. ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ವಿಳಂಬ ಮಾತ್ರ. ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡಕ್ಟರ್ 'ನಿಲ್ಲಿ' ಎನ್ನಬಹುದು, ದಾರಿ ಬದಲಿಸಲಾರ — ಪರಿಷತ್ತೂ ಹಾಗೆಯೇ. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ ಇಲ್ಲ; ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯಿತು. ಧನ ಮಸೂದೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡನೆ (198), ಪರಿಷತ್ತು 14 ದಿನದೊಳಗೆ ವಾಪಸ್ ಕಳಿಸಬೇಕು, ಶಿಫಾರಸು ಒಪ್ಪುವುದು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಇಚ್ಛೆ; ಧನ ಮಸೂದೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು (199). ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರ, ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ 108ರ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನ. (→ English: joint sitting, Money Bill · हिन्दी: संयुक्त बैठक, धन विधेयक)
| Rajya Sabha | Legislative Council | |
|---|---|---|
| Can it be abolished? | Only by amending the Constitution under Article 368 | Yes, by Parliament on the Assembly's request (Article 169) |
| Ordinary bills | Equal power; deadlock goes to a joint sitting (Article 108) | Can delay about four months; Assembly prevails (Article 197) |
| Money Bills | 14 days; recommendations only | 14 days; recommendations only |
| Dissolution | Never; one-third retire every second year | Never; one-third retire every second year |
| Minimum age of members | 30 | 30 |
| Nominated members | 12, by the President | About one-sixth, by the Governor |
ಒಟ್ಟಾರೆ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಯ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳದೇ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ — ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಂತೆಯೇ. ವಿಧಾನಸಭೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಸದನ: ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುತ್ತದೆ, ಉರುಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಪರಿಷತ್ತು ತಿದ್ದಿ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬಹುದು ಅಷ್ಟೇ, ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಇಚ್ಛೆ (169). ವ್ಯತ್ಯಾಸ ರಾಜ್ಯಪಾಲ: ಒಂದು ಕಡೆ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕೇಂದ್ರ ನೇಮಿಸಿದವರು — ಮಸೂದೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದು, 356 ವರದಿ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಯ್ಕೆ. ಎರಡು ಮನೆತನಗಳ ನಡುವಿನ ಮದುವೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥರಂತೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸಂಬಂಧ — ಅದಕ್ಕೇ ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹೆಸರು ಆಗಾಗ ಬರುತ್ತದೆ; ಶಂಶೇರ್ ಸಿಂಗ್, ಸಿಂಘಲ್, ಬೊಮ್ಮಾಯಿ, ನಬಮ್ ರೆಬಿಯಾ ತೀರ್ಪುಗಳು ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪಾತ್ರದತ್ತಲೇ ಎಳೆದಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಭಾಗ: 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂರನೇ ಹಂತವಾಗಿಸಿದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು. (→ English: Governor · हिन्दी: राज्यपाल)
Exam traps
- The Governor is appointed by the President (Article 155), not elected, and holds office during the President's pleasure; the five-year term is not a guarantee, but after B.P. Singhal (2010) removal still needs a valid reason.
- The Governor takes the oath before the Chief Justice of the State's High Court, not before the President or the Chief Justice of India.
- Only the Governor has discretion written into the aid-and-advice article (Article 163); the President's Article 74 has no such exception, and under Article 163(2) the Governor decides what is discretionary.
- A bill that would endanger the High Court's position must be reserved for the President; reservation is otherwise a choice. The President, unlike under Article 111, need not assent even if the State passes a returned bill again (Article 201).
- The 15 per cent ceiling for a State's council is counted on the Legislative Assembly's total strength, with a floor of 12 ministers; the tribal welfare minister is required in Chhattisgarh, Jharkhand, Madhya Pradesh and Odisha, no longer in Bihar.
- A Legislative Council is created or abolished by an ordinary law of Parliament after a special-majority resolution of the Assembly; that law is not an Article 368 amendment.
- The Council can hold up an Assembly bill for about four months in all (three months, then one) and has no joint sitting to fall back on; a bill begun in the Council dies if the Assembly rejects it.
- Minimum ages: 25 for the Assembly, 30 for the Council, 35 for the Governor.
Recap
- Part VI (Articles 152–237) gives each State a parliamentary system: Governor as formal head, Chief Minister and council as real executive, legislature of one or two Houses.
- Governor: appointed by the President by warrant (Article 155); citizen, 35 years; one person may serve two or more States (7th Amendment, 1956); oath before the High Court Chief Justice.
- Holds office during the President's pleasure, five-year term (Article 156); no impeachment; B.P. Singhal (2010) bars arbitrary removal.
- Powers: appointments, summoning and dissolution (Article 174), address (Article 176), ordinances (Article 213), pardon for State-law offences (Article 161, not court martial).
- Bills (Article 200): assent, withhold, return non-Money Bills, reserve for the President; reservation compulsory if the High Court is endangered; President not bound under Article 201.
- Discretion (Article 163) kept narrow by Shamsher Singh (1974) and Nabam Rebia (2016); immunity under Article 361.
- Chief Minister and council collectively responsible to the Assembly (Article 164); 15 per cent cap with minimum 12 (91st Amendment); tribal welfare minister in four States (94th Amendment); S.R. Chaudhuri (2001) on non-members.
- Six States have Legislative Councils, created or abolished under Article 169; Council size one-third of the Assembly, minimum 40, mixed election and nomination (Article 171).
- The Council only delays ordinary bills (about four months, Article 197) and Money Bills (14 days); no joint sitting in States.
Practice questions
Q1. Before whom does the Governor of a State make and subscribe the oath of office?
- The President of India
- The Chief Justice of India
- The Chief Justice of the High Court of that State
- The Speaker of the State Legislative Assembly
Show answer
Answer: C. The Chief Justice of the High Court of that State
Article 159 requires the oath before the Chief Justice of the High Court exercising jurisdiction in the State, or in that judge's absence the senior-most judge available. The President appoints the Governor but does not administer the oath; the Chief Justice of India administers the President's oath, not the Governor's; the Speaker has no role in it.
Q2. Consider the following statements:
1. The same person may be appointed Governor of two or more States.
2. The Constitution lists the grounds on which a Governor may be removed from office.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: A. 1 only
Statement 1 is correct: the 7th Amendment (1956) added the proviso to Article 153. Statement 2 is wrong: Article 156 says only that the Governor holds office during the President's pleasure and names no grounds; the limits on removal come from B.P. Singhal (2010), not from the text. So '2 only', 'both' and 'neither' are wrong.
Q3. Under Article 200, which of the following bills must the Governor reserve for the consideration of the President?
- Any Money Bill passed by the Legislative Assembly
- A bill that would so reduce the powers of the High Court as to endanger its constitutional position
- Any bill on a subject in the Concurrent List
- A bill passed again by the legislature after being returned by the Governor
Show answer
Answer: B. A bill that would so reduce the powers of the High Court as to endanger its constitutional position
The second proviso to Article 200 makes reservation compulsory only for a bill that would endanger the High Court's position. Money Bills are not compulsorily reserved; a Concurrent List bill is reserved only if the State wants it to prevail over a Union law (Article 254(2)), which is a choice; and a returned bill passed again must receive the Governor's assent, so it is not a case of compulsory reservation.
Q4. Match List I (case) with List II (holding):
List I
A. Shamsher Singh v. State of Punjab (1974)
B. S.R. Chaudhuri v. State of Punjab (2001)
C. B.P. Singhal v. Union of India (2010)
D. Nabam Rebia v. Deputy Speaker (2016)
List II
1. A Governor cannot be removed merely because the Union government has changed
2. A non-member cannot be reappointed minister again and again without being elected
3. The President and Governors act on ministerial advice save in exceptional situations
4. A Governor cannot advance an Assembly session on his own without ministerial advice
Select the correct answer using the code given below:
- A-3, B-2, C-1, D-4
- A-1, B-2, C-3, D-4
- A-3, B-4, C-1, D-2
- A-2, B-3, C-4, D-1
Show answer
Answer: A. A-3, B-2, C-1, D-4
Shamsher Singh (1974) set the aid-and-advice rule (A-3); S.R. Chaudhuri (2001) stopped repeated reappointment of non-members (B-2); B.P. Singhal (2010) limited removal of Governors (C-1); Nabam Rebia (2016) concerned the Arunachal Pradesh Governor advancing a session (D-4). The second code gives Singhal's holding to Shamsher Singh; the third swaps Chaudhuri and Nabam Rebia; the fourth gets all four wrong.
Q5. Consider the following statements about the Legislative Council of a State:
1. Its total membership cannot exceed one-third of the total membership of the Legislative Assembly.
2. A law of Parliament creating it must be passed by the special majority required under Article 368.
3. About one-twelfth of its members are elected by teachers.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 and 2 only
- 1 and 3 only
- 2 and 3 only
- 1, 2 and 3
Show answer
Answer: B. 1 and 3 only
Statements 1 and 3 follow Article 171. Statement 2 is wrong: Article 169(3) says such a law is not deemed an amendment of the Constitution for Article 368, so Parliament passes it by a simple majority; the special majority is needed only for the Assembly's resolution. Every option that includes statement 2 is therefore wrong.
Q6. Which one of the following States does NOT have a Legislative Council?
- Karnataka
- Bihar
- Tamil Nadu
- Telangana
Show answer
Answer: C. Tamil Nadu
The six States with Legislative Councils are Andhra Pradesh, Bihar, Karnataka, Maharashtra, Telangana and Uttar Pradesh. Karnataka, Bihar and Telangana are on that list, so they are wrong answers; Tamil Nadu has only a Legislative Assembly.
Q7. In a State with two Houses, an ordinary bill passed by the Legislative Assembly can be held up by the Legislative Council for at most:
- 14 days
- Three months on first passage and one month on second passage
- Six months, after which a joint sitting is called
- Indefinitely, until the Council agrees
Show answer
Answer: B. Three months on first passage and one month on second passage
Article 197 allows three months after the first passage and one month after the second, after which the bill is deemed passed. Fourteen days is the limit for Money Bills, not ordinary bills; there is no joint sitting in State legislatures; and the Council has no power to block a bill indefinitely.
Q8. Consider the following statements:
1. The total number of ministers, including the Chief Minister, in a State cannot exceed 15 per cent of the total membership of the Legislative Assembly.
2. A person must be a member of the State legislature at the time of being appointed a minister.
3. Bihar is required by the Constitution to have a minister in charge of tribal welfare.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 1 and 2 only
- 2 and 3 only
- 1 and 3 only
Show answer
Answer: A. 1 only
Statement 1 is Article 164(1A), added by the 91st Amendment. Statement 2 is wrong because Article 164(4) lets a non-member be a minister for up to six months. Statement 3 is wrong because the 94th Amendment (2006) replaced Bihar with Chhattisgarh and Jharkhand in the proviso to Article 164(1). Options with 2 or 3 are therefore wrong.
Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.
Study this in the app →Sources
- Constitution of India, Articles 61, 72, 74, 108, 111, 152–213, 254, 356 and 361 — https://legislative.gov.in/constitution-of-india/
- Constitution (Seventh Amendment) Act, 1956; (Ninety-first Amendment) Act, 2003; (Ninety-fourth Amendment) Act, 2006; Jammu and Kashmir Reorganisation Act, 2019 — https://www.indiacode.nic.in
- Supreme Court of India: Shamsher Singh v. State of Punjab (1974); S.R. Bommai v. Union of India (1994); S.R. Chaudhuri v. State of Punjab (2001); B.P. Singhal v. Union of India (2010); Nabam Rebia v. Deputy Speaker (2016) — https://digiscr.sci.gov.in