English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ
The Extremists, the partition of Bengal and the Swadeshi movement
Why an assertive nationalism grew in the 1890s (disappointment, famine and plague, Tilak's trial, Adowa and Japan), the Extremist leaders and their ideas compared with the Moderates, Curzon's measures, the partition of Bengal (in force 16 October 1905), the boycott resolution of 7 August 1905, the methods of the Swadeshi movement, its spread beyond Bengal, the Benares (1905) and Calcutta (1906) sessions, and the movement's limits and legacy.
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆ — ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಮಂದಗಾಮಿಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಯುವ ಟೀಕಾಕಾರರು ಅಸಹನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಅಸಹನೆಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಈ ಅಧ್ಯಾಯ. ಭಾಗ 1 — 1890ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಏಕೆ ಬಲಗೊಂಡರು, ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು, 1905ರ ಕರ್ಜನ್‌ನ ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಿಡಿ ಹಚ್ಚಿತು. ವಿದ್ಯಾವಂತ ಕೆಲವರನ್ನು ದಾಟಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇದು. ಒಣಗಿದ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಡಿ ಬಿದ್ದಂತೆ. ವಿಧಾನಗಳು, ಹರಡುವಿಕೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ; ಭಾಗ 2 — 1907ರ ಸೂರತ್ ಒಡಕಿನಿಂದ ಹೋಮ್ ರೂಲ್, 1917ರ ಘೋಷಣೆಯವರೆಗೆ. (→ English: Extremists · Partition of Bengal · Swadeshi · Moderates · हिन्दी: गरमपंथी · बंगाल विभाजन · स्वदेशी · नरमपंथी)
ಹೊಸ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು. ಒಂದು — ನಿರಾಸೆ: ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಮನವಿಗಳಿಗೆ 1892ರ ಸಣ್ಣ ಕಾಯ್ದೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು — ದೇಶದೊಳಗಿನ ಕಷ್ಟ: 1896–97, 1899–1900ರ ಬರಗಾಲ; 1896ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಗೆ ಪ್ಲೇಗ್. ಪೂನಾದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರು ಮನೆ ಶೋಧಿಸಿದ ಪ್ಲೇಗ್ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ರೋಶ; ಜೂನ್ 1897ರಲ್ಲಿ ಚಾಪೇಕರ್ ಸಹೋದರರು ಅಧಿಕಾರಿ ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಕೇಸರಿ ಬರಹಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಲಕರಿಗೆ ರಾಜದ್ರೋಹದ ಜೈಲು. ಮೂರು — ಹೊರಗಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ: 1896ರಲ್ಲಿ ಅಡೋವಾದಲ್ಲಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು, 1905ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ರಷ್ಯಾವನ್ನು. ಊರ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಗೆಲ್ಲುವ ಪೈಲ್ವಾನನನ್ನು ಯಾರೋ ಕೆಡವಿದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಧೈರ್ಯ ಬರುತ್ತದಲ್ಲವೇ — ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. (→ English: Extremists · plague · हिन्दी: गरमपंथी · प्लेग)
1899–1905ರ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ ಕರ್ಜನ್ ಟೀಕಾಕಾರರಿಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಸಮರ್ಥ, ಚುರುಕಿನ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾರತೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಕೀಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮುಚ್ಚಿಡಲಿಲ್ಲ. 1899ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಕಾಯ್ದೆ ನಗರಸಭೆಯ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು — ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಹಿಡಿತ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1902ರ ಆಯೋಗದ ನಂತರ 1904ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಊರ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಲು ಸಿಕ್ಕ ಕೆಲವು ಕುರ್ಚಿಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದರೆ 'ಮನವಿಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ' ಎನಿಸುತ್ತದಲ್ಲವೇ — ವಿದ್ಯಾವಂತರಿಗೆ ಅದೇ ಎನಿಸಿತು. (→ English: Curzon · Indian Universities Act · हिन्दी: कर्ज़न · इंडियन यूनिवर्सिटीज़ एक्ट)
ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳ ನಾಯಕರು — ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್, ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್, ಅರವಿಂದ ಘೋಷ್, ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್; 'ಲಾಲ್-ಬಾಲ್-ಪಾಲ್' ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಗುರಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯ — ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು ಸ್ಥಾನವಲ್ಲ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾಡಳಿತ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಬರದು, ನಮ್ಮ ಶ್ರಮ, ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು; ವಿದ್ಯಾವಂತರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ ಬರಬೇಕು. ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಣೆ ಕೇಳುವುದಲ್ಲ, ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಬೇಕು — ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೇ. ತಿಲಕ್ 1893ರಿಂದ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ, 1896ರಿಂದ ಶಿವಾಜಿ ಉತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು; ಅರವಿಂದರು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಂದಿಟ್ಟರು. (→ English: Extremists · Swaraj · हिन्दी: गरमपंथी · स्वराज)
| Feature | Moderates | Extremists |
|---|---|---|
| Dominant phase | 1885–1905 | From about 1905 |
| Goal | Reforms and gradual self-government within the Empire | Swaraj, self-rule free of British control |
| Methods | Petitions, speeches, resolutions, lobbying in Britain | Boycott, swadeshi, national education, passive resistance |
| Social base | Educated urban professionals | Wider: students, the lower middle class, townspeople |
| View of British rule | Trusted British justice; saw the link as useful | No faith in British goodwill; rule seen as exploitative |
| Leading figures | Naoroji, Mehta, Banerjea, Gokhale | Tilak, Pal, Lajpat Rai, Aurobindo Ghose |
ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬೀದಿಗೆ ತಂದ ವಿಷಯ ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ. ಆಗ ಬಂಗಾಳ — ಬಿಹಾರ, ಒರಿಸ್ಸಾ ಸೇರಿದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ; ಆಳಲು ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದ. ಕರ್ಜನ್ ನಿರ್ಧಾರ ಜುಲೈ 1905ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ, 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1905ರಂದು ಜಾರಿ. ಹೊಸ ಪ್ರಾಂತ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ, ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಮತ; ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬಿಹಾರ-ಒರಿಸ್ಸಾ ಜೊತೆ — ಹಿಂದೂ ಬಹುಮತ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವವರೇ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು. ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶ ರಾಜಕೀಯ — ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು, ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗೆ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟಿ ಎರಡು ಮನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಒಂದಾಗರು ಎಂಬ ನೆರೆಯವನ ಲೆಕ್ಕ — ರಿಸ್ಲಿ 1904ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಬರೆದ. (→ English: Partition of Bengal · हिन्दी: बंगाल विभाजन)
ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮೊದಲು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಹಳೆಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ — ಸಭೆ, ಮನವಿ, ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಚಾರ; ಫಲವಿಲ್ಲ. 7 ಆಗಸ್ಟ್ 1905ರಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಸಭೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕುಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು — ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭ. 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1905ರಂದು ವಿಭಜನೆ ಜಾರಿಯಾದ ದಿನ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಶೋಕದಿನ — ಅಂಗಡಿಗಳು ಬಂದ್, ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲೆ ಹಚ್ಚಲಿಲ್ಲ, ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಹಾಡುತ್ತ ಮೆರವಣಿಗೆ. ಠಾಗೋರರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿದರು — ಸೋದರ ಬಂಧದಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡು ಭಾಗವೂ ಒಂದೇ ಎಂದು. 'ಆಮಾರ್ ಸೋನಾರ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ' ಹಾಡು, ಬಂಕಿಮರ 'ಆನಂದಮಠ'ದ 'ವಂದೇ ಮಾತರಂ' ಚಳವಳಿಯ ಗೀತೆಯಾದವು. (→ English: boycott · Swadeshi · हिन्दी: बहिष्कार · स्वदेशी)
ಚಳವಳಿ ಎರಡು ಜೋಡಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ನಡೆಯಿತು. ಬಹಿಷ್ಕಾರ — ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಬಟ್ಟೆ, ಉಪ್ಪು, ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು; ವಿದೇಶಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸುಟ್ಟರು, ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿ ಮುಂದೆ ಪಿಕೆಟಿಂಗ್; ಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವರಿಗೆ ಅಗಸ, ಪುರೋಹಿತ, ನೆರೆಯವರು ಸೇವೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸ್ವದೇಶಿ — 'ನಮ್ಮ ದೇಶದ' — ರಚನಾತ್ಮಕ ಭಾಗ: ಭಾರತೀಯ ಸರಕು ಕೊಳ್ಳುವುದು, ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಕಟ್ಟುವುದು — ಗಿರಣಿ, ಸಾಬೂನು, ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಬ್ಯಾಂಕು, ವಿಮೆ. ಬಾರಿಸಾಲ್‌ನ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಲ್ಯಾಂಕಶೈರ್ ಧೋತಿ ಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ — ಊರ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಧೋತಿ ಸಿಕ್ಕರೆ ಮಾತ್ರ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ತೆರೆಯಬೇಕು. (→ English: boycott · Swadeshi · हिन्दी: बहिष्कार · स्वदेशी)
ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಶಾಲೆ, ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೂ ತಲುಪಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಬೆದರಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟರು — ಆಗಸ್ಟ್ 1906ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಷನ್; ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಅರವಿಂದ ಘೋಷ್; ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳು. ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿಗಳು (ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಘಗಳು) ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಒಯ್ದವು; ಬಾರಿಸಾಲ್‌ನ ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರ ದತ್ತರ 'ಸ್ವದೇಶ್ ಬಾಂಧವ್ ಸಮಿತಿ' — ವ್ಯಾಜ್ಯ ಬಗೆಹರಿಸಿ, ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಹರಡಿತು. ಮನೆಯ ಅಡುಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ ಹೊರಗಿನ ಹೋಟೆಲ್ ಅಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನೇ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕು ಎಂಬಂತೆ. ಠಾಗೋರರ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು, ಅಬನೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರರ 'ಭಾರತ ಮಾತೆ' ಚಿತ್ರ. (→ English: national education · Swadeshi · हिन्दी: राष्ट्रीय शिक्षा · स्वदेशी)
ವಿಭಜನೆ ಬಂಗಾಳದ ನೋವಾದರೂ ಚಳವಳಿ ಬೇಗ ಹರಡಿತು. ತಿಲಕ್ ಪೂನಾ, ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ; ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್, ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ; ಸಯ್ಯದ್ ಹೈದರ್ ರಜಾ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವಿ. ಒ. ಚಿದಂಬರಂ ಪಿಳ್ಳೈ 1906ರಲ್ಲಿ ತೂತ್ತುಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಸ್ಟೀಮ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಕಂಪನಿ — ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಹಡಗುಗಳು. ಪಕ್ಕದ ಊರ ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೆ 'ನಾಳೆ ನಮ್ಮದೂ ಆಗಬಹುದು' ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಓಡಿಬರುತ್ತಾರೆ — ಢಾಕಾ ನೋಡದವರೂ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಆದದ್ದು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಯಿತು. (→ English: Swadeshi · हिन्दी: स्वदेशी)
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಬಣಗಳ ಜಗಳ ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1905ರ ಬನಾರಸ್ ಅಧಿವೇಶನ (ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೋಖಲೆ) ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವದೇಶಿ, ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು; ಆದರೆ ಉಳಿದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮಂದಗಾಮಿಗಳು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ, ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಹಕಾರದವರೆಗೆ ಒಯ್ಯಲು ಬಯಸಿದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಜಗಳವಾಡಿದರೆ ಅಜ್ಜನನ್ನು ಕರೆದು ಕೂರಿಸುವಂತೆ — ಡಿಸೆಂಬರ್ 1906ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ದಾದಾಭಾಯಿ ನೌರೋಜಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿಸಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಗುರಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯ — ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ವಸಾಹತುಗಳಂಥ ಸ್ವಾಡಳಿತ — ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು; ಸ್ವದೇಶಿ, ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ವಾಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯಗಳು. ಆದರೆ ರಾಜಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. (→ English: Swaraj · Swadeshi · boycott · Extremists · Indian National Congress · हिन्दी: स्वराज · स्वदेशी · बहिष्कार · गरमपंथी · भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस)
ಚಳವಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಿತಿಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಬುನಾದಿ — ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ನಗರದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ, ಕೆಲವು ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಪಟ್ಟಣಿಗರು; ರೈತರನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಿತು. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈತರು ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಹಲವು ಭೂಮಾಲೀಕರು ಹಿಂದೂಗಳು — ಮುಸ್ಲಿಂ ಬೆಂಬಲ ಕಡಿಮೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಾಲೀಕರ ಚಳವಳಿಯಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಈ ಒಡಕನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು; ಢಾಕಾದ ನವಾಬ ಸಲೀಮುಲ್ಲಾ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸರಕು ದುಬಾರಿ, ಬಂಧನಗಳು, ಸಭಾ ನಿಷೇಧ, ಶಾಶ್ವತ ಸಂಘಟನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು — ಸುಮಾರು 1908ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚಳವಳಿ ದಣಿಯಿತು. ಆದರೂ ಬಳುವಳಿ ದೊಡ್ಡದು: ಮಹಿಳೆಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯರು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ; ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಸ್ವದೇಶಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನಂತರದ ಮಹಾ ಚಳವಳಿಗಳ ಸಾಧನಗಳಾದವು. ಮೊದಲ ಬೆಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಬೀಜ ಕಾಪಾಡಿಟ್ಟರು. (→ English: Swadeshi · boycott · national education · हिन्दी: स्वदेशी · बहिष्कार · राष्ट्रीय शिक्षा)
ಈ ಭಾಗದ ತುಣುಕುಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದು ಸರಪಳಿ. ನಿರಾಸೆ, ಬರ, ಪ್ಲೇಗ್, ಕರ್ಜನ್ ನೀತಿಗಳು ಮನಸ್ಥಿತಿ ರೂಪಿಸಿದವು; ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ವಿಚಾರ, ನಾಯಕರನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು; ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ ಕಾರಣ ಕೊಟ್ಟಿತು; ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಾಲಿಸಬಲ್ಲ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಒಲೆ, ಸೌದೆ, ಬೆಂಕಿ, ಅಡುಗೆಯವನು — ಎಲ್ಲ ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಡುಗೆ. 1908ರೊಳಗೆ ವಿಭಜನೆ ರದ್ದಾಗಲಿಲ್ಲ; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಎರಡು ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕ ಬಯಲಾಯಿತು. ಭಾಗ 2 — 1907ರ ಸೂರತ್ ಒಡಕು, 1909ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಹೋಮ್ ರೂಲ್ ಮೂಲಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ. (→ English: Extremists · Partition of Bengal · Swadeshi · हिन्दी: गरमपंथी · बंगाल विभाजन · स्वदेशी)
Exam traps
- The boycott resolution was passed at the Calcutta Town Hall on 7 August 1905; the partition itself came into force later, on 16 October 1905.
- The partition was announced in July 1905 under Curzon; it was annulled in 1911, not by Curzon.
- The new province was Eastern Bengal and Assam, with its capital at Dacca and a Muslim majority.
- At Benares (1905) the Congress supported the boycott in Bengal only; the Moderates refused to extend it to all India.
- Swaraj was declared the goal of the Congress at Calcutta in 1906 under Dadabhai Naoroji, not under Tilak.
- Raksha Bandhan as a symbol of Bengal's unity was Rabindranath Tagore's idea; Bande Mataram comes from Bankim Chandra Chatterjee's Anandamath.
- The Swadeshi Steam Navigation Company (1906) was founded by V. O. Chidambaram Pillai at Tuticorin, not in Bengal.
- W. C. Rand, the plague officer, was shot by the Chapekar brothers in Poona in 1897; Tilak was jailed for sedition the same year.
Recap
- Extremism grew from disappointment with petitions, famine and plague in the late 1890s, harsh plague measures, Tilak's imprisonment (1897) and the examples of Adowa (1896) and Japan (1905).
- Extremist leaders: Tilak, Bipin Chandra Pal, Lala Lajpat Rai and Aurobindo Ghose; their goal was Swaraj, won by self-reliance and mass effort.
- Curzon's Calcutta Corporation Act (1899) and Indian Universities Act (1904) angered educated Indians.
- The partition of Bengal was announced in July 1905 and came into force on 16 October 1905; Eastern Bengal and Assam had its capital at Dacca.
- Its political aim was to weaken nationalist Bengal and divide Hindus and Muslims, as Risley's 1904 note shows.
- The boycott resolution of 7 August 1905 at the Calcutta Town Hall launched the Swadeshi movement; 16 October was a day of mourning with Raksha Bandhan.
- Methods: boycott and bonfires of foreign cloth, picketing, swadeshi enterprise, national education (1906), samitis and patriotic culture.
- The movement spread to Poona, Punjab, Delhi and Madras; Calcutta 1906 under Naoroji declared Swaraj the Congress goal.
- Limits: weak reach among peasants and Muslims, decline by 1908; legacy: methods later used by mass movements.
Practice questions
Q1. On which date did the partition of Bengal come into force?
- 7 August 1905
- 16 October 1905
- 30 December 1906
- 12 December 1911
Show answer
Answer: B. 16 October 1905
(b) is correct: the partition took effect on 16 October 1905, observed in Bengal as a day of mourning. (a) is wrong: 7 August 1905 is the date of the boycott resolution at the Calcutta Town Hall. (c) is wrong: 30 December 1906 is when the All-India Muslim League was founded at Dacca. (d) is wrong: the annulment of the partition was announced at the Delhi Durbar of December 1911.
Q2. Consider the following statements:
1. The resolution to boycott British goods was passed at a meeting in the Calcutta Town Hall in August 1905.
2. At its Benares session of 1905 the Congress called for the boycott to be extended to the whole of India.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: A. 1 only
(a) is correct. Statement 1 is right: the resolution was passed on 7 August 1905. Statement 2 is wrong: at Benares the Congress backed the boycott in Bengal only, and the Moderates refused to extend it. So (b) and (c) are wrong because statement 2 is false, and (d) is wrong because statement 1 is true.
Q3. Match List I (person) with List II (associated with):
List I
A. V. O. Chidambaram Pillai
B. Ashwini Kumar Dutt
C. Aurobindo Ghose
List II
1. Swadesh Bandhab Samiti
2. Bengal National College
3. Swadeshi Steam Navigation Company
Select the correct answer using the code given below:
- A-3, B-1, C-2
- A-1, B-3, C-2
- A-3, B-2, C-1
- A-2, B-1, C-3
Show answer
Answer: A. A-3, B-1, C-2
(a) is correct: Chidambaram Pillai founded the Swadeshi Steam Navigation Company (1906), Ashwini Kumar Dutt led the Swadesh Bandhab Samiti at Barisal, and Aurobindo Ghose was principal of the Bengal National College. (b) is wrong because it swaps Pillai and Dutt. (c) is wrong because it swaps Dutt and Aurobindo. (d) is wrong because it swaps Pillai and Aurobindo.
Q4. Who presided over the 1906 Calcutta session of the Indian National Congress, at which Swaraj was declared to be the goal of the Congress?
- Gopal Krishna Gokhale
- Bal Gangadhar Tilak
- Dadabhai Naoroji
- Surendranath Banerjea
Show answer
Answer: C. Dadabhai Naoroji
(c) is correct: Dadabhai Naoroji presided at Calcutta in 1906 and declared Swaraj the goal. (a) is wrong: Gokhale presided over the previous session, at Benares in 1905. (b) is wrong: Tilak was a leader of the Extremists but did not preside in 1906; the Moderates chose Naoroji partly to keep the Extremists from capturing the chair. (d) is wrong: Banerjea led the Bengal agitation but was not the 1906 president.
Q5. Consider the following statements about Lord Curzon's measures:
1. The Calcutta Corporation Act of 1899 increased the number of elected members of the Calcutta municipal body.
2. The Indian Universities Act of 1904 increased official control over the universities.
Which of the statements given above is/are correct?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: B. 2 only
(b) is correct. Statement 1 is wrong: the 1899 Act reduced the number of elected members. Statement 2 is right: the 1904 Act increased official control over the universities. So (a) and (c) are wrong because statement 1 is false, and (d) is wrong because statement 2 is true.
Q6. Consider the following events:
1. Ethiopia's defeat of Italy at Adowa
2. Japan's victory over Russia
Which of the above encouraged the belief among Indian nationalists that a European power could be defeated?
- 1 only
- 2 only
- Both 1 and 2
- Neither 1 nor 2
Show answer
Answer: C. Both 1 and 2
(c) is correct: both Ethiopia's victory at Adowa (1896) and Japan's over Russia (1905) showed that European powers were not invincible. (a) and (b) are wrong because each leaves out one of the two events, and (d) is wrong because both events had this effect.
Q7. Which one of the following was NOT a method of the Swadeshi movement of 1905–1908?
- Public burning of foreign cloth
- Setting up institutions of national education
- Organising volunteer samitis
- Demanding separate electorates
Show answer
Answer: D. Demanding separate electorates
(d) is correct: separate electorates were a demand of the Simla deputation of 1906 and were granted in 1909; they were no part of the Swadeshi programme, which aimed at unity. (a), (b) and (c) are wrong answers because bonfires of foreign cloth, national education and samitis were all methods of the movement.
Q8. Consider the following statements about the partition of Bengal (1905):
1. The new province of Eastern Bengal and Assam had its capital at Dacca.
2. In the western province, which included Bihar and Orissa, Bengali speakers became a minority.
3. Nawab Salimullah of Dacca supported the partition.
Which of the statements given above are correct?
- 1 and 2 only
- 2 and 3 only
- 1 and 3 only
- 1, 2 and 3
Show answer
Answer: D. 1, 2 and 3
(d) is correct: all three statements are right. Dacca was the capital of Eastern Bengal and Assam; Bengali speakers were outnumbered in the western province once Bihar and Orissa were included; and Nawab Salimullah backed the partition. (a), (b) and (c) are wrong because each leaves out a correct statement.
Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.
Study this in the app →Sources
- The Calcutta Municipal Act, 1899; the Indian Universities Act, 1904; the Government of India's proclamation and notifications on the partition of Bengal, 1905 — https://www.abhilekh-patal.in
- The Imperial Gazetteer of India, Vol. II (The Indian Empire: Historical) and Vol. IV (Administrative), Government of India, 1907–09 — https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/
- Records of the Home Department (Public and Political) on the plague measures, the partition of Bengal and the Swadeshi movement, 1897–1908, including H. H. Risley's notes of 1904, and reports of the Congress sessions of 1905 and 1906; National Archives of India, Abhilekh Patal — https://www.abhilekh-patal.in