Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Other soils, soil degradation and conservation

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ

Soils and natural vegetation of India · Part 2 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

Arid, saline and alkaline, peaty and marshy, and forest and mountain soils; sheet, rill, gully and wind erosion and their causes; desertification and the ISRO land degradation atlas; methods of soil conservation; the Soil Health Card scheme and World Soil Day.

Each idea is explained first in Kannada (ಕನ್ನಡ), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Kannada and revise it in English.

ಭಾಗ 1ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಮುಚ್ಚುವ ನಾಲ್ಕು ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದೆವು. ಈಗ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು: ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಡಿಮೆ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿಗಳು: ಒಣಹವೆ, ಉಪ್ಪು, ನೀರು ನಿಲ್ಲುವುದು, ಗುಡ್ಡದ ಇಳಿಜಾರು. ನಂತರ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತೇವೆ: ಮಳೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುವುದು, ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರುವುದು, ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ಕೆಡುವುದು, ಅಜಾಗರೂಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದಣಿಯುವುದು. ಕೊನೆಗೆ ಮಣ್ಣು ಹಿಡಿದಿಡುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಠೇವಣಿಯಂತೆ ಮಣ್ಣು: ಕೂಡಿಡಲು ವರ್ಷಗಳು, ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಕ್ಷಣ. (→ English: soil degradation; soil conservation · हिन्दी: मृदा निम्नीकरण; मृदा संरक्षण)

In exam EnglishPart 1 dealt with the four soil groups that cover most of India's farmland. This part completes ICAR's list with the other four groups, which cover smaller areas but are tied to particular conditions: dryness, salt, waterlogging and mountain slopes. It then turns from what soil is to what is happening to it. Across India, fertile topsoil is being washed away by rain, blown away by wind, poisoned by salt or exhausted by careless use, and the country has set itself targets for winning degraded land back. The part ends with the practical methods that hold soil in place and the government schemes that encourage farmers to look after it. The thread running through it is simple: soil forms in centuries but can be lost in a few seasons.

ಶುಷ್ಕ ಮಣ್ಣು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಗುಜರಾತ್, ಹರಿಯಾಣ, ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಕೆಂಪಿನಿಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಳು, ಜೇಡಿ ಕಡಿಮೆ. ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ, ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿರಳ; ಹ್ಯೂಮಸ್, ಸಾರಜನಕ ಕಡಿಮೆ, ಹಲವೆಡೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪು. ಕೆಳಗಿನ ಪದರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇರಿ 'ಕಂಕರ್' ಗಟ್ಟಿ ಪದರವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ನೀರು, ಬೇರುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ: ಮಣ್ಣಿನ ಕೆಳಗೆ ಸಿಮೆಂಟ್ ನೆಲ ಹಾಕಿದಂತೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು, ಪೊದೆ ಮಾತ್ರ; ಆದರೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲುವೆ ನೀರು ತಲುಪಿದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ, ಸಾಸಿವೆ, ಹತ್ತಿ, ಕಡಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಡೆ ಮಣ್ಣಲ್ಲ, ನೀರು. (→ English: arid soil; kankar; humus · हिन्दी: शुष्क मृदा; कंकड़; ह्यूमस)

In exam Englisharid soil covers most of western Rajasthan and spreads into neighbouring dry parts of Gujarat, Haryana and Punjab. It is made up mostly of sand with little clay, in shades between reddish and brown. With scanty rain and a scorching sun, plants are sparse and the little organic matter that falls is quickly burnt off, so the soil is low in humus and nitrogen, and in many places it is also somewhat saline. Lower down, calcium carried by water tends to collect and cement into a hard layer of kankar, which slows the downward movement of water and roots. Left to itself the land supports only hardy grasses and scrub, but where canal water reaches it, as along the Indira Gandhi Canal, the same soil grows wheat, mustard, cotton and gram. Water, not soil, is the main limit here.

ಚೌಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಉಪ್ಪುಗಳು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳು ರೇಹ್, ಕಲ್ಲರ್, ಊಸರ್. ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಪದರ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಾರ (ಸೋಡಿಕ್) ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಣ್ಣು ಅಂಟಾಗಿ ನೀರು ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂರು ಕಾರಣ: ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಮೇಲೆಳೆದು ಉಪ್ಪು ಬಿಡುತ್ತದೆ; ಸಮುದ್ರದ ಬಳಿ ಉಪ್ಪುನೀರು ಮುಖಜಭೂಮಿಗಳಿಗೆ, ಸುಂದರಬನ, ಕಚ್ ರಣದಂತಹ ಕಡೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ; ಮೂರನೆಯದು ಮನುಷ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದು: ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬಸಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲುವೆ ನೀರು ಹರಿಸಿದರೆ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಏರಿ, ಆವಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗಿಟ್ಟರೆ ತಳದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಉಳಿಯುವಂತೆ. (→ English: saline and alkaline soil; reh, kallar, usar; waterlogging · हिन्दी: लवणीय और क्षारीय मृदा; रेह, कल्लर, ऊसर; जलभराव)

In exam Englishsaline and alkaline soil contains so much sodium, potassium or magnesium salt that most crops cannot grow well in it. Such land is known locally as reh, kallar or usar. Saline soils hold excess soluble salts, often seen as a white crust on the surface, while alkaline or sodic soils have a high share of sodium that makes the soil sticky, poorly drained and strongly alkaline. They arise in three main settings. In dry areas, evaporation draws groundwater upward and leaves its salts behind. Near the sea, tides and storm surges push salt water into low deltas and marshes, as in the Sundarbans, the deltas of the east coast and the Rann of Kachchh. The third setting is man-made: in canal-irrigated tracts of Punjab, Haryana and western Uttar Pradesh, heavy watering without proper drainage raises the water table, and as the water evaporates, salt is left in the upper soil.

ಚೌಳು ಮಣ್ಣನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಸೋಡಿಕ್ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಜಿಪ್ಸಂ (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್) ಹಾಕುತ್ತಾರೆ: ಸೋಡಿಯಂ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಬರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪ್ಪು ತೊಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಮೊದಲು ಬಸಿಯುವಿಕೆ ಬೇಕು: ತೆರೆದ ಕಾಲುವೆಗಳು ಅಥವಾ ನೆಲದಡಿ ಹೂತ ರಂಧ್ರದ ಕೊಳವೆಗಳು ಉಪ್ಪುನೀರು ಒಯ್ದು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ತಾಳುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಹರಿಯಾಣದ ಕರ್ನಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ICAR ಕೇಂದ್ರ ಮಣ್ಣು ಲವಣತೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಉಪ್ಪು ತಾಳುವ ಭತ್ತ, ಗೋಧಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸ್ನಾನಗೃಹದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೋಗಲು ದಾರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿಂತು ಕೆಡುವಂತೆ, ನೀರಾವರಿ ನೀರಿಗೂ ಹೊರಹೋಗುವ ದಾರಿ ಬೇಕು. (→ English: gypsum; sub-surface drainage; CSSRI Karnal · हिन्दी: जिप्सम; उप-सतही जल-निकासी; केंद्रीय मृदा लवणता अनुसंधान संस्थान, करनाल)

In exam EnglishSalt-affected land can be won back, though slowly. On sodic land the usual remedy is gypsum, calcium sulphate, which supplies calcium to take the place of sodium so that the extra salt can be flushed out with good-quality water. Saline land needs drainage above all, through open ditches or buried perforated pipes that carry away the salty water and lower the water table. Farmers can also choose crops and varieties that tolerate salt while the land recovers. Research on these methods is led by ICAR's Central Soil Salinity Research Institute at Karnal in Haryana, which has developed salt-tolerant varieties of crops such as rice and wheat and tested sub-surface drainage on farmers' fields. The lesson of saline and alkaline soil is that irrigation, the great strength of the Punjab and Haryana plains, can damage the soil when water is added without a way out.

ಕೊನೆಯ ಎರಡು ವಿಧಗಳು ನೀರು ಅಥವಾ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ. ಪೀಟ್-ಜೌಗು ಮಣ್ಣು: ಭಾರಿ ಮಳೆ, ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರತೆಯ ತಗ್ಗು, ನೀರು ನಿಲ್ಲುವ ನೆಲದಲ್ಲಿ. ಸಸ್ಯಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅವಶೇಷಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾವಯವ ವಸ್ತು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು, ಭಾರವಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು: ಉತ್ತರ ಬಿಹಾರ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ-ಒಡಿಶಾ ಕರಾವಳಿ. ಅರಣ್ಯ-ಪರ್ವತ ಮಣ್ಣು ಎತ್ತರ, ಬಂಡೆ, ವಾಯುಗುಣದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: ಕಣಿವೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡು, ಮೆಕ್ಕಲು; ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಲ್ಲು. ಹಿಮ ಮುಚ್ಚಿದ ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲೀಯ, ಹ್ಯೂಮಸ್ ಕಡಿಮೆ; ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರು, ನದಿ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಮೆಕ್ಕಲು ಬೀಸಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತು, ಅಲ್ಲೇ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕೃಷಿ, ತೋಟಗಳು. ತಾರಸಿಯಲ್ಲಿ ತಂಪು, ಕೆಳಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇದ್ದಂತೆ. (→ English: peaty and marshy soil; forest and mountain soil · हिन्दी: पीटमय और दलदली मृदा; वन और पर्वतीय मृदा)

In exam EnglishThe last two groups are found where water or slope dominates. Peaty and marshy soils develop in low-lying, waterlogged ground under heavy rain and high humidity, where plants grow thickly but their remains rot slowly because the soil lacks air. They therefore hold an unusually large share of organic matter, are heavy and dark, and occur in places such as northern Bihar and the coastal tracts of West Bengal and Odisha. Forest and mountain soils, by contrast, change from slope to slope with altitude, rock and climate. On valley sides they are loamy and silty, while higher up they become coarse and stony. In the cold, snow-bound upper Himalaya they are acidic and poor in humus, but on lower slopes, river terraces and alluvial fans they can be quite fertile, which is where hill farming and orchards are concentrated.
The four smaller soil groups of India compared
SoilKey conditionMain featuresWhere found
AridLow rainfall, high heatSandy, red to brown, low humus and nitrogen, kankar layer belowWestern Rajasthan and nearby dry areas
Saline and alkalineEvaporation, sea water or over-irrigationExcess salts or sodium; white crust; infertileDry areas, coastal deltas, Rann of Kachchh, canal tracts of Punjab and Haryana
Peaty and marshyWaterlogging under heavy rainVery high organic matter, heavy, darkNorthern Bihar, coastal West Bengal and Odisha
Forest and mountainSlope, altitude and forest coverVaries with slope; acidic and low in humus high upHimalaya and other hill and forest regions

ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಎಂದರೆ ಮೇಲ್ಮಣ್ಣು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ. ಬರಿದಾದ ಇಳಿಜಾರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಬಿದ್ದರೆ ತೆಳು ನೀರಿನ ಪದರ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಮವಾಗಿ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ (ಹಾಳೆ ಸವೆತ); ನೆಲ ಬಿಳಿಚಿ ಕಲ್ಲು ಕಾಣುವವರೆಗೆ ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀರು ಸಣ್ಣ ಕಾಲುವೆಗಳಾಗಿ ಸೇರಿದರೆ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಗೆರೆಗಳು (ಸಣ್ಣ ಕೊರಕಲು ಸವೆತ). ಅವು ಆಳವಾಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ದಾಟಲಾರದ ಕೊರಕಲುಗಳಾಗುತ್ತವೆ; ಅವು ದಟ್ಟವಾದರೆ ಹೊಲ 'ಬರಡು ನೆಲ'. ಉದಾಹರಣೆ: ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಕೊರಕಲುಗಳು. ಒಣ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಗಾಳಿ ಸಡಿಲ ಮರಳು, ಮಣ್ಣನ್ನು ಎತ್ತಿ ದೂರದ ಹೊಲಗಳ ಮೇಲೆ ಧೂಳಾಗಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅಂಗಿಯ ಸಣ್ಣ ಹರಿವನ್ನು ಹೊಲಿಯದಿದ್ದರೆ ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ. (→ English: soil erosion; sheet, rill and gully erosion; ravines · हिन्दी: मृदा अपरदन; परत, रिल और अवनालिका अपरदन; बीहड़)

In exam Englishsoil erosion is the removal of topsoil faster than it can form, mainly by running water and wind. When rain falls on bare, gently sloping ground, a thin film of water can strip away an even layer of soil over a wide area; this sheet erosion is easy to miss until the land turns pale and stony. Where the run-off gathers into small channels, rill erosion cuts shallow grooves that a plough can still smooth out. If the grooves keep deepening, they grow into gullies too deep to cross with farm machinery, and a dense network of gullies turns farmland into badlands. The classic Indian case is the ravines of the Chambal valley in Madhya Pradesh, Rajasthan and Uttar Pradesh. In the dry north-west, strong winds lift loose sand and fine soil from ploughed or overgrazed land, and the dust settles on fields and roads far away.

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಭೂಬಳಕೆಯಿಂದಲೇ ವೇಗ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಡು ಕಡಿದರೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಬೇರುಗಳು, ಎಲೆಯ ಹೊದಿಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಬೇಗ ಮಣ್ಣು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅತಿಯಾದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಬೋಳಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈಶಾನ್ಯದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ 'ಝೂಮ್' ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ ಕಾಡಿನ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸುಡುತ್ತದೆ; ವಿರಾಮ ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದಾಗ ನೆಲ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಸಣ್ಣ ಚಕ್ರಗಳು ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಮಳೆಗೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ. ಇಳಿಜಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಉತ್ತರೆ ನೀರಿಗೆ ಸಿದ್ಧ ಕಾಲುವೆಗಳು. ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಡಿಲ ಕಲ್ಲು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರು ನಿಲ್ಲುವುದು, ಉಪ್ಪು, ಸಾವಯವ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಅತಿ ಬಳಕೆ ಇವೂ ಮಣ್ಣು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ: ಔಷಧಿಯಿಂದಲೇ ಬದುಕುವ ದೇಹದಂತೆ. (→ English: soil erosion; deforestation; overgrazing; shifting cultivation (jhum) · हिन्दी: मृदा अपरदन; वनोन्मूलन; अतिचारण; स्थानांतरी कृषि (झूम))

In exam EnglishMost soil erosion in India is speeded up by human use of the land. Cutting forests removes the roots and leaf litter that bind soil and break the force of rain, so slopes in the Himalaya and the Western Ghats lose soil quickly once cleared. Overgrazing strips grassland bare, especially around villages in dry regions. In the hills of the north-east, shifting cultivation, called jhum, clears and burns patches of forest; when the fallow period between clearings was long the land recovered, but shorter cycles now leave slopes open to heavy rain. Ploughing up and down a slope instead of across it creates ready-made channels for run-off. Mining, quarrying and road building on slopes add loose debris. Not all damage is erosion: waterlogging and the build-up of salt, described earlier, and overuse of chemical fertilisers without organic matter also wear the soil down even where none of it is carried away.

ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲ ತನ್ನ ಮಣ್ಣು, ಸಸ್ಯಗಳು, ನೀರು ಹಿಡಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮರುಭೂಮೀಕರಣ. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಶುಷ್ಕ, ಅರೆಶುಷ್ಕ, ಒಣ ಉಪ-ಆರ್ದ್ರ ನೆಲಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯ; ಕಾರಣ ವಾಯುಗುಣ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ದುರ್ಬಳಕೆ ಎರಡೂ, ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು ಸರಿಯುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ. ISRO ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವಯಿಕ ಕೇಂದ್ರ 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಪ್ರಕಾರ 2018-19ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 97.85 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 29.7 ಶೇಕಡಾ ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆ: ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಎಕರೆ. ನೀರಿನ ಸವೆತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ, ನಂತರ ಸಸ್ಯ ನಷ್ಟ, ಗಾಳಿ ಸವೆತ. 2019ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆದಾಗ 2030ರೊಳಗೆ 26 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸರಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಭಾರತ ಗುರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. (→ English: desertification; land degradation; UNCCD · हिन्दी: मरुस्थलीकरण; भूमि निम्नीकरण; UNCCD)

In exam EnglishWhen land in dry areas loses its soil, vegetation and water-holding power, the process is called desertification. Under the United Nations Convention to Combat Desertification it covers arid, semi-arid and dry sub-humid land, and it is caused by both climate and human misuse, not by moving sand dunes alone. India tracks it with satellite data. The Desertification and Land Degradation Atlas of India, prepared by the ISRO Space Applications Centre and released in 2021, estimated that about 97.85 million hectares, roughly 29.7 per cent of the country's total geographical area, was undergoing land degradation in 2018-19. Water erosion was the largest single process, followed by loss of vegetation and wind erosion. In 2019, when India hosted the fourteenth Conference of the Parties to the Convention in New Delhi, it raised its target to restoring 26 million hectares of degraded land by 2030.

ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ನೀರಿನ ವೇಗ ತಗ್ಗಿಸುವುದು. ಸಮೋಚ್ಚ ಉಳುಮೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಎತ್ತರದ ರೇಖೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಲುಗಳು; ಪ್ರತಿ ಬದು ಸಣ್ಣ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಂತೆ ಮಳೆನೀರನ್ನು ತಡೆದು ಒಳಗೆ ಇಂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಿದಾದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಬೇಸಾಯ: ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಬದುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿನಂತಹ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹೊಲಗಳಾಗಿಸುವುದು, ಹಿಮಾಲಯ, ಈಶಾನ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿ. ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಬೆಳೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೆಳೆ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ; ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಬರುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೆಳಗಿನದು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕೊರಕಲುಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣಿನ ಸಣ್ಣ ತಡೆ ಅಣೆಗಳು, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು, ಪೊದೆ. ಪ್ರತಿ ಹೊಲವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಒಂದೇ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಇಡೀ ಜಲಾನಯನಕ್ಕೆ ಯೋಜಿಸಿದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೆಟ್ಟಿಲು ಇಳಿದಂತೆ ನೀರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. (→ English: contour ploughing; terrace farming; strip cropping; check dam; watershed · हिन्दी: समोच्च जुताई; सीढ़ीदार खेती; पट्टीदार खेती; रोक बाँध; जलसंभर)

In exam EnglishOn slopes, soil conservation means slowing water down. In contour ploughing, furrows are cut across the slope along lines of equal height, so each ridge acts as a small dam that holds rain and lets it soak in. On steeper hillsides, terrace farming turns the slope into a staircase of level fields with low walls or bunds, a long-standing practice in the Himalaya and the hills of the north-east and south. Strip cropping alternates bands of close-growing crops or grass with bands of other crops, so that each strip catches soil washed from the one above it and breaks the force of wind. Where gullies have already formed, small check dams of stone or earth across them trap silt and slow the flow, while planting grasses and shrubs along their sides stops them from spreading. These measures work best when planned for a whole watershed, the area draining to one stream, rather than field by field.

ಒಣ, ಗಾಳಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಅಲುಗಾಡದಂತೆ ಇಡಬೇಕು. ಹೊಲದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾಳಿಯ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನೆಡುವ ರಕ್ಷಣಾ ಮರಸಾಲು ನೆಲದ ಬಳಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ. ಹೊದಿಕೆ: ಬರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆ ಉಳಿಕೆ, ಹುಲ್ಲು, ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹರಡುವುದು; ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಿ ತೇವ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ತಲೆಗೆ ಟವೆಲ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡಂತೆ. ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ, ಬೆಳೆ ಸರದಿ (ಸಾರಜನಕ ನೀಡುವ ದ್ವಿದಳ ಬೆಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ), ಸಗಣಿ ಗೊಬ್ಬರ, ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್. 2015ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸೂರತ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಣ್ಣು ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭಿಸಿತು: ಮಣ್ಣಿನ ಪೋಷಕಾಂಶ ಸ್ಥಿತಿ, ಯಾವ ಪೋಷಕಾಂಶ ಎಷ್ಟು ಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕಾರ್ಡ್, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ ವರದಿಯಂತೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 5 ವಿಶ್ವ ಮಣ್ಣು ದಿನ. (→ English: shelter belt; mulching; crop rotation; Soil Health Card; World Soil Day · हिन्दी: रक्षक मेखला; पलवार; फ़सल चक्र; मृदा स्वास्थ्य कार्ड; विश्व मृदा दिवस)

In exam EnglishIn dry, windy regions the aim is to keep soil covered and still. Rows of trees planted as a shelter belt along field edges and across the path of the wind cut its speed near the ground and help hold sand dunes in place, a method widely used in western Rajasthan. Mulching, spreading crop residue, straw or leaves over bare ground, shields the surface from sun, rain and wind and keeps moisture in. Controlled grazing and rotational use of pastures let grass recover. Crop rotation, especially with pulses that add nitrogen, along with manure and compost, keeps soil healthy without leaning only on chemical fertiliser. To guide this, the Centre launched the Soil Health Card scheme in February 2015 at Suratgarh in Rajasthan; farmers receive a card reporting the nutrient status of their soil and recommending the doses of nutrients it needs. Internationally, 5 December is observed as World Soil Day.

ಭಾಗ 1ರೊಂದಿಗೆ ದೇಶದ ಮಣ್ಣಿನ ನಕ್ಷೆ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಮೆಕ್ಕಲು, ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ, ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆ: ಈ ನಾಲ್ಕು ದೇಶದ ಕೃಷಿ ಹೊರುತ್ತವೆ; ಶುಷ್ಕ, ಚೌಳು, ಪೀಟ್, ಅರಣ್ಯ ಮಣ್ಣುಗಳು ಮರುಭೂಮಿ, ಉಪ್ಪು, ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ, ಗುಡ್ಡದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿಗಳು. ಎರಡನೇ ಅರ್ಧ ಹೇಳಿದ್ದು: ಮಣ್ಣು ಖರ್ಚಾಗಬಹುದಾದ ಸಂಪತ್ತು. ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸವೆತ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಸವೆತ, ಅಜಾಗರೂಕ ನೀರಾವರಿಯ ಉಪ್ಪು, ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಹೊಲಗಳ ದಣಿವು ಸೇರಿ ದೇಶದ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಪರಿಹಾರಗಳು ಗೊತ್ತಿವೆ: ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಗಳು, ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು; ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮರಸಾಲು, ಹೊದಿಕೆ, ಸಮತೋಲಿತ ಗೊಬ್ಬರ; ಇಡೀ ಜಲಾನಯನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ. ಉಳಿತಾಯದ ಹಣದಂತೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಭಾಗ: ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗ. (→ English: soil degradation; soil conservation; watershed · हिन्दी: मृदा निम्नीकरण; मृदा संरक्षण; जलसंभर)

In exam EnglishTaken with Part 1, this completes India's soil map. Four groups, alluvial, black, red and yellow, and laterite, carry most of the country's farming; the other four, arid, saline, peaty and forest soils, mark the special conditions of desert, salt, waterlogging and mountain. The second half of the part showed that soil is a resource that can be spent. Water erosion on bare slopes, wind erosion in the dry west, salt brought up by careless irrigation and the slow exhaustion of overworked fields are together degrading close to three-tenths of the country's land. The answers are well known, from contour bunds and terraces on slopes to shelter belts, mulch and balanced fertiliser in the plains, and they work best at the scale of a whole watershed. The same link between land cover and soil runs into the next part, on natural vegetation.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. A hard layer of kankar in the lower horizons, which restricts the downward movement of water, is a typical feature of:

  1. peaty soils
  2. laterite soils
  3. arid soils
  4. forest soils
Show answer

Answer: C. arid soils

In arid soils calcium carried by water collects lower down and cements into kankar. Peaty soils are waterlogged and organic; laterite is leached of lime rather than enriched in it; forest soils vary with slope and are acidic high up.

Q2. Consider the following statements about saline and alkaline soils in India:
1. They can develop in canal-irrigated areas when heavy irrigation is not matched by proper drainage.
2. Gypsum is commonly applied to reclaim sodic (alkaline) soils.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both are correct: over-irrigation without drainage raises the water table and leaves salt on evaporation, and gypsum supplies calcium to replace sodium in sodic soils. '1 only' and '2 only' each leave out a true statement; 'neither' is wrong.

Q3. Which one of the following is a characteristic of peaty and marshy soils?

  1. Very high organic matter because waterlogging slows decay
  2. Sandy texture with a kankar layer below
  3. Formation from Deccan Trap basalt
  4. Strong leaching of iron, leaving silica behind
Show answer

Answer: A. Very high organic matter because waterlogging slows decay

Peaty soils form in waterlogged ground where plant remains rot slowly for lack of air, so they are rich in organic matter. A sandy texture with kankar describes arid soil; Deccan basalt is the parent of black soil; the last option reverses laterite, from which silica is leached and iron left behind.

Q4. Match List I (conservation method) with List II (setting where it is mainly used):
List I: A. Terrace farming B. Shelter belts C. Check dams D. Contour ploughing
List II: 1. Across gullies, to trap silt 2. Steep hill slopes 3. Gentle slopes, with furrows along lines of equal height 4. Dry, windy areas with shifting sand
Select the correct answer using the code given below:

  1. A-2, B-4, C-1, D-3
  2. A-3, B-4, C-1, D-2
  3. A-2, B-1, C-4, D-3
  4. A-4, B-2, C-3, D-1
Show answer

Answer: A. A-2, B-4, C-1, D-3

Terraces suit steep slopes (A-2), shelter belts dry windy land (B-4), check dams gullies (C-1) and contour ploughing gentler slopes (D-3). The second code swaps terraces and contour ploughing; the third swaps shelter belts and check dams; the fourth matches none correctly.

Q5. According to the Desertification and Land Degradation Atlas of India released by the ISRO Space Applications Centre in 2021, the share of India's total geographical area undergoing land degradation in 2018-19 was about:

  1. 10 per cent
  2. 30 per cent
  3. 50 per cent
  4. 70 per cent
Show answer

Answer: B. 30 per cent

The atlas estimated about 97.85 million hectares, roughly 29.7 per cent of the country, under degradation in 2018-19. 10 per cent understates it, while 50 and 70 per cent greatly overstate it.

Q6. Consider the following statements:
1. The Soil Health Card scheme was launched in 2015 at Suratgarh in Rajasthan.
2. A soil health card reports the nutrient status of a farmer's soil and recommends the nutrient doses it needs.
3. World Soil Day is observed on 5 June.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: A. 1 and 2 only

Statements 1 and 2 are correct. Statement 3 is wrong: World Soil Day is 5 December, while 5 June is World Environment Day. Every option that includes 3 is therefore wrong.

Q7. The ravines of the Chambal valley are the best-known Indian example of:

  1. sheet erosion
  2. gully erosion
  3. wind erosion
  4. coastal erosion
Show answer

Answer: B. gully erosion

Deepening channels that grow too large to plough out and join into a dense network form gullies and badlands, as in the Chambal ravines. Sheet erosion removes an even surface layer without channels; wind erosion acts mainly in the dry north-west; the Chambal valley is far inland, so coastal erosion does not apply.

Q8. Consider the following statements about the forest and mountain soils of India:
1. On the cold, snow-bound upper slopes of the Himalaya they tend to be acidic and poor in humus.
2. They are most fertile on the highest slopes and least fertile on river terraces and alluvial fans.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: A. 1 only

Statement 1 is correct. Statement 2 reverses the pattern: these soils are coarse, acidic and poor high up, and more fertile on lower slopes, river terraces and alluvial fans. So '2 only', 'both' and 'neither' are wrong.

← Part 1All partsNext: Part 3 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources