Study this in the app →

English · हिन्दी · తెలుగు · தமிழ் · മലയാളം · मराठी · ಕನ್ನಡ

Moisture, air masses, fronts and cyclones

తెలుగులో వివరణ

Climatology: the atmosphere, winds, weather systems and world climates · Part 3 / 4 · Fact-checked on · how we check

Written with AI from the sources listed at the bottom of this page, then fact-checked by a separate AI.

Humidity, dew point and latent heat; dew, frost, fog and the cloud types; forms of precipitation and convectional, orographic and frontal rain with the rain-shadow; air masses and fronts; tropical cyclones, their structure, regional names and storm surge, and how IMD grades and names north Indian Ocean storms; temperate cyclones, thunderstorms and tornadoes.

Each idea is explained first in Telugu (తెలుగు), ending with the English and Hindi exam terms, followed by the same point in exam English. UPSC Prelims is in English or Hindi, so understand it in Telugu and revise it in English.

రెండో భాగంలో గాలి ఎలా వీస్తుందో చూశాం; ఇప్పుడు ఆ గాలి మోసే నీటి కథ. సముద్రాలు, చెరువులు, నేల, మొక్కల నుంచి నీరు ఆవిరై కనిపించకుండా గాలిలో కలుస్తుంది. గాలి చల్లబడితే ఆ ఆవిరి మళ్లీ చుక్కలుగా మారి మంచు, పొగమంచు, మబ్బులు అవుతుంది; చుక్కలు బరువెక్కితే వర్షం. వంటింట్లో మరిగే గిన్నె మీద మూత పెడితే మూత లోపల నీటి చుక్కలు కనిపిస్తాయి కదా — అదే చిన్న రూపం. వేర్వేరు గాలి రాశులు ఢీకొనడం, తుపానులు — అన్నీ ఈ తేమ శక్తితోనే. (→ English: humidity · हिन्दी: आर्द्रता)

In exam EnglishPart 2 explained how the wind blows; this part follows the water it carries. Evaporation lifts invisible water vapour from seas, lakes, soil and plants, and the wind spreads it far and wide. When moist air cools, the vapour turns back into droplets or ice, forming dew, fog and clouds, and when those droplets grow heavy enough, precipitation falls. Large bodies of air with their own temperature and moisture, called air masses, collide along fronts, and the most violent weather of all, cyclones, thunderstorms and tornadoes, draws its energy from this moisture.

గాలిలో ఉన్న నీటి ఆవిరి పరిమాణమే ఆర్ద్రత. వేడి గాలి ఎక్కువ ఆవిరిని పట్టుకోగలదు — పెద్ద గ్లాసు ఎక్కువ నీళ్లు పట్టినట్టు; చల్లని గాలి చిన్న గ్లాసు. గ్లాసు ఎంత నిండిందో శాతంలో చెప్పడమే సాపేక్ష ఆర్ద్రత. మధ్యాహ్నం వేడికి గ్లాసు పెద్దదవుతుంది, అందుకే శాతం తగ్గుతుంది; రాత్రి చల్లదనానికి గ్లాసు చిన్నదై శాతం పెరుగుతుంది — ఆవిరి అంతే ఉన్నా. గ్లాసు అంచు దాకా నిండితే 100 శాతం, సంతృప్తం. గాలిని ఎంత చల్లబరిస్తే గ్లాసు సరిగ్గా నిండుతుందో ఆ ఉష్ణోగ్రతే తుషార బిందువు; ఇంకా చల్లబరిస్తే చుక్కలు పొర్లుతాయి. (→ English: relative humidity, dew point · हिन्दी: सापेक्ष आर्द्रता, ओसांक)

In exam EnglishHumidity is the amount of water vapour in the air. Absolute humidity is the actual mass of vapour in a given volume of air, usually stated in grams per cubic metre. Warm air can hold far more vapour than cold air, so meteorologists also use relative humidity: the vapour actually present as a percentage of what the air could hold at that temperature. This is why relative humidity changes through the day even when the amount of vapour stays the same: it falls in the warm afternoon and rises in the cool night. Air holding as much vapour as it can is saturated, with a relative humidity of 100 per cent. The temperature to which air must cool, with no change in its vapour content, to become saturated is the dew point; cool the air below it and condensation begins.

నీరు ఆవిరిగా మారేటప్పుడు వేడిని తనలో దాచుకుంటుంది — ఉష్ణోగ్రత పెరగకుండానే; అదే గుప్తోష్ణం. ఆవిరి మళ్లీ చుక్కలైనప్పుడు ఆ దాచిన వేడిని బయటికి వదులుతుంది. అందుకే చెమట ఆవిరైతే ఒళ్లు చల్లబడుతుంది, వేసవిలో కుండలో నీళ్లు చల్లగా ఉంటాయి. మబ్బుల్లో ఆవిరి చుక్కలయ్యేటప్పుడు వదిలిన వేడి గాలిని ఇంకా పైకి తోస్తుంది — ఉరుములు, తుపానులకు ఇదే ఇంజను. చుక్క ఏర్పడాలంటే దుమ్ము, ఉప్పు, పొగ కణం లాంటి ఆధారం కావాలి — ముత్యం ఇసుక రేణువు చుట్టూ పెరిగినట్టు. (→ English: latent heat · हिन्दी: गुप्त ऊष्मा)

In exam EnglishChanging water between liquid and vapour involves a hidden store of energy. When water evaporates it absorbs heat without getting warmer, and this latent heat travels with the vapour; when the vapour condenses, the same heat is released into the surrounding air. Evaporation therefore cools a surface, which is why sweat cools the body and water kept in an unglazed clay pot stays cool in summer. Condensation warms the air in which it happens, and in tall clouds this released heat makes the air rise faster still, which is the engine of thunderstorms and tropical cyclones. Condensation also needs something to form on: tiny particles of dust, sea salt and smoke act as condensation nuclei.

గాలి ఎక్కడ చల్లబడుతుందన్న దాన్ని బట్టి రూపం మారుతుంది. చల్లని రాత్రి గడ్డి మీద చుక్కలు — మంచు బిందువులు; సున్నా కంటే తక్కువైతే తెల్లని మంచుపొర. నేల దగ్గర గాలి మొత్తం చల్లబడితే పొగమంచు — కిలోమీటర్ కంటే దూరం కనిపించకపోతే IMD దాన్ని 'ఫాగ్' అంటుంది. ఉత్తర భారత మైదానాల్లో చలికాలం ఇది సాధారణం; పొగ కలిస్తే స్మాగ్. పైన ఆకాశంలో అదే ప్రక్రియ మబ్బులు: ఎత్తులో ఈకల్లాంటి సిరస్, దూది కుప్పల్లాంటి క్యుములస్, పొరల్లా బూడిద రంగు స్ట్రాటస్, నల్లని వాన మబ్బు నింబస్; ఉరుముల మబ్బు క్యుములోనింబస్. (→ English: fog and clouds · हिन्दी: कोहरा और बादल)

In exam EnglishCondensation takes several forms depending on where and how the air cools. Dew forms on grass and other surfaces that cool below the dew point on clear, calm nights; if the dew point is below freezing, the vapour turns straight into ice crystals as frost. When a large mass of air near the ground cools below its dew point, droplets hang in the air as fog or, when visibility is less reduced, as mist; in India, IMD reports fog when visibility falls below one kilometre. Clouds are the same process high above the ground. They are grouped by shape and height into four basic types: thin, feathery cirrus high up, made of ice crystals; heaped cumulus with flat bases; layered, grey stratus; and dark, rain-bearing nimbus. Combinations such as cumulonimbus, the towering thunder cloud, and nimbostratus, which brings steady rain, are named from these.

మబ్బులో చుక్కలు చాలా చిన్నవి; అవి పెద్దవై కింద పడితేనే వర్షం. గాలి సున్నా కంటే చల్లగా ఉంటే ఆవిరి నేరుగా మంచు స్ఫటికాలవుతుంది — హిమపాతం. వానా మంచూ కలిసి పడితే స్లీట్. ఉరుముల మబ్బులో బలమైన గాలి మంచు గోళీలను పైకీ కిందికీ తిప్పుతుంటే, ఉల్లిపాయ పొరల్లా ఒక్కో పొర పెరిగి, మోయలేనంత బరువైనప్పుడు వడగళ్లు పడతాయి. గాలిని ఏది పైకి లేపిందో దాన్ని బట్టి వర్షం రకాలు. బాగా ఎండ కాసి వేడిగాలి పైకి లేచి కురిసేది సంవహన వర్షం — భూమధ్యరేఖ ప్రాంతంలో రోజూ మధ్యాహ్నం ఉరుములతో జడివాన. (→ English: convectional rainfall · हिन्दी: संवहनीय वर्षा)

In exam EnglishCloud droplets are tiny; precipitation falls only when they grow large enough to overcome rising air. Rain is liquid water; snow forms when the vapour freezes directly into ice crystals in air below freezing; sleet is a mixture of rain and snow, or raindrops that freeze into pellets while falling through a cold layer; and hail is made of balls of ice that grow in layers as strong updrafts in a cumulonimbus cloud carry them up and down until they are too heavy to be held. Rainfall is grouped by what lifts the air. Convectional rain comes when the ground is strongly heated, warm moist air rises, cools and builds towering clouds; it is typical of afternoons in the equatorial belt.

తేమగాలి కొండకు ఢీకొని పైకి ఎక్కాల్సి వస్తే, చల్లబడి ఎదురు వాలు మీదే వర్షం కుమ్మరిస్తుంది — అదే పర్వతీయ వర్షపాతం. తడి గుడ్డను పిండినట్టు ఒకవైపే నీళ్లన్నీ పడిపోతాయి. కొండ దాటాక పొడిగాలి కిందికి దిగి వేడెక్కుతుంది; ఆ వైపు వర్షచ్ఛాయ ప్రాంతం. మన పశ్చిమ కనుమల పడమటి వాలు జడివానలో తడుస్తుంటే, కనుమలకు తూర్పున ఉన్న మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక లోపలి ప్రాంతాలకు వాన చాలా తక్కువ. చల్లగాలి మీదుగా వెచ్చనిగాలి ఎక్కితే వచ్చేది వాతాగ్ర వర్షం. ప్రపంచంలో భూమధ్యరేఖ దగ్గర, గాలి ఎదురుపడే తీరాల్లో వాన ఎక్కువ. (→ English: orographic rainfall, rain-shadow area · हिन्दी: पर्वतीय वर्षा, वृष्टि छाया क्षेत्र)

In exam Englishorographic rainfall occurs when moist wind meets a mountain barrier and is forced to climb. As it rises it cools, its vapour condenses and heavy rain falls on the windward slope. Having lost much of its moisture, the air crosses the crest and sinks down the leeward side, warming as it descends, so that side stays relatively dry; it is called the rain-shadow area. India offers a clear example: the south-west monsoon drenches the windward western slopes of the Western Ghats, while places just east of the crest, in the interior of Maharashtra and Karnataka, receive much less rain. The third type, frontal or cyclonic rain, falls where warm air is lifted over colder air along a front, and is typical of the middle latitudes. Worldwide, rainfall is heaviest near the equator and on windward coasts, and lowest on the western sides of continents in the subtropics, deep in continental interiors and near the poles.

వాయురాశి అంటే వేల కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఒకే రకం వేడి, ఒకే రకం తేమ ఉన్న పెద్ద గాలి ముద్ద. పెరుగును ఊరబెడితే చుట్టూ ఉన్న పదార్థాల రుచి పట్టినట్టు, గాలి కూడా వారాల తరబడి వేడి సముద్రం, ఎడారి లేదా మంచు మైదానం మీద నిలిచి ఆ లక్షణాలు అందుకుంటుంది. రెండు ప్రశ్నలు: ఎక్కడి నుంచి — ఉష్ణమండలం (వేడి) లేదా ధ్రువం (చల్లని); సముద్రమా నేలా — సముద్రం (తడి), నేల (పొడి). సహారా గాలి వేడి-పొడి, ఉష్ణ సముద్రపు గాలి వేడి-తేమ, సైబీరియా గాలి చల్లని-పొడి. గాలి కదిలితే తన వాతావరణాన్ని వెంట తెస్తుంది. (→ English: air mass · हिन्दी: वायुराशि)

In exam EnglishAn air mass is a huge body of air, often more than a thousand kilometres across, whose temperature and humidity are nearly the same at any given height. It takes on these qualities by resting for days or weeks over a large, uniform surface, such as a warm ocean, a hot desert or a snow-covered plain, called its source region. Air masses are classified by two questions: where did the air come from in latitude, and did it form over sea or land? Tropical (T) air is warm and polar (P) air is cold; maritime (m) air formed over the sea is moist, while continental (c) air formed over land is dry. So continental tropical air from the Sahara is hot and dry, maritime tropical air from warm oceans is warm and humid, continental polar air from Siberia or northern Canada is cold and dry, and maritime polar air is cool and moist.

వేడి, చల్లని గాలి రాశులు సులువుగా కలవవు — నూనె, నీళ్లలా; అవి కలిసే సరిహద్దే వాతాగ్రం. చల్ల వాతాగ్రంలో చల్లగాలి వెచ్చని గాలి కిందికి చీలికలా దూరి దాన్ని నిటారుగా పైకి లేపుతుంది — ఉరుముల మబ్బులు, కొద్దిసేపు జోరువాన, తర్వాత ఒక్కసారిగా చలి. వెచ్చని వాతాగ్రంలో వెచ్చని గాలి మెల్లగా చల్లగాలి మీదికి ఎక్కుతుంది — మబ్బులు నెమ్మదిగా దట్టమై, సన్నని వాన చాలాసేపు. ఏదీ ముందుకు కదలకపోతే స్థిర వాతాగ్రం; చల్లది వెచ్చనిదాన్ని అందుకుంటే మూసుకుపోయిన (ఆక్లూడెడ్) వాతాగ్రం. ఉష్ణమండలంలో గాలుల వేడి తేడా తక్కువ కాబట్టి ఇవి అరుదు. (→ English: front · हिन्दी: वाताग्र)

In exam EnglishAir masses of different temperature do not mix easily; they meet along a sloping boundary called a front, where the warmer, lighter air is pushed upwards. At a cold front, advancing cold air wedges under warm air and lifts it steeply, building cumulonimbus clouds that bring short, heavy showers, gusty winds and a sharp drop in temperature after the front passes. At a warm front, the advancing warm air rides slowly up and over the cold air that is giving way; the slope is gentle, so the clouds thicken gradually from high cirrus to low nimbostratus, and rain is lighter but lasts longer over a wider area. When neither air mass advances, the front is stationary. When a faster cold front catches up with a warm front, the warm air is lifted off the ground entirely and the front is occluded. Fronts are a feature of the middle and high latitudes; they are rare in the tropics, where neighbouring air masses differ little in temperature.
Types of fronts and their weather
FrontWhat happensTypical weather
Cold frontCold air pushes under warm air; steep slopeCumulonimbus, short heavy showers, gusts, temperature drops
Warm frontWarm air rises gently over cold airCirrus thickening to nimbostratus; long, light to steady rain
Stationary frontNeither air mass advancesCloud and rain may linger for days
Occluded frontCold front overtakes warm front; warm air lifted off the groundMixed cloud and rain; the cyclone begins to weaken

ఉష్ణమండల తుపాను వేడి సముద్రాల మీద పుట్టే గిరగిరా తిరిగే అల్పపీడన తుఫాను. దానికి కావలసినవి: సుమారు 26–27 °C కంటే వేడిగా ఉన్న విశాల సముద్రం, తిప్పడానికి కోరియాలిస్ బలం (భూమధ్యరేఖకు 5° లోపల కాదు), ఎత్తుతో గాలి పెద్దగా మారకపోవడం, ముందే ఉన్న చిన్న అలజడి. దాని పెట్రోలు గుప్తోష్ణం. మధ్యలో ప్రశాంతమైన 'కన్ను', దాని చుట్టూ అతి భీకర గాలి-వాన గోడ — సుడిగుండం మధ్యలో నీరు నిశ్శబ్దంగా ఉన్నట్టు. అట్లాంటిక్‌లో హరికేన్, పసిఫిక్‌లో టైఫూన్, మన దగ్గర సైక్లోన్. నేల తాకగానే బలహీనపడుతుంది; కానీ సముద్రాన్ని తీరంలోకి నెట్టే తుపాను ఉప్పెన అత్యంత ప్రాణాంతకం. (→ English: tropical cyclone, storm surge · हिन्दी: उष्णकटिबंधीय चक्रवात, तूफ़ानी महोर्मि)

In exam EnglishA tropical cyclone is an intense, rotating low-pressure storm that forms over warm tropical seas. It needs a large expanse of ocean with a surface temperature of roughly 26–27 °C or more, enough Coriolis force to start the spin (so not within about 5° of the equator), little change in wind speed and direction with height, and a pre-existing disturbance. Its energy comes from the latent heat released as moist air rises and condenses. At the centre lies the eye, a calm, often clear zone of sinking air, ringed by the eyewall, where winds are strongest and rain heaviest; spiral rainbands extend outwards. The same storm is called a hurricane in the Atlantic and eastern Pacific, a typhoon in the western North Pacific and a cyclone in the Indian Ocean; in Australia the old name willy-willy was used. Over land a cyclone weakens quickly, cut off from its moisture and slowed by friction. Its deadliest effect is usually the storm surge, a rise of sea level driven ashore by the winds and the low pressure, which floods low coasts.

మన దగ్గర అరేబియా సముద్రం కంటే బంగాళాఖాతంలో తుపానులు చాలా ఎక్కువ; ఏప్రిల్–జూన్, అక్టోబర్–డిసెంబర్ రెండు సీజన్లలో ఎక్కువ. ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ నియమించిన IMD న్యూఢిల్లీ ప్రాంతీయ కేంద్రం వీటిని గమనించి హెచ్చరికలు ఇస్తుంది. గాలి వేగాన్ని బట్టి వాయుగుండం నుంచి సూపర్ తుపాను వరకు మెట్లు. తుపాను స్థాయికి చేరితేనే పేరు పెడతారు — 13 దేశాలు తలా 13 పేర్లు ఇచ్చిన 169 పేర్ల జాబితా (2020) నుంచి వరుసగా; ఒకసారి వాడిన పేరు మళ్లీ రాదు. ఇంట్లో పిల్లలకు పేరు పెడితే పిలవడం సులువైనట్టు, పేరుంటే హెచ్చరిక గుర్తుంటుంది. (→ English: tropical cyclone · हिन्दी: उष्णकटिबंधीय चक्रवात)

In exam EnglishIn the north Indian Ocean, the Bay of Bengal produces many more cyclones than the Arabian Sea, and most form in two seasons: the pre-monsoon months of April to June and the post-monsoon months of October to December. The India Meteorological Department's Regional Specialised Meteorological Centre in New Delhi, designated by the World Meteorological Organization, tracks and forecasts these storms and issues advisories for the region. IMD grades low-pressure systems by sustained wind speed, from a depression up to a super cyclonic storm (see the table). A storm is named when it reaches cyclonic-storm strength. Names come from a list of 169 adopted in 2020, 13 contributed by each of the 13 member countries of the WMO/ESCAP Panel on Tropical Cyclones, including India, Bangladesh, Sri Lanka, Pakistan and Oman; names are used in order and not repeated.
IMD classification of low-pressure systems over the north Indian Ocean (maximum sustained surface wind)
CategoryWind speed (km/h)
Depression31–49
Deep depression50–61
Cyclonic storm (named from here)62–88
Severe cyclonic storm89–117
Very severe cyclonic storm118–166
Extremely severe cyclonic storm167–221
Super cyclonic storm222 and above

ఉష్ణమండలం బయట, ధ్రువపు చల్లగాలి, ఉష్ణమండలపు వెచ్చని గాలి కలిసే సరిహద్దులో సమశీతోష్ణ తుపానులు పుడతాయి. ఇవి చాలా పెద్దవి, నేల మీదా పుడతాయి, గాలి తక్కువ, 'కన్ను' ఉండదు; పశ్చిమ గాలులతో పడమర నుంచి తూర్పుకు కదులుతాయి. చలికాలంలో వాయవ్య భారతానికి వాన, మంచు తెచ్చే పశ్చిమ అలజడులు ఈ రకమే. అధిక పీడన ప్రాంతంలో ఆకాశం నిర్మలం, చలికాలంలో పొగమంచు. చిన్న స్థాయిలో ఉరుముల మబ్బుతో పిడుగులు, జడివాన, వడగళ్లు; బెంగాల్, అస్సాంలో వేసవి తుఫానులు 'కాలబైశాఖి'. టోర్నడో అంటే మబ్బు నుంచి నేలకు దిగే సన్నని, భీకరంగా తిరిగే గాలి స్తంభం — చిన్న ప్రాంతమే, కానీ భూమిపై అత్యంత వేగమైన గాలులు. (→ English: temperate cyclone, tornado · हिन्दी: शीतोष्ण चक्रवात, टॉरनेडो)

In exam EnglishOutside the tropics, temperate or extra-tropical cyclones form along the polar front, where cold polar air and warm tropical air meet and a wave develops on the boundary. They are much larger than tropical cyclones, can form over land as well as sea, have weaker winds, no eye, and carry a warm front and a cold front; steered by the westerlies, they travel from west to east. The western disturbances that bring winter rain and snow to north-west India are low-pressure systems of this mid-latitude kind. Anticyclones, by contrast, bring sinking air, clear skies and calm weather, and in winter they favour frost and fog. On a much smaller scale, a thunderstorm grows from a towering cumulonimbus cloud with strong updrafts, lightning, thunder, heavy rain and sometimes hail; the violent pre-monsoon storms of West Bengal and Assam are called nor'westers or kalbaishakhi. A tornado is a narrow, violently rotating column of air reaching from a thunder cloud to the ground; it covers a small area but has the fiercest winds on Earth and is most frequent in the central United States.

ఈ భాగం ఒక గొలుసు: నీరు ఆవిరై గుప్త వేడిని దాచుకుంటుంది → తుషార బిందువు దాకా చల్లబడి మంచు, పొగమంచు, మబ్బులు → చుక్కలు పెద్దవైతే వర్షం; గాలిని ఎండ, కొండ లేదా వాతాగ్రం పైకి లేపుతుంది → సంవహన, పర్వతీయ, వాతాగ్ర వర్షాలు. గాలి రాశులు తమ పుట్టింటి లక్షణాలు మోస్తాయి; అవి ఢీకొంటే వాతాగ్రాలు, సమశీతోష్ణ తుపానులు. వేడి సముద్రాల మీద దాచిన వేడి విడుదలై ఉష్ణమండల తుపానులకు శక్తి — అత్యంత విధ్వంసకరం. నాలుగో భాగంలో ఇవన్నీ కలిసి ప్రపంచ శీతోష్ణ మండలాలు ఎలా ఏర్పడతాయో చూస్తాం. (→ English: precipitation · हिन्दी: वर्षण)

In exam EnglishThis part forms one chain. Evaporation loads the air with vapour and stores latent heat; cooling to the dew point, helped by condensation nuclei, turns the vapour into dew, frost, fog and clouds. Precipitation falls when droplets grow, and the air can be lifted by heating, by mountains or along fronts, giving convectional, orographic and frontal rain. Air masses carry the character of their source regions, and where unlike masses meet, fronts and temperate cyclones develop. Over warm tropical seas, released latent heat powers tropical cyclones, the most destructive weather of all. Part 4 shows how temperature and rainfall combine over the long term into the world's climatic regions.

Exam traps

Recap

Practice questions

Q1. If the temperature of a parcel of air rises while its water-vapour content stays the same, its relative humidity will:

  1. Increase
  2. Decrease
  3. Remain unchanged
  4. First increase and then fall to zero
Show answer

Answer: B. Decrease

Warmer air can hold more vapour, so the same amount of vapour is a smaller percentage of the capacity and relative humidity falls. It would increase only if the air cooled or gained vapour; it stays unchanged only if both temperature and vapour stay the same; and it cannot fall to zero while vapour is present.

Q2. Consider the following statements:
1. Condensation of water vapour releases latent heat into the atmosphere.
2. Latent heat released by condensation is a major source of energy for tropical cyclones.
Which of the statements given above is/are correct?

  1. 1 only
  2. 2 only
  3. Both 1 and 2
  4. Neither 1 nor 2
Show answer

Answer: C. Both 1 and 2

Both are correct: heat absorbed during evaporation is released when vapour condenses, and in a tropical cyclone this released heat keeps the moist air rising and the storm growing. '1 only' and '2 only' each leave out a true statement, and 'neither' rejects both.

Q3. Which one of the following cloud types is made mainly of ice crystals and appears thin and feathery high in the sky?

  1. Cumulus
  2. Stratus
  3. Cirrus
  4. Nimbostratus
Show answer

Answer: C. Cirrus

Cirrus clouds form high up, where it is very cold, so they are made of ice crystals and look wispy. Cumulus clouds are heaped with flat bases, stratus forms low grey layers, and nimbostratus is a thick, low, rain-bearing layer.

Q4. During the south-west monsoon, the interior of Maharashtra and Karnataka just east of the Western Ghats receives much less rain than the coast because it:

  1. Lies on the windward side of the Ghats
  2. Lies in the rain-shadow of the Ghats
  3. Receives mainly frontal rain
  4. Is crossed by the north-east trade winds in summer
Show answer

Answer: B. Lies in the rain-shadow of the Ghats

Moist winds drop most of their rain on the windward western slopes; descending and warming on the leeward side, they leave the interior in rain-shadow. It is the coast, not the interior, that is windward; frontal rain belongs to the middle latitudes; and the summer winds there are the south-west monsoon, not the north-east trades.

Q5. Match List I (air mass) with List II (likely character):
List I: A. Continental tropical B. Maritime tropical C. Continental polar D. Maritime polar
List II: 1. Cold and dry 2. Hot and dry 3. Cool and moist 4. Warm and humid
Select the correct answer using the code below:

  1. A-2, B-4, C-1, D-3
  2. A-4, B-2, C-3, D-1
  3. A-2, B-3, C-1, D-4
  4. A-1, B-4, C-2, D-3
Show answer

Answer: A. A-2, B-4, C-1, D-3

Continental air is dry and maritime air moist; tropical air is warm and polar air cold. So cT is hot and dry, mT warm and humid, cP cold and dry, mP cool and moist. The second code reverses land and sea; the third swaps the two maritime types; the fourth swaps the two continental types.

Q6. Consider the following statements about tropical cyclones:
1. They usually form within 2° of the equator, where the sea is warmest.
2. The eye of a tropical cyclone is a zone of calm weather and sinking air.
3. They weaken rapidly after landfall.
Which of the statements given above are correct?

  1. 1 and 2 only
  2. 2 and 3 only
  3. 1 and 3 only
  4. 1, 2 and 3
Show answer

Answer: B. 2 and 3 only

Statements 2 and 3 are correct. Statement 1 is wrong: the Coriolis force is too weak near the equator to start the spin, so tropical cyclones rarely form within about 5° of it. Every option including statement 1 is therefore incorrect.

Q7. Tropical cyclones over the north Indian Ocean are named by:

  1. The National Disaster Management Authority, from names it chooses
  2. The Regional Specialised Meteorological Centre of IMD at New Delhi, from a list contributed by member countries
  3. The US National Hurricane Center
  4. The state government of the state where the cyclone makes landfall
Show answer

Answer: B. The Regional Specialised Meteorological Centre of IMD at New Delhi, from a list contributed by member countries

RSMC New Delhi, run by IMD and designated by the WMO, names storms of cyclonic-storm strength from the list of 169 names adopted in 2020, contributed by the 13 member countries. NDMA handles disaster management, not naming; the US National Hurricane Center covers the Atlantic and eastern Pacific; and state governments have no role in naming.

Q8. Which one of the following is a feature of temperate (extra-tropical) cyclones but NOT of tropical cyclones?

  1. A calm central eye
  2. Warm and cold fronts
  3. Energy drawn mainly from warm sea surfaces
  4. Destructive storm surges on low coasts
Show answer

Answer: B. Warm and cold fronts

Temperate cyclones develop where air masses meet along the polar front, so they carry warm and cold fronts. A calm eye, energy from warm seas and severe storm surges are hallmarks of tropical cyclones, not temperate ones.

← Part 2All partsNext: Part 4 →

Study this in the Upscore app to keep notes, save it for revision, track your practice scores and follow a plan to the exam date. It's free.

Study this in the app →

Sources